شکوفایی تراژدی یونانی دقیقا با دوران اوج سیاسی و اجتماعی آتن همزمان است و به همین دلیل بررسی تراژدی یونانی از منظر مناسبات اجتماعی مهم و چالش برانگیز است. از این رو چهار مقاله نخست براساس ساختار زندگی اجتماعی یونان باستان و انعکاس آن در تراژدی شکل گرفته است و چهار مقاله دیگر پیوند تراژدی یونان با اسطورهها و آیینهای باستانی را بار دیگر به چالش کشیده است تا از ورای آن تاثیراتی را که تراژدی از آنها وام گرفته به تصویر بکشد.
«پا» به عنوان یک نماد
میرمحمدی در فصل پنجم کتاب خود با عنوان «پای لنگ سرنوشت» نگاهی به تراژدی ادیپوس شهریار دارد و مینویسد: «در داستان «ادیپوس شهریار» یکی از نمادهای تکرار شونده که در جای جای نمایشنامه کارکردهای متفاوتی دارد «پا» است؛ به ویژه پاهای ادیپ. تمام سرنوشت ادیپ در کشف رمز و راز پا است. آنچه ادیپ را به سمت سرنوشتش میکشاند پاهای اوست. در ساحت نخست باید به پیشداستان رجوع کرد؛ قسمتی که نخستین نمادپردازیهای پا صورت میگیرد: پس از آنکه «یوکاسته» و «لائیتوس» درمییابند که فرزندشان در آینده پدر را خواهد کشت و با مادر همبستر خواهد شد، تصمیم میگیرند به زندگی کودکشان پایان دهند. اما آنها که توانایی این کار را ندارند به پاهای کودکشان میخ میزنند و آن را به درختی میبندند تا آرام آرام جان بسپارد.
این نخستین نمادپردازی پا است. کودک دوپا یک پا میشود. نباید از یاد برد که پاهای کودک را به یکدیگر میخ میکنند. گویی که یک پا دارد. هر دو قوزک به هم میچسبند. همچنین باید به یاد داشت که کودک نام ندارد. از دیدگاه یونگ «پا» دارای مفاهیمی مردانه است و اساسا نمادی مردانه محسوب میشود. از این منظر لائیتوس و یوکاسته با میخ زدن به پاهای نوزاد، در حقیقت مردانگی او را اخته میکنند، چرا که آنان در هراس از همبستری پسر با مادر هستند.
لائیتوس و یوکاسته به قدری از پیشگویی خدایان در هراس هستند که نامی بر کودک خود نمینهند. ادیپ نامی است که پولیبوس شاه بر او مینهد؛ نامی که خبر از نقص جسمانی ادیپ دارد و این نقص در پاهای این مرد است. «پا ورم کرده» این است معنای نام کودک سر راهی. از این پس این کودک تا آخر عمر هنگام راه رفتن لنگ خواهد زد. ادیپ میلنگد و این لنگیدن در عین حال عشق به راه رفتن، همه سرنوشت او را رقم میزند...»
کتاب «جستاری در تراژدی یونان» در178 صفحه، با شمارگان دو هزار نسخه و به قیمت 10 هزار تومان از سوی انتشارات علمی و فرهنگی در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است.
نظر شما