سيدسعيد سعيدي، خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا): تك‌تك پله‌هاي منتهي به كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت بنياد شهيد و امور ايثارگران، انسان را به دنيايي از نور و شور و عشق و حماسه و رشادت رهنمون مي‌كند. اينجا سكوت كتابخانه‌اي، لبريز از فرياد آن‌هايي است كه بودند، آن‌گونه كه بايد مي‌بودند و رفتند و ماندند، آن‌طور كه شايسته آنان بود.

اين روزها، يعني يازده سال پس از افتتاح رسمي اين كتابخانه توسط رييس جمهور وقت (حجت‌الاسلام هاشمي رفسنجاني)، اين كتابخانه كه روزگاري «كتابخانه تخصصي شهيد و شهادت نام گرفته بود به نام زيباي ديگري شناخته مي‌شود: «كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت.

 آن زمان (سال 1375 تا زمان تبديل بنياد شهيد انقلاب اسلامي به بنياد شهيد و امور ايثارگران) مبناي تهيه كتاب براي اين كتابخانه، آثار مربوط به شهيد و شهادت بود و چه سنگ بنايي بهتر از اين؟ 

تلاش براي تخصصي كردن كتابخانه 
تا چندي پيش، كتاب‌هايي مربوط به ائمه اطهار(ع) و همچنين كتاب‌هاي متناسب با موضوع جنگ نيز در اين كتابخانه موجود بود تا اين كه كتابخانه به نام كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت تغيير نام داد تا مقوله ايثار جانبازان و شهادت شهيدان را به گونه‌اي تخصصي دربر‌گيرد.

در اين راه، مدت زمان نسبتا زيادي به جايگزيني كتاب‌ها صرف شد تا به نگاه تخصصي به كتابخانه ايثار و شهادت جامه عمل پوشانده شود. 

اكنون اهداف اين كتابخانه را مي‌توان تامين نيازهاي اطلاعاتي ايثار و شهادت كاربران از طريق ارائه سريع اطلاعات و كمك به ارتقاي برنامه‌هاي پژوهشي پژوهشگران با بهره‌گيري از منابع ذكر كرد. در اين راستا، چهار وظيفه به عنوان محور كاري كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت در نظر گرفته شده است كه عبارتند از: گردآوري كتاب‌ها و نشريات مربوط به موضوع ايثار و شهادت، ايجاد يك مركز اطلاعاتي درباره كتاب‌ها و نشريات مرتبط با موضوع ايثار و شهادت، تامين منابع و اطلاعات مورد نياز محققان در ارتباط با موضوع ايثار و شهادت و تلاش براي دستيابي به تازه‌ترين اطلاعات مربوط به ايثار و شهادت.

اين كتابخانه در برگيرنده كتاب، پايان نامه‌ها و طرح‌هاي پژوهشي، گزارشات تخصصي و نشريات تخصصي ادواري است كه وجود بيش از 5700 عنوان كتاب، نقطه عطفي در موجوديت اين كتابخانه به حساب مي‌آيد.

طبقه بندي كتاب‌ها به روش LC (كنگره) است و از روش مخزن بسته، پيروي مي‌كند و با گرفتن سفارش از مراجعه‌كننده، كتاب در اختيار او قرار مي‌گيرد. ضمن اين‌كه براي جست‌وجو منابع از نرم افزار كتابخانه‌اي استفاده مي‌شود.

جالب آن‌كه مسوولان كتابخانه سعي كرده‌اند نگاهي فراگير به موضوع كتاب ايثار و شهادت داشته باشند و تقريبا از تمامي منابع، كتاب جمع‌آوري كنند. لذا ديده مي‌شود كه كتاب‌هاي مربوط به نشر شاهد، بخش كوچكي از اين كتابخانه تخصصي را تشكيل مي‌دهد.

اگرچه موضوع ايثار و شهادت هرگز در قالب كتاب گنجانده نمي‌شود و قلم از بيان آن قاصر است، اما براي تبيين نگاه تخصصي به مقوله ايثار و شهادت در عرصه كتاب و كتاب‌خواني، ناگزير هفت دامنه موضوعي براي آن در نظر گرفته شده كه عبارت است از: معرفت‌شناسي ايثار و شهادت، ايثار و شهادت در گذر تاريخ، ايثار و شهادت در هنر و ادبيات، ايثار و شهادت از نگاه حقوقي، ايثار و شهادت از ديدگاه فرهنگي و اجتماعي، ايثار و شهادت در منابع ديني و كتاب هاي مرجع و خواندني.

كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت از ابتدا به گونه‌اي طراحي شد كه به تمام اقشار مختلف جامعه خدمات ارائه كند، اما نحوه قرار گرفتن آن در ساختمان شماره 2 بنياد شهيد و امور ايثارگران (معاونت پژوهش و ارتباطات فرهنگي) قدري از توان معرفي آن به عموم مردم مي‌كاست، لذا طرحي پيشنهاد و بر اساس آن، ورودي جداگانه و زيبايي براي اين كتابخانه در خيابان ملك الشعراي بهار تهران ايجاد شد.

مرجعي كامل در حوزه ايثار و شهادت براي پژوهشگران
يكي از اهداف متعالي اين كتابخانه، ايجاد مرجعي كامل در حوزه ايثار و شهادت است تا تمام محققان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به اين موضوع بتوانند در زمينه تحقيقاتشان، از منابع و امكانات آن بهره ببرند.

كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت، كتابخانه‌هايي اقماري در استان‌هاي كشور دارد كه از طرف كتابخانه تهران حمايت و پشتيباني مي‌شود. 

هم‌اكنون 50 عضو ثابت از منابع اين كتابخانه بهره مي‌برند و عده زيادي نيز از سازمان‌ها و ادارات مختلف به اين كتابخانه مراجعه مي‌كنند.

اين كتابخانه با زير بناي 324 متر مربع، روزانه پذيراي مراجعه‌كنندگان متعددي است. البته ظرفيت بالقوه آن براي ارائه خدمات، بسيار بيشتر از اين‌هاست، اما ضعف اطلاع‌رساني باعث شده كه اين كتابخانه تخصصي با وجود تمام پتانسيل‌هايش، تا حد زيادي ناشناخته باقي بماند و اين موضوع نه تنها در بين اقشار مختلف جامعه، بلكه در بين خانواده‌هاي ايثارگر و شاهد نيز مشهود است.

يكي از تلاش‌هاي صورت گرفته توسط دست‌اندركاران اين كتابخانه، جلوگيري از موازي‌كاري با كتابخانه‌هايي نظير كتابخانه دفاع مقدس و جنگ است، لذا با وجود اشتراكات فراواني كه در اين بين وجود دارد، سعي شده موضوع ايثار و شهادت و جنبه‌هاي گوناگون آن در اين كتابخانه كاملا تقويت شود. در اين شرايط، سعي مسوولان بر اين بوده آثاري را در اين كتابخانه گردآوري كنند كه در ساير كتابخانه‌ها نظير كتابخانه دفاع مقدس و جنگ نيز وجود دارد.

پالايش صورت گرفته در هنگام ايجاد كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت نيز در همين راستا بود و اگرچه باعث شد تعداد عناوين كتاب‌هاي اين كتابخانه از 7000 نسخه كتاب موجود در زمان فعاليت كتابخانه شهيد و شهادت تا حد چشمگيري كاهش يابد، اما اين «وجين كتاب» بر جنبه تخصصي كتابخانه ايثار و شهادت افزود. 

امروز علاوه بر كتاب، پايان‌نامه، نشريات و لوح فشرده با موضوع ايثار و شهادت و موضوعات مرتبط با آن وجود دارد و مسوولان كتابخانه در نظر دارند به زودي «نرم افزار تحت وب» اين كتابخانه را تهيه كنند تا اين كتابخانه كاملا به سمت ديجيتالي شدن پيش‌ برود. در اين نرم‌افزار، چكيده كتاب‌ها تهيه مي‌شود و در اختيار علاقه‌مندان قرار مي‌گيرد. 

عضوگيري رايگان 
عضوگيري رايگان از علاقه‌مندان، از جمله تسهيلاتي است كه براي استفاده و بهره‌وري آسان مخاطبان از اين كتابخانه فراهم شده است.

هم‌اكنون در كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت پنج نفر متشكل از يك مسوول و چهار كتابدار فعاليت مي‌كنند و اين كتابخانه از شبكه تا پنج‌شنبه هر هفته از ساعت 8 صبح تا 6 بعد از ظهر پذيراي علاقه‌مندان است.

ناگفته نماند كه طبق توافق صورت گرفته بين بنياد شهيد و امور ايثارگران با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، يك نسخه از تازه‌هاي نشر كتاب كشور در اختيار كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت قرار مي‌گيرد تا پايگاه تازه‌هاي نشر در اين كتابخانه، تازه‌ترين آثار منتشر با موضوعات مختلف را در معرض ديد علاقه‌مندان قرار دهد.

بخش اسناد و مدارك كتابخانه تخصصي ايثار و شهادت نيز اسناد و مداركي بسيار قابل توجه را در خود جاي داده است.

نشاني كتابخانه ايثار و شهادت: خيابان طالقاني، خيابان ملك الشعراي بهار، پلاك 3، (ساختماني شماره 2 بنياد شهيد و امور ايثارگران معاونت پژوهش و ارتباطات فرهنگي، طبقه همكف).