محمدامين خراساني در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا)،‌ گفت: توسعه علوم و وجود قلمروهاي نوين در حوزه‌هاي علمي، اهميت اقتصادي،‌ اجتماعي و فرهنگي عرصه‌هاي روستايي و يكپارچگي آن با توسعه ملي و منطقه‌اي در جهان امروز باعث شده تا مطالعات روستايي به ويژه در كشورهاي در حال توسعه گسترش يابد.

وي با بيان اينكه برنامه‌ريزي و توسعه روستايي به عنوان يك علم ميان‌رشته‌اي داراي ابعاد پيچيده و گسترده‌اي است، افزود: فكر تاليف اين كتاب از سوي ولي‌الله نظري، يكي از نويسندگان دانشگاه كتاب بيان شد. با توجه به نبود كتاب در حوزه برنامه‌ريزي و توسعه انساني در گذشته اين تفكر مورد استقبال گروه قرار گرفت. دو عنوان كتاب ديگر نيز در اين حوزه منتشر شده است. 

خراساني با اشاره به اينكه كتاب حاضر در قالب 447 مدخل اصطلاحات تخصصي توسعه روستايي نگاشته شده است، ‌افزود: مجموعه كاملي از اصطلاحات حوزه روستايي، برنامه‌ريزي روستايي و شهري، انواع ارزيابي‌ها، الگوها، برنامه، اصطلاحات برنامه‌ريزي تخصصي و برنامه‌ريزي شهري در كتاب مورد استفاده قرار گرفته است.

اين كارشناس ارشد حوزه برنامه‌ريزي توسعه روستايي در ادامه ‌يادآور شد: با توجه به روزآمد شدن مطالب توسعه روستايي در ساليان اخير، ‌تمام مباحث جديد و روز دنيا در اين كتاب مورد استفاده قرار گرفته و منابع، حداكثر براي هفت يا هشت سال گذشته به تشخيص دكتر رضواني،‌ استاد دانشگاه تهران انتخاب شده است.

وي با بيان اينكه با تاليف اين نوشتار چند اصطلاح و مدخل جديد وارد منابع و اصطلاح‌نامه فارسي شده است، توضيح داد: نمونه اين اصطلاحات جديد در بخش گردشگري روستايي مشاهده مي‌شود. توسعه تخصصي روستايي از سال 1950 با كاربرد اصطلاح development در آمريكا آغاز شد. ادبيات اين رشته با وجود چالش برانگيز بودن در دنيا و طرح مباحث جديد، از كشورهايي چون هند و چين با جمعيت بالاي روستايي و با استناد بر تجربيات متخصصان غربي به كشورهايي نظير ايران صادر شد.

خراساني در توضيح توسعه روستايي گفت: توسعه روستايي فرآيندي است كه در طي آن روستاها از وضعيت موجود سنتي، مبتني بر شاخصه‌هايي چون خانواده گسترده و نحوه زندگي كشاورزي خارج شده و به سمت وضعيت مطلوب روستايي به صورت شبكه و ناحيه‌اي روستايي در مي‌آيند. اين توسعه در روستاها با افزايش ارتباطات گسترده پس از مدتي به توسعه منطقه‌اي مي‌انجامد.

وي با بيان اينكه تعريف مطرح شده درباره توسعه روستايي نخستين‌بار توسط «مايك داگلاس»، متخصص توسعه روستايي بيان شد، افزود: بحث توسعه روستايي در ايران مبحث جديدي نيست اما عمدتا با سه مشكل نبود ارتباط با سه ضلع مثلت توسعه روستايي چون مردم،‌ متخصصان و نهادهاي متولي همراه بوده است. با توجه به نكات ذكر شده، نبود فرهنگ تخصصي در حوزه برنامه‌ريزي و توسعه روستايي، ضرورت كار در اين زمينه را براي نويسندگان ايجاب كرده است.

اين متخصص حوزه برنامه‌ريزي روستايي توضيح داد: مردم روستاها با ارتباط مبتني بر اعتماد متقابل با دو ضلع ديگر چون كارشناسان و نهادها مي‌توانند وضعيت مثبتي در روستاها ايجاد كنند. متاسفانه در روستاهاي ايران اين روند حاكم نبود و كارشناسان روابط خوبي با مردم نداشته و برنامه‌ريزي‌هاي مبتني بر وضعيت موجود روستا را انجام نمي‌‌دادند.

وي در ارايه تحليلي كلي از بررسي وضعيت مهاجرت روستاييان به شهرها توضيح داد: براي بررسي مهاجرت روستاييان به شهرها دو مقياس ملي و بين‌المللي مورد استفاده قرار مي‌گيرند. اين مهاجرت سه تا چهار دهه گذشته در كشورهاي توسعه يافته به دليل تمركز و تجمع صنايع در شهرها با شدت و ضعف مختلف صورت گرفت. كشورهايي چون چين و هند با جمعيت بسيار روستايي پس از مدتي با پديده مهاجرت از روستاها مواجه شدند.

خراساني درباره اين وضعيت در ايران گفت: مهاجرت در ايران پس از مدتي با سياست‌هاي توسعه منطقه‌اي روبه‌رو شد. بخش اعظم مهاجرت‌ها در دهه 70 در ايران به دليل ضعف اقتصادي كشور پس از جنگ صورت گرفت كه اكنون به دليل كمرنگ شدن مشكلات روستا‌ها، فراهم كردن امكانات رفاهي و تدارك برنامه‌هايي در برنامه سوم و چهارم توسعه براي بقاي جمعيت در روستاها از ميزان مهاجرت كاسته شده است.

كارشناس ارشد توسعه برنامه‌ريزي روستايي يادآور شد: تا زماني كه جميعت ميان روستا و شهرها متوازن نباشد، مهاجرت صورت مي‌گيرد، بنابراين مهاجرت روستاييان به دليل بي‌هدف بودن و حركت به سمت كلان شهرها بايد تعديل شود. مخاطبان اصلي اين كتاب دانشجويان رشته‌هاي جغرافيا، جامعه‌شناسي، اقتصاد، كشاورزي، معماري، برنامه‌ريزي منطقه‌اي و آمايش سرزمين اند، البته در هر يك از اين رشته‌ها گرايش‌هاي مختلفي وجود دارند.

خراساني علت نابساماني و مهاجرت روستاييان را در ايران، سطحي‌گري در حوزه توسعه روستايي، طرح‌هاي ناكارآمد جهاد كشاورزي و بنياد مسكن دانست و افزود: بسياري از اين طرح‌ها توسط افراد غيرمتخصص انجام مي‌شوند و نمي‌توان انتظاري جز ناكارآمدي در نتيجه اين طرح‌ها داشت.

مدير داخلي مجله علمي ـ پژوهشي «پژوهش‌هاي روستايي» با بيان اينكه دو نمونه مشكل شكلي در اين كتاب نيازمند ويراستاري است، افزود: البته كتاب نياز به ويرايش محتوايي ندارد. دكتر رضوايي، استاد دانشگاه تهران در مقدمه كتاب گفته است كه اين اثر به دليل جديد و نوين بودن مطمئنا خالي از عيب نيست و نيازمند ارتباط‌گيري با مخاطب براي بازگشايي فضايي در حوزه مدخل‌هاي توسعه روستايي و رفع نواقص است. در اين نوشتار سعي شده تا هيچ مدخل و اصطلاح پايه‌اي براي طرح در كتاب فراموش نشود.

خراساني يكي از ضعف‌هاي كنوني حوزه توسعه روستايي را در ايران نبود كتاب‌هاي مناسب ترجمه‌اي دانست و افزود: اكنون در زمينه ادبيات برنامه‌ريزي روستايي در دنيا فعاليت‌هايي زيادي صورت مي‌گيرد اما اين كتاب‌ها و طرح‌ها در ايران ترجمه نمي‌شوند.

وي با تاكيد بر اينكه بخشي از متخصصان تفاوت ميان توسعه روستايي و ترويج روستايي را نمي‌دانند، اظهار داشت: هر يك از اين دو رشته به لحاظ محتوايي، ‌دانشگاهي و علمي مجزا هستند.

كتاب «فرهنگ مفاهيم و اصطلاحات برنامه‌ريزي و توسعه روستايي» اثر دكتر محمدرضا رضواني، عضو هيات علمي دانشگاه تهران، ولي‌الله نظري و محمدامين خراساني در 377 صفحه، 1000 نسخه و بهاي 68 هزار ريال از سوي انتشارات جهاد دانشگاهي واحد تهران منتشر شد.

در فرهنگ تخصصي برنامه‌ريزي و توسعه روستايي، مفاهيم، اصطلاحات، نظريه‌ها، تكنيك‌ها و روش‌هاي مرتبط با برنامه‌ريزي و توسعه روستايي در قالب 447 مدخل بررسي شده كه امروزه، محققان، برنامه‌ريزان و مديران اين حوزه در فعاليت‌هاي علمي، آموزشي، پژوهشي و اجرايي خود با آنها سروكار دارند.