خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، فهيمه صبوري، كتابدار كتابخانه شهيد باهنر مشهد در يادداشتي تحليلي از منظر خود شغل كتابداري را توصيف كرده است. به اعتقاد او، تغيير نقش سنتي كتابخانه از مكاني كه منابع كاغذي و كتاب ها را در دسترس افراد قرار مي دهند به محلي كه دسترسي از راه دور را از طريق همه انواع رسانه، شامل كتابخانه مجازي، سي دي رام، اينترنت به منابع بي شمار ديگر فراهم مي كند، كتابداران، يا متخصصان اطلاعات را، ملزم به ادغام مسووليت هاي كتابدار سنتي با وظايف مربوط به پيشرفت تكنولوژي كرده است.
به گفته صبوري، كتابداران در پيدا كردن اطلاعات و استفاده ماهرانه از آن براي اهداف شخصي و حرفه اي به مراجعان كمك ميكنند. كتابداران بايد از پهنه وسيع منابع دانش و اطلاعات عمومي آگاه باشند و پيشرفت در منابع چاپي و رايانهها را دنبال كنند. كتابداران اعضا را هدايت و با اطمينان از اينكه تمام اطلاعات به روشي دوستانه به كاربر نشان داده شده است برنامهها و سامانههاي اطلاعاتي را كه توسط عموم مورد استفاده قرار خواهد گرفت طراحي ميكنند.
از منظر اين كتابدار باسابقه، سه بخش مهم در حرفه كتابدار خدمات به مراجع، خدمات اداري، و خدمات فني را دربردارد. كتابداراني كه متخصص يكي از اين سه وظيفه هستند باز هم وظايف ديگري انجام خواهند داد. كتابداراني كه متخصص خدمات به مراجع هستند، اشخاص را در پيدا كردن اطلاعات مورد نيازشان كمك ميكنند. كتابدار به عنوان بخشي از شغل خود بايد نياز مراجعه كننده را بفهمد و تصميم بگيرد كه چه اطلاعاتي به بهترين شكل نياز او را برطرف خواهد كرد و سپس در استفاده از مواد به مراجع ياري رساند. كتابدار مي تواند روش آموزش را در پيش گيرد، يعني به مراجعه كنندگان نشان دهد كه چگونه اطلاعات را جست و جو و استفاده كنند. به عنوان نمونه كتابداران مراجعه كنندگان خود را در پيدا كردن اطلاعات با كيفيت از اينترنت هدايت ميكنند. كار در بخش خدمات فني، به طور مستقيم با مراجعان رابطه ندارد. كتابداران استخدام شده در بخش اداري مسووليت مديريت و برنامه ريزي كتابخانهها را به عهده دارند و نيز مسوول مذاكره در قراردادهاي خدمات، مواد، تجهيزات، نظارت بر كارمندان كتابخانه، اختصاص بودجه و سرپرستي فعاليتهاي كتابخانهاند.
كتابدار كتابخانه شهيد باهنر مشهد، وظايف ديگري هم براي كتابداران قايل است: كتابداران شاغل در كتابخانهها يا مراكز اطلاع رساني كوچك تر تمام جنبه هاي كاري ذكر شده را انجام مي دهند. آگهيها و فهرستهاي ناشران را مطالعه ميكنند تا موجودي منابع كتابخانه را بهروز كنند. درباره خريد مواد از ناشران، عمده فروشان و توزيع كنندگان تصميم گيري ميكنند. سپس مواد را تحت سرعنوانهاي موضوعي مختلف سازماندهي و مواد كتابخانه را براي استفاده آسانتر توصيف مي كنند. اين كتابداران در نقش سرپرست هم كار مي كنند.
وي تاكيد ميكند: در كتابخانههاي بزرگتر، بهطور معمول كتابداران، متخصص يك قسمت از كار مي شوند. يك جنبه مهم كار كتابداري در اطمينان مراجعه كننده از دريافت خدمات، كار گروهي خوب است. ديگر وظايف كتابداران گردآوري فهرست كتابها، نشريات، مقالهها و مواد ديداري شنيداري در موضوعهاي خاص، بررسي مجموعهها، و سفارش مواد است. آنها همچنين در گردآوري و سازماندهي كتابها، جزوهها، نسخ خطي و شجرهنامهها فعاليت ميكنند. همچنين برنامههاي قصهگويي براي كودكان، مهارت سواد و فراهمآوري كتابهاي شنيداري براي بزرگسالان را سرپرستي ميكنند.
طبقهبندي كتابداران بستگي به نوع كتابخانه شاغل درآن دارد. بعضي از كتابداران به طور مستقيم با گروه هاي خاص تقابل دارند. كتابداراني كه در بخش رسانه كتابخانه مدارس كار مي كنند به عنوان متخصصان رسانه شناخته ميشوند و به معلمان در بهبود برنامه آموزشي، فراهم آوري مواد در آموزش كلاسي كمك مي كنند.
به گفته فهيمه صبوري، كتابداران استخدام شده در مراكز اطلاع رساني و كتابخانهها مسوول فراهم آوري و مرتب سازي منابع اطلاعاتي سازمان هستند. بسياري از خدمات اطلاع رساني كليدي چون آماده سازي چكيدهها و فهرستهاي نشريات جاري، سازماندهي منابع كتابشناختي يا بررسي اطلاعات زمينه و آماده سازي گزارشهاي مربوط به نشريات كليدي توسط اين كتابداران متخصص انجام ميشود.
از اين منظر، فقط تعداد كمي از كتابخانهها قادر به فراهم كردن دسترسي از راه دور به پايگاههاي اطلاعاتياند و كتابداران، مسوول توسعه و فهرست بندي پايگاههاي اطلاعاتي و آموزش مراجعان در چگونگي جستوجوي موثر براي يافتن منابع مرجع مورد نيازند.
كتابدار كتابخانه شهيد باهنر مشهد تصريح ميكند: كتابداراني كه مهارتهاي مورد استفاده در رايانهها و سامانههاي اطلاعاتي را فرا بگيرند ميتوانند بهعنوان كتابداران سامانههاي خودكار استخدام شوند كه مسووليت آنها برنامه ريزي و اداره سامانههاي رايانهاي است، يا مي توانند به عنوان كتابدار معمار اطلاعات استخدام شوند كه سامانههاي ذخيره و بازيابي اطلاعات طراحي كنند و تكنيكهاي مجموعه را توسعه بخشند. تعداد فزايندهاي از كتابخانهها مديريت اطلاعات و مهارتهاي جستوجو را در زمينههاي فراتر از كتابخانه بهكار ميگيرند.
به گفته اين كتابدار، بعضي از كتابداران با بخش خاصي از جامعه سر و كار دارند. كتابداران كودكان اغلب برنامههاي نمايشي يا ساعت قصه گويي هفتگي ترتيب ميدهند تا كودكان را به كتاب و خدمات كتابخانه اي علاقهمند كنند. همچنين از برنامه نمايش فيلم استفاده ميكنند. كتابدار خدمات دهنده به جوانان اغلب با دانش آموزان دبيرستاني كار ميكند و به آنها استفاده از كتابخانه را آموزش ميدهد. اين كتابدار كتاب يا مواد ديگر را براي لذت بردن از مطالعه، راهنمايي حرفه اي و طرحهاي دبيرستاني معرفي مي كند.
او بر نكته ديگري هم اشاره دارد: كتابداران كتابخانههاي سيار در ماشين هاي مخصوص طراحي شده براي كتابخانه سيار كار مي كنند و به نقاط دور افتاده كه خدمات كافي كتابخانه اي ندارند مي روند. اين كتابداران كتابهايي منطبق بر نيازهاي جامعه كه كتابخانه سيار به آن خدمات رساني ميكند يا نياز هاي مراجعان را برطرف مي كند انتخاب مي كنند. سامانههاي كتابخانه اي بزرگ عموما توسط كارمندان فراوان كه متخصص هستند اداره مي شود. كتابخانههاي كوچكتر توسط دو يا سه نفر كه همه وظايف را انجام مي دهند اداره مي شود. مديران كتابخانه مسوول عملكرد و بودجه بندي كتابخانه خود هستند.
فهيمه صبوري به عنوان نكته پاياني، ميگويد كتابداران مي توانند با سامانه كتابخانه اي خود پيشرفت كنند و يا مي توانند به كتابخانههاي بزرگتر يا تخصصي تر نقل مكان كنند. بالاترين درجه شغلي مديريت است كه اغلب به درجه دكترا نيازمند است. كتابداران داراي درجه دكترا مي توانند مدرس علوم كتابداري نيز باشند.
دوشنبه ۳۰ آذر ۱۳۸۸ - ۱۰:۰۱
نظر شما