به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در زنجان، همزمان با سیوچهارمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران و در حاشیه نشست نقد و بررسی کتاب «سوساتانلار»، با علی بیانی، نویسنده و پژوهشگر ادبی، درباره این اثر، وضعیت ادبیات بومی زنجان و چالشهای پیش روی نویسندگان و شاعران این منطقه گفتوگو کردیم.
بیانی درباره شکلگیری کتاب « سوساتانلار» گفت: در این مجموعه تلاش کردهام تجربه زیسته خودم از زندگی در زنجان، از دوران کودکی و تحصیل گرفته تا معلمی و زندگی روزمره را در قالب داستانهایی با رویکرد رئالیستی روایت کنم.
وی درباره عنوان کتاب توضیح داد: «سوساتانلار» نام یکی از داستانهای بلند این مجموعه است که به زندگی کودکانی از طبقات فرودست جامعه میپردازد که در اطراف مزارها با آبفروشی و شستن قبرها درآمدی به دست میآوردند. این داستان به زبان ترکی ساده و امروزی نوشته شده تا طیف گستردهای از مخاطبان بتوانند بهراحتی آن را بخوانند.

این نویسنده درباره تأثیر ترجمه آثار ادبی ترکی در معرفی و دیدهشدن آنها نیز اظهار کرد: اگر اثری از ساختار داستانی قدرتمندی برخوردار باشد و حرفی برای گفتن داشته باشد، قطعاً توجه مترجمان را جلب میکند و به زبانهای دیگر ترجمه خواهد شد.
بیانی با اشاره به پیشینه فعالیتهای ادبی خود گفت: تاکنون حدود ۱۴ تا ۱۵ اثر در حوزه تصحیح نسخ خطی، پژوهش و مجموعههای شعر داشتهام، اما «سوساتانلار» نخستین اثر داستانی منتشرشده من است. در حال حاضر نیز چهار اثر داستانی دیگر شامل دو مجموعه داستان کوتاه و دو رمان در مرحله ویراستاری و آمادهسازی قرار دارند.
ادبیات مکتوب زنجان نیازمند ثبت و بازخوانی است
این نویسنده و پژوهشگر ادبی در پاسخ به پرسشی درباره نبود تصویری منسجم و مدون از ادبیات زنجان گفت: متأسفانه حجم ادبیات مکتوب در زنجان چندان زیاد نیست. ما در گذشته بیشتر از ادبیات شفاهی و فولکلور برخوردار بودهایم و بسیاری از آثار نویسندگان و شاعران نسلهای پیشین یا منتشر نشدهاند یا پس از درگذشت صاحبانشان به فراموشی سپرده شدهاند.
وی افزود: بخشی از این آثار همچنان در دسترس نیستند و حتی ممکن است با گذشت زمان از بین بروند. به همین دلیل، وظیفه نسل ماست که این آثار را شناسایی، ثبت و مکتوب کند تا میراث ادبی منطقه به نسلهای بعد منتقل شود.
بیانی با تأکید بر اینکه ادبیات بومی هر منطقه از دل زندگی و تجربههای روزمره مردم شکل میگیرد، تصریح کرد: هر شهر زیستتجربه، اقلیم و فرهنگ خاص خود را دارد و ادبیات بازتاب همین زندگی است؛ از بازار و مدرسه گرفته تا آیینهای عروسی، سوگواریها و روابط اجتماعی. شهر زنجان سرشار از سوژههای داستانی و ادبی است و نویسندگان برای یافتن موضوع لازم نیست راه دوری بروند.
وی با یادآوری توصیهای از استاد حسین منزوی درباره سوژهیابی در ادبیات گفت: زمانی که دانشجو بودم، استاد حسین منزوی به من توصیه کردند: «دنبال سوژه نگرد، خود شهر زنجان را مطالعه و خیابانگردی کن.» این توصیه نشان میدهد که زندگی روزمره و محیط پیرامون ما تا چه اندازه میتواند منبع الهام برای خلق آثار ادبی باشد.
گسست نسلی؛ تهدیدی برای میراث ادبی شفاهی زنجان
این پژوهشگر ادبی در پاسخ به پرسشی درباره بخشهای کمتر دیدهشده میراث ادبی زنجان که بیش از سایر بخشها در معرض فراموشی قرار دارند، به ادبیات شفاهی و فولکلور اشاره کرد و گفت: ادبیات شفاهی ما به دلیل گسست نسلی و مکتوبنشدن روایتها بهشدت در معرض فراموشی است. بسیاری از روایتها، قصهها، اصطلاحات و داشتههای فرهنگی که سینهبهسینه منتقل شدهاند، در صورت ثبتنشدن ممکن است برای همیشه از دست بروند.

بیانی همچنین درباره موانع انتشار آثار بومی در زنجان اظهار کرد: یکی از مشکلات جدی در این زمینه، افزایش هزینههای چاپ و گرانی کاغذ است. آزادسازی قیمت کاغذ و افزایش هزینههای تولید کتاب موجب شده تیراژ آثار بهشدت کاهش پیدا کند و شرایط انتشار برای نویسندگان دشوارتر شود.
مطالعه و نقد؛ دو ضرورت برای پویایی ادبیات
این نویسنده در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به وضعیت مطالعه و نقد ادبی در جامعه، آموزش مطالعه به نسل نوجوان را ضروری دانست و گفت: مطالعه یک مهارت و حتی نوعی تخصص است که باید از دوران نوجوانی به افراد آموزش داده شود. نوجوانان باید فرصت پیدا کنند آثار مختلف را بخوانند، سلیقه ادبی خود را بشناسند و بهتدریج به درک و انتخاب مستقل در حوزه کتاب برسند.
وی همچنین با تأکید بر ضرورت تقویت فرهنگ نقدپذیری افزود: نقد سازنده به معنای بیان نقاط قوت و ضعف یک اثر است و میتواند به زنده ماندن و ارتقای آثار ادبی کمک کند. اگر نگاه ما به آثار صرفاً تعارفی و مبتنی بر تعریف و تمجید باشد، امکان شناسایی ضعفها و حرکت به سمت پیشرفت از بین میرود. ادبیات برای رشد به نقد جدی و صریح نیاز دارد.
بیانی در پایان بر ضرورت توجه بیشتر به ادبیات بومی، شناسایی آثار منتشرنشده نویسندگان گذشته و فراهم کردن زمینه برای انتشار آثار جدید تأکید کرد.
نظر شما