سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - محمدعلی نباتی، فعال حوزه کتاب و نشر: هر شهری را با چیزی میشناسند؛ با آنچه در حافظه جمعی مردم از آن شهر مانده است. قم را با حرم بانوی کرامت و مسجد مقدس جمکران و سوهان و انگشتر و بازار تیمچه و البته حوزههای علمیهاش میشناسیم. اما شاید کمتر به این حقیقت توجه کرده باشیم که قم،شهر کتاب است.
بیش از ۱۳۰۰ ناشر، ۳۰۰ چاپخانه و مجموعههای وابسته به صنعت چاپ و نشر؛ این اعداد فقط آمار یک صنف نیستند. از یک سرمایه فرهنگی سخن میگویند که میتواند بخشی از هویت شهر باشد. شاید بیراه نیست که بگوییم قم مهمترین و اثر بخشترین شهر تالیف وتولید و توزیع کتاب کشور است؛ شهری که محققان و نویسندگان و اندیشمندان بسیاری در آن قلم میزنند و طراح و تصویرگر و ویراستار و صفحه آرا نقش آفرینی میکنند تا آثار روانه بازار نشر شود و بسیاری از آثار به زبانهای مختلف ترجمه و در گوشهوکنار جهان عرضه شوند.
در موضوع خرید و خواندن کتاب هم قمیها سهم و رتبهای فوق العاده در کشور دارند. قمیها با اختلاف کتابخوان ترین ایرانیها هستند. طبق آمار نمایشگاه مجازی کتاب در همه سالیان اخیر، بیشترین خرید کتاب توسط قمیهاست. طبق دادههای مرکز آمار ایران، قمیها بیشترین سرانه مطالعه کشور را دارند. اما پرسش اینجاست: چرا این هویت، در سیمای شهر دیده نمیشود؟
کتاب در قم نوشته میشود، چاپ میشود، خوانده میشود و به شهرها دیگر میرود؛ اما در خیابانهای خود قم کمتر نشانی از آن میبینیم. این فقط یک غفلت تبلیغاتی نیست؛ مسئله، غفلت از یک امکان هویتی است. شهرها را تنها ساختمانها و خیابانهایشان نمیسازند؛ آنچه در ذهن و حافظه شهروندان نقش میبندد نیز در ساختن هویت شهر سهم دارد.
کتاب میتواند یکی از همین نشانهها و هویتها باشد. اگر سوهان، ذائقه قم را نمایندگی میکند و فرش و انگشتر، هنر و ذوق آن را و تیمچه معماری و بازار قدیم را به رخ میکشد. کتاب نماینده اندیشه و میراث فکری این شهر است. چه تناسبی از این بیشتر که شهر منسوب به علم و اجتهاد و بانوی کرامت، کتاب را باید به شناسنامه فرهنگی خود تبدیل کند؟ حالا این را کنار دغدغه رهبر شهیدمان بگذارید که کتاب و کتابخوانی همواره جز دغدغههای اصلی فرهنگی و تربیتی ایشان بوده است. آنقدر شئونات و بیانات و اشارات و مطالبات و سیره آن امام شهید در اینباره پرتکرار و واضح بوده،که نیاز به توضیحی نیست.
اگر این بیانات هم نبود،عقل حکم میکرد که در ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی تلاش کرد. حال که این تاکید و مطالبه، حجت بر اهل انقلاب تمام میکند. این تأکید در قم، با چنین ظرفیت کمنظیری در حوزه نشر، معنای روشنتری پیدا میکند. نمیتوان از شهری با این مختصات انتظار داشت تنها به تولید کتاب بسنده کند؛ قم باید در ترویج کتاب نیز پیشقدم باشد. اما در کوی و برزن و منظر شهری نه نامی از کتاب است و نه نشانی! به واقع سهم کتاب از تبلیغات شهری، فعالیت های محیطی، پیوست های فرهنگی و...نزدیک به صفر است.
شاید بد نباشد از خودمان بپرسیم: مسافر و زائری که از قم بازمیگردد، قرار است چه چیزی از هویت فکری و فرهنگی این شهر با خود ببرد؟ قم برای معرفی سوهانش تلاش کرده است؛ ولی برای سوغات فکری و فرهنگیاش کم کاری کرده. شهری که اینهمه کتاب در آن متولد میشود، نباید در معرفی کتاب به شهروندان و زائران خودش غریبه باشد. اگر قرار بر طرح مسئله و تلنگر باشد تا همینجای متن کفایت میکند و اهلش در شورای شهر و شهرداری و ارشاد و سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری و سازمان زیباسازی و استانداری و ...فکری میکنند و عملی. یا اهالی کتاب را برای ایدهپردازی دعوت میکنند. البته که همه این حرفها و بسیار بیشتر از این بارها گفته شده است اما چند پیشنهادی برای خالی نبودن عریضه به این متن اضافه میشود.
۱. یک گذر و یک میدان به نام کتاب نامگذاری و به پایگاهی برای معرفی آثار و نویسندگان تبدیل شود. ۲. چند سازه تبلیغاتی دائمی در شهر به معرفی کتاب اختصاص یابد و دستکم پنج درصد از ظرفیت تبلیغات شهری و تبلیغات ناوگان حملونقل عمومی در طول سال به این موضوع اختصاص پیدا کند. ۳. کتاب در مناسبتهای شهری، مذهبی و ملی حضوری جدی داشته باشد و کتابفروشیها و ناشران در برنامههای فرهنگی شهر نقش پیدا کنند. ۴. امکان عرضه کتاب در بوستانها، نمایشگاههای فصلی و فضاهای عمومی فراهم شود و در پروژههایی مانند مترو نیز که انشاالله عمر ما به افتتاحش قد دهد، برای عرضه و ترویج کتابخوانی جایگاهی در نظر گرفته شود.
این پیشنهادها بیش از آنکه نیازمند اعتبارات سنگین باشند، به تغییر نگاه نیاز دارند. به اینکه کتاب را نه صرفاً یک کالای فرهنگی در ویترین کتابفروشیها، بلکه بخشی از زندگی شهری بدانیم.و خاصه آن را به عنصر هویتی شهر مقدس قم تبدیل کنیم.کتاب، فقط محصول قم نیست؛ میتواند بخشی از هویت قم باشد.
نظر شما