کتایون آذرپی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اراک اظهار کرد: ازدحام شبکههای اجتماعی، کتابهای الکترونیکی، کتابهای صوتی و هوش مصنوعی، شیوههای دسترسی به متون ادبی و آموزشی را تغییر داده و روشهای سنتی ترویج کتابخوانی دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیستند.
وی با اشاره به تفاوت مطالعه در گذشته و امروز بیان کرد: در گذشته کتابخوانی عمدتاً به مطالعه کتابهای چاپی محدود میشد، اما امروز کتابهای چاپی تنها یکی از راههای دسترسی به آثار ادبی و آموزشی هستند و کتابهای الکترونیکی، کتابهای صوتی و مجلات دیجیتال نیز جایگاه قابل توجهی در این عرصه پیدا کردهاند.
آذرپی افزود: شاید بهتر باشد به جای تمرکز صرف بر ترویج فرهنگ مطالعه، بر ایجاد رابطهای پایدار میان مخاطبان و شیوههای مختلف روایت تأکید کنیم؛ چراکه شکل و ابزار خواندن تغییر کرده و برای همراه کردن نسل جدید با کتاب باید این تحولات را به رسمیت شناخت.
ضرورت توجه به تفاوت نیازهای مخاطبان
این نویسنده کودک و نوجوان با اشاره به نقش تأثیرگذار فضای مجازی و شبکههای اجتماعی در گسترش محتوا بیان کرد: امروزه تأثیر شبکههای اجتماعی و فضای مجازی از بسیاری از ابزارهایی که در گذشته زمینهساز گسترش فرهنگ بودند، فراتر رفته است. تشکیل باشگاههای آنلاین کتابخوانی، تولید پادکستهای ادبی و معرفی، نقد و بررسی کتاب در صفحات اجتماعی از جمله ظرفیتهایی هستند که میتوان از آنها برای ترویج کتابخوانی بهره گرفت.

وی خاطرنشان کرد: اما به نظر میرسد در این استدلالها، به بخشهایی از جامعه مانند کودکان و سالمندان که محدودیت استفاده از فضای مجازی دارند توجه نشده است. دستاندرکاران تعلیم و تربیت بر این امر آگاهی دارند که تجربهای سریع، پراکنده، کوتاه مدت و مبتنی بر دریافت اطلاعات آماده که ویژگی فضاهای مجازی است، به هیچ وجه نمیتواند جای تجربههای عمیق، پیوسته، تأملی و مبتنی بر مشارکت ذهنی خواننده را بگیرد.
آذرپی تأکید کرد: کتابخوانی باید جایگاه خود را در جهان جدید حفظ کند، بدون آنکه ماهیت و ارزشهای اصلی خود را از دست بدهد. از این رو، بهرهگیری از ابزارهای نوین ارتباطی باید در کنار تقویت تجربه عمیق مطالعه قرار گیرد، نه در جایگزینی آن.
خانواده؛ نخستین بستر شکلگیری عادت مطالعه
این نویسنده با تأکید بر نقش خانواده در شکلگیری عادت کتابخوانی گفت: برای ترویج این فرهنگ باید پذیرفت که عادت به مطالعه از خانه آغاز میشود و کتابخوانی در خانواده باید به رفتاری عادی و طبیعی تبدیل شود.
وی افزود: پس از خانواده، جامعه و نهادهای آموزشی و فرهنگی مسئولیت مهمی در گسترش این عادت بر عهده دارند و باید با اندیشیدن به راهکارهای مؤثر، زمینه حضور پررنگتر کتاب در زندگی روزمره مردم را فراهم کنند.
آذرپی، بازتعریف نقش کتابخانههای کودک، کتابخانههای عمومی و کتابخانههای مدارس، تولید کتابهای متناسب با فرهنگ کشور و پایین نگه داشتن هزینه خرید کتاب را از ابتداییترین راهکارهای ترویج مطالعه دانست و اظهار کرد: این موارد از جمله اقداماتی هستند که هر فرد دغدغهمند در حوزه کتاب و مطالعه به آنها فکر میکند، اما سهم سازمانها و نهادهای دارای مسئولیت فرهنگی و تربیتی در این زمینه بسیار مهمتر است.
نهادهای فرهنگی باید کتابخوانی را به رفتار اجتماعی تبدیل کنند
وی با اشاره به ظرفیت نهادهای فرهنگی برای گسترش فرهنگ مطالعه تصریح کرد: این سازمانها با در اختیار داشتن فضاهای مناسب و امن برای کودکان و خانوادهها میتوانند اقدامات مؤثری انجام دهند و زمینه تبدیل کتابخوانی به یک رفتار اجتماعی را فراهم کنند.
این نویسنده حوزه کودک و نوجوان، تولید کتاب، ساخت فیلم بر اساس آثار مکتوب، برگزاری نمایشگاههای کتاب، معرفی نویسندگان و برگزاری کارگاههای کتابخوانی را از جمله راهکارهای قابل اجرا در این زمینه برشمرد.
آذرپی خاطرنشان کرد: راهکارهای متعددی برای ترویج فرهنگ کتابخوانی وجود دارد که بسیاری از آنها هماکنون در برنامهها و کارتابلهای مسئولان فرهنگی دیده میشوند، اما مسئله اصلی، عملیاتی شدن این برنامههاست؛ چراکه نباید پیشنهادها و طرحهای فرهنگی در حد برنامه باقی بمانند و در نهایت به بایگانی سپرده شوند.
نظر شما