سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - احمدرضا حجارزاده، منتقد ادبی: جویس کارول اوتس (Joyce Carol Oates)، نمایشنامهنویس، شاعر و رماننویس آمریکایی، متولد ۱۶ ماه ژوئن سال ۱۹۳۸، که در سالهای آغازین نوجوانی، با علاقهای کمنظیر به مطالعه آثار نویسندگان بزرگی مثل شارلوت برونته، ویلیام فاکنر و ارنست همینگوی میپرداخت، نویسندگی را در سن چهاردهسالگی و با ماشین تحریری که مادربزرگش به او هدیه داد، شروع کرد. او سال ۱۹۶۰ در رشته زبان انگلیسی از دانشگاه سیراکیوز تحصیلاتش را به پایان رساند، سپس مدرک کارشناسی ارشدش را از دانشگاه ویسکانسین گرفت و تحصیلات تکمیلیاش را در دانشگاه رایس دنبال کرد. اوتس در دوره دانشجویی تصمیم گرفت نویسندهای تماموقت بشود. او در سال ۱۹۶۷ کمکهزینه گوگنهایم را دریافت کرد و در سالهای ۱۹۶۷ و ۱۹۷۳ برنده جایزه معتبر «اُ. هنری» (O. Henry Award) شد. از شناختهشدهترین آثار اوتس میتوان رمانهای «قربانی»،«دختر ذرت»،«عشق تابستانی»،«جایزهبگیر»،«جانورها» و نمایشنامههای «وقتی دختر کوچکی بودم و مادرم مرا نمیخواست» و «خوشحالم که شناختمت» را نام برد.
در کتاب «پدرکُشی»، که از بهترین رمانهای کوتاه اوست، برخلاف آنچه از عنوان اثر برمیآید، خواننده با داستانی جنایی به معنای متعارفش روبهرو نیست. هرچند اتهام قتل پدر به راوی داستان، بخش مهمی از ماجرا را شکل میدهد. با اینحال بهطور کلی، میتوان موضوع کتاب را «وابستگی عاطفی و حسادت زنانه» دانست.
راوی کتاب،«لوئیز» (یا «لولو»)، فرزند «رولاند مارکس»، نویسنده مشهور و برنده جایزه نوبل است که از وابستگی عاطفی شدید به پدرش میگوید. در حالیکه امور تمام فعالیتهای ادبی و نشر آثار رولاند عملاً بر عهده اوست اما پدر با وجود کهولت سن، و پس از چند بار ازدواج ناموفق، همچنان مردی زنباره است که زنان و دختران جوان را به بهانه دستیاری و پژوهش، جذب خود میکند و با آنها وارد روابط عاطفی و عاشقانهای میشود که گاهی به ازدواج میانجامد. حتی رولاند در دادگاهی مبنی بر شکایتِ سیلویا ـ یکی از همسران سابقش ـ توسط قاضی به «آزارگر جنسی» و «استثمارگر زنها» متهم شده (ص ۱۱۷) و حالا نوبت «کامرون اسلاتسکی» است؛ دختری زیبا از دانشگاه کلمبیا و آخرین شکار رولاند که با وجود اختلاف سنی زیاد میان آن دو، خیلی زود در دل آقای نویسنده جا باز کرده و با هم قرار ازدواج میگذارند. در این میان، حسادت لولو به حضور کامرون تحریک میشود، چراکه باعث شده رولاند، نامزد جدیدش را در کنفرانسها و انجمنهای ادبی، با خود همراه و جایگزین دخترش کند. لولو که نگران است کامرون قیّم پدر بشود و او میراث هنگفتی را از دست بدهد، نفرت و بدبینی غریبی نسبت به دختر جوان در دل میپروراند، ولی اتفاقی غیرمنتظره، همهچیز را در جهت عکسِ تصور لولو پیش میبَرد.
در نهایت گرچه کامرون از زندگی مشترک با نویسنده محبوب برنده نوبل محروم میمانَد، ولی نزد لولو اعتراف میکند که مدتها پیش از آشنایی با رولاند، از طریق خواندن نوشتههای او، عاشقش شده و به نظرش:«اون واقعاً زنها رو خوب میشناخت. میتونی بگی وجود خودآزارگرایانه زنها رو» (ص ۱۴۶).
جویس کارول اوتس در رمان «پدرکُشی»، از احساسات فرزندان و زنانی میگوید که با یک نویسنده مشهور و مغرور درگیرند. او برای رسیدن به فرجام شگفتانگیز داستان، کمترین شتابی به خرج نمیدهد، بلکه سرِ دل و فرصت به معرفی رولاند مارکس، کتابهایش (که سرشارند از واکاویهای جنسی زنان)، یکایک همسران سابق و شرح حال زندگی ادبیاش میپردازد. توصیفهای پرجزییات اوتس از روابط عاطفی و عاشقانه رولاند، شناختی دقیق از این چهره ادبی به دست مخاطب میدهد. او گاهی نیز از مادرش به عنوان بهترین و وفادارترین همسرِ پدرش یاد میکند و به مقایسه او با سایر زنان رولاند میپردازد اما لولو در روایتهای خود، هرگز چهرهای منفی از پدر ارائه نمیدهد، بلکه با توصیف افکار و اخلاق او و ویژگی خاص رمانهایش، بر محبوبیت رولاند نزد خواننده کتاب «پدرکُشی» میافزاید، زیرا به قول خودش، او دختر محبوب و مورد اعتماد پدر است؛ دختری که خاطره مهمی مثل شکستن دندانش با چوب بیسبال در کودکی را هنوز به یاد دارد و گاهی آن را برای دیگران تعریف میکند. لولو که به شکل نامحسوسی از زنانِ زندگی پدرش متنفر است، حتی یک بار جان رولاند را از سوءقصد توسط یکی از همین زنها نجات داده. بنابراین بدیهیست که خود را لایق توجه و محبت پدر بداند و در روایت سرنوشت او، چنین تصویر ستایشآمیزی از رولاند مارکس ارائه کند. شاید به دلیل همین وابستگی عاطفی است که در فصل پایانی، مخاطبِ اثر به سوگواری سوزناک لولو برای پدرش حق میدهد و با او همراه و همدل میشود، با آنکه خودش به قتلِ رولاند مارکس متهم شده است!

در «پدرکُشی»، گرچه شخصیت رولاند مارکس، خیالی و ساخته ذهن نویسنده کتاب است اما جویس کارول اوتس با نامبردن از بسیاری نویسندگان و مشاهیر فرهنگی و هنری جهان و پیوند دوستانه آنها به رولاند، فضای داستان را به نوعی مستندنگاریِ باورپذیر نزدیک میکند، چنانکه گویی در حال خواندنِ زندگینامه یک شخصیت ادبیِ حقیقی هستید. همچنین در برخی دیالوگهای راوی و کامرون، با نامبردن از اشخاص معتبری مانند «فرانسیس بیکن»،«هلن فرانکنتالر»،«فیلیپ راث»،«دلمور شوارتز»،«اسکار وایلد»،«نورمن میلر» و «پیکاسو» و فیلمهای مشهوری نظیر «زندگی مسروقه» (کرتیس برنهارت/۱۹۴۶)،«پل رودخانه کوای» (دیوید لین/۱۹۵۷) و «هنرمند» (تونی ریچاردسون/۱۹۶۰)، به سلیقه ادبی، هنری و سینمایی آقای نویسنده و اطرافیانش پی میبرید. نکته جالب در این میان، شباهت موقعیت رمان «پدرکُشی» با خط داستانی فیلم «هنرمند» است. حتی جایی در کتاب، داستان از زبان «جوآن پلورایت» (بازیگرِ نقشِ دخترِ «لارنس اولیویه» در فیلم) خواننده را به این نکته ارجاع میدهد که: او نمیتواند در مورد ازدواج با دختر سادهای که اسیر جذابیت شخصی او شده است، جدی باشد.«اون همسنِ منه. همسنِ دخترت» (ص ۴۲).
این همان اتفاقی است که مخاطب رمان کارول اوتس با آن مواجه است. موضوع وقتی عجیبتر میشود که رولاند مارکس برای دخترش توضیح میدهد (در عالم واقعیت و خارج از کتاب)، لارنس اولیویه حین ایفای نقش در این فیلم، واقعاً با جوآن پلورایتِ جوان وارد رابطه شد و مدتی بعد همسرش «ویوین لی» را به خاطر ازدواج با او طلاق داد!
عبور از مرزهای داستانی و مستند در نوشته کارول اوتس، برای کتابخوانهای حرفهای میتواند تا حدودی یادآور کتاب «وداع با گابو و مرسدس» باشد که خاطرات پراکنده «رودریگو گارسیا» از زندگی و مرگ پدر و مادرش «گابریل گارسیا مارکز» و «مرسدس بارچا» است.
با اینحال، شیوه روایت کارول اوتس و محتوای اثر، نه تنها خستهکننده نیست، بلکه اتفاقاً جذاب و پرکشش و در بخشهایی از رمان، آمیخته به ارجاعات روانشناسی و بسیار آموزنده است. همچنین ترجمه مشترک و خوب حسام جنانی و میترا مظاهری نیز به روانخوانی کتاب کمک شایانی کرده است.
در نهایت میتوان گفت «پدرکُشی»، روایتی درباره مرز باریک عشق و حسادت، ستایش و نفرت و وابستگی و تملک است؛ داستانی که نشان میدهد گاهی نزدیکترین آدمهای زندگی ما، پیچیدهترین مناسبات عاطفی را با ما دارند.
نظر شما