سرویس میهن و مقاومت خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، الهام قاسمی: کتاب «هواتو دارم» نوشته محمدرسول ملاحسنی، روایت زندگی شهید مدافع حرم مرتضی عبداللهی از زبان همسرش است که در دوازده فصل، به شکل‌گیری شخصیت فردی، اجتماعی و سیاسی او می‌پردازد. داستان از خوابی در سال ۱۳۸۵ آغاز و با حوادث سال ۱۳۹۷ پایان می‌یابد و در خلال آن، تصویری از عشق، ایمان، ایثار و رشادت‌های شهید در دفاع از حرم و مقابله با جنایات داعش ترسیم می‌شود. شهید عبداللهی در ۲۳ آبان ۱۳۹۶، در ۳۰ سالگی به فیض شهادت رسید. این کتاب در ۳۰۴ صفحه، در بهار ۱۴۰۱ توسط نشر شهید کاظمی منتشر شده و مورد تقریظ رهبر معظم انقلاب نیز قرار گرفته است. «هواتو دارم» روایتی عاشقانه و تأثیرگذار از جوانی باصفا، باایمان و بامعرفت است که در آخرین وداع، به همسرش وعده می‌دهد همیشه هوای او را داشته باشد. در گفت‌وگو با محمدرسول ملاحسنی، مولف «هواتو دارم» به بررسی جزئیاتی از این اثر پرداخته شده است.

اسم و طرح جلد اثر چگونه شکل گرفت؟

من معمولا انتخاب اسم اثر را به خود شهدا می‌سپارم. در خصوص این اثر در اوایل چنین اسمی مدنظرم نبود، اما وقتی با افراد مختلف از جمله خانواده، دوستان و حتی کسی که در لحظه آخر همراه ایشان بود صحبت کردم ویژگی خاصی را از شهید والا مقام بیان کردند و آن ویژگی حمایت‌گری و وفاداری زیاد ایشان بود. تا حدی که شهید خواسته خودش را فراموش می‌کرد و سعی داشت هرجور که می‌شود هوای بقیه را داشته باشد. با دوست‌های شهید که صحبت می‌کردم می‌گفتند که اینقدر شهید پیش ما بود که ما فکر می‌کردیم ایشان با همسرش مشکل دارد و از ازوداجش ناراضی است. با همسر شهید که صحبت می‌کردم گفتند ایشان این‌قدر هوای من را داشت که من احساس نمی‌کردم که ایشان وقتش را با دوستان‌شان می‌گذراند. این‌طور بود که احساس کردم راویت زندگی این شهید بزرگوار را با این عنوان بیان کنم. همچنین خاطره‌ای که از لحظه وداع شهید با همسرشان هست که ایشان روبروی همسر نشستند و سفارش همه افراد خانواده را به ایشان کردند و گفتند هوای همه را داشته باش و وقتی همسرشان گفتند که پس کی هوای من را داشته باشد، گفتند من خودم هواتو دارم. همین جمله در ذهن من ماندگار شد و تصمیم گرفتم آن را عنوان اثر قرار بدهم.

در خصوص طرح جلد عرض کنم که آقای رازقی جزو طراحان نمونه کشور و همچنین همشهری بنده هستند و اخیرا دبیر جشنواره ملی خوشنویسی مشق مادر بودند در بخش هنرهای تجسمی. من چند خاطره از شهید را برای ایشان تعریف کردم و بخش‌هایی از متن کتاب را در اختیار ایشان گذاشتم. یک خاطره ایشان را خیلی درگیر کرد و طرح جلد کتاب براساس همان خاطره شکل گرفت. خاطره مصادف شدن آخرین سفر سوریه شهید با سفر اربعین همسرشان. در واقع در این طرح جلد که انگار دو ساک هوای همگدیگر را دارند، نشانه پشتوانه و همراهی زن و شوهر در طول زندگی ده ساله است و هشداری است به ما که رفتنی هستیم و باید هوای همدیگر را داشته باشیم و همچنین وجود ابرها در آسمان نشانه این زندگی آسمانی است.

چرا زندگی شهید عبدالهی را برای روایت انتخاب کردید و چگونه با این شهید آشنا شدید؟

آشنایی من با شهید بزرگوار برمی‌گردد به کتاب «یادت باشد» در مقدمه اثر پیش‌رو، من اشاره کردم که راوی کتاب «یادت باشد» خانم سیاهکلی مرادی در سفر سوریه راوی کتاب «هواتو دارم» یعنی همسر شهید عبدالهی را می‌بینند و آنجا حرف کتاب «یادت باشد» می‌شود و راوی، کتاب را به همسر شهید عبداللهی می‌دهد و در نهایت خود خانواده شهید عبداللهی با من تماس گرفتند. من حضرت زینب (س) را واسطه این آشنایی می‌بینم.

در مقدمه اشاره کردید که خواهر شما در مصاحبه کمک شما کردند. این کمک به چه صورت بود؟

در بحث تاریخ شفاهی ماده اولیه کار مصاحبه است. هرچقدر مصاحبه‌ها دقیق‌تر و فنی‌تر انجام شود روایت سیال‌تر و معتبرتر خواهد بود. چون معمولا سبک زندگی شخصیت‌هایی که سراغ‌شان رفتم خیلی برایم مهم بود، و همراهان اصلی این شخصیت‌ها خانم‌ها (مادر، همسر، خواهر) بودند چون احساس می‌کردم این افراد نزدیک‌ترین افراد به سوژه مدنظر من بودند، در این زمینه از خواهرم که شغلش خبرنگاری و مصاحبه است، کمک گرفتم چرا که احساس کردم فضای بین دو خانم صمیمی‌تر است و حوادث و وقایع جزئی‌تر و دقیق‌تر بیان می‌شود. ایشان علاوه بر مصاحبه حتی در خصوص متن کتاب هم نظر می‌دادند. گاه مصاحبه‌ها ماه‌ها طول می‌کشید که جا دارد از ایشان تشکر کنم.

در ابتدای هر فصل مصرعی از سروده‌های مولانا در دیوان شمس را ثبت کردید. این ذوق هنری چطور به ذهن شما رسید و آیا با متن آن فصل در ارتباط هست یا خیر؟ کلا در این مورد توضیح بفرمایید.

زندگی شهید عبداللهی یک زندگی عارفانه است. نوع نگاه همسر شهید و خود شهید به زندگی، نحوه شهادت شهید و معرفت خاص شهید بزرگوار به اهل‌بیت و هدف‌گذاری‌هایی که داشتند نشأت گرفته از یک نگاه عرفانی خاص بود. من از همان اوایل که روایات را از طریق مصاحبه‌ها می‌شنیدم احساس می‌کردم این عرفان در سراسر زندگی شهید جریان داشته است. در کتاب «یادت باشد» در ابتدای هر فصل از اشعار خود شهید سیاهکلی استفاده کردم. در این اثر احساس کردم فصل‌بندی باید با یک عناوین خوبی تزیین شود که اشعار عرفانی مولانا به ذهنم رسید. خیلی جست‌وجو کردم تا مصرع‌های انتخاب شده به‌نوعی مرتبط با متن آن فصل باشد.

در برخی از صفحات کتاب بارکدهایی وجود دارد. طرح و ایده این بارکدها از کجا شکل گرفت؟

در کتاب «کاش برگردی» این اتفاق افتاد که مادر شهید با وجود بی‌سوادی به عنایت فرزند شهیدشان شاعر شده بودند و در فراغ پسرشان شعر می‌گفتند. من اشعار ترکی را با ترجمه در متن اثر آورده بودم اما احساس می‌کردم لحن خوانش مادر و صدای گیرا و حزن‌آلود ایشان در متن نمی‌گنجد و انگار باید صدا شنیده شود به همین خاطر به ذهنم آمد که در کنار اشعار مادر شهید یکسری بارکدهایی را بگذاریم تا از طریق سایت خواننده اشعار مادر شهید را بشنود. این ایده در کتاب «هواتو دارم» کامل‌تر شد و آرشیوی از فیلم‌های شهید را برای نزدیک‌تر کردن مخاطب به روایت در بارکدها قرار دادیم. این کار به این خاطر انجام شد که چون ما در روایت تاریخ شفاهی موظف هستیم که تاریخ را با صداقت کامل روایت کنیم، هم در انتخاب عکس‌های پایانی کتاب و هم در انتخاب فیلم‌ها با روایت منطبق باشد. در واقع عکس‌ها و فیلم‌ها سندی هستند بر روایت درج شده در اثر.

مهم‌ترین ویژگی «هواتو دارم» چیست؟

من به‌شخصه در روایت‌ها به‌دنبال سبک زندگی هستم. در کنار مصاحبه‌هایی که با سوژه‌های مختلف انجام می‌شود، خاطرات را کنار هم می‌گذارم و می‌گویم این خاطره چه درسی برای من دارد. اگر به اینجا برسم که بیان خاطره‌ای چیزی به مخاطب اثر اضافه نمی‌کند، آن خاطره را از روایت حذف می‌کنم. چون معتقدم مخاطب از کتاب باید یکسری نکات را به‌صورت درسنامه استخراج کند و یاد بگیرد. از نظر من مهم‌ترین ویژگی «هواتو دارم» نوع سبک زندگی شهید است مخصوصا ما در این اثر یک زندگی ده ساله را می‌بینیم. بیش از 80 نکته اخلاقی در این اثر در قالب داستان آمده است.

تا کنون چه بازخوردهایی که از نگارش این اثر دریافت کردید؟ چه از طرف خانواده شهید چه از طرف خوانندگان اثر و چه از طرف مسئولان و کارگزاران حوزه جنگ و ادبیات مقاومت و پایداری.

بازخوردهای خوبی داشتم مخصوصا اینکه روایت متفاوت‌تر شده بود. مهم‌ترین و بهترین بازخوردی که از مخاطب گرفتم این بود که احساس کردند که قلم بنده در این اثر پخته‌تر شده است. شاید این برمی‌گردد به تجربه‌ای که از دو اثر قبلی داشتم. وقتی که برای بازخوانی چندین‌باره کتاب و توجه به فنون ادبی کتاب گذاشتیم. درباره هدف‌گذاری بنده در خصوص سبک زندگی، مخاطبان بارها با من ارتباط گرفتند و گفتند که خوب توانستند با کتاب ارتباط بگیرند و نکات را در زندگی شخصی خودشان رعایت کنند. همچنین خیلی‌ها این شهید بزرگوار را نمی‌شناختند که از طریق این اثر با ایشان و مزار خاص‌شان آشنا شدند.

تاثیرگذارترین روایت در این اثر، برای شما به‌عنوان نویسنده کدام بود؟

برای من به‌عنوان نویسنده سخت است که بخواهم یکی از روایت‌ها را که به‌منزله فرزندم هست انتخاب کنم. صفحه به صحفه کتاب برای من مهم بوده که داستانی در آن قید شود که به درد زندگی جامعه امروز بخورد. اگر منظورتان این باشد که سخت‌ترین جایی که خودم تحت تأثیر قرار گرفتم، صحنه‌ای بوده که همسر شهید تعریف کردند که پیکر شهید به منزل‌شان آمد. این اتفاق در مورد شهدا خیلی کم می‌افتد. آن صحنه‌ای که همسرشان می‌گویند من پا برهنه دویدم، اسپند دود کردم و به استقبال پیکر شهید رفتم، این صحنه برای من خیلی تأثیرگذار بود. همچنین آن صحنه‌ای که همسر شهید بعد از شنیدن خبر شهادت شهید به منزل‌شان می‌آیند و دمپایی‌های شهید را می‌بوسند و به سر و صورت می‌کشند. یک جورهای اوج شکستگی عشق ناب را در این صحنه‌ها می‌بیند که چقدر این افراد از خود گذشته بودند که در نهایت عشق، برای یک هدف والاتر از عشق خود می‌گذرند. شهدا در واقع عاشق‌ترین بودند. شهید عبداللهی خیلی به همسرشان علاقه داشتند و البته این علاقه دو طرفه بود. این دو صحنه برای من خیلی اثرگذار بود و خیلی هم زمان برد که بنویسم.

علاوه بر اثر پیش رو، دو اثر قبلی شما «یادت باشد» و «کاش برگردی» در حوزه ادبیات مقاومت و پایداری و با همکاری نشر شهید کاظمی نگاشته شده اولا: با توجه به اینکه شما یک نویسنده مرد هستید و با دیدی مردانه قلم می‌زنید چطور راوی کتاب‌هایتان را جنس مونث انتخاب می‌کنید؟

حضرت آقا در دیدارشان با شهدای کنگره زنجان مثالی می‌زنند و می‌فرمایند که شهادت و جنگ، نوک قله است. ما وظیفه داریم که از سختی‌های جنگ، عملیات، شهادت و ... را بگوییم. علاوه بر آن ایشان تأکید داشتند که ما دامنه قله را هم بگوییم. یعنی مسیری که این شهید رفته‌ تا برسد به قله تا بتواند از همه چیز دل بکند و خودش را فدای آرمان‌ها بکند. رهبری تأکید می‌کنند که بروید سراغ مادرها، همسرها، خواهرها. کسانی که در دامنه یعنی پشت جبهه همراه شهید بودند. اینکه این شهید چه مسیری را طی کرده تا به این مقام رسیده است. از زاویه دید همسر، مادر و خواهر شهید نگاه کنید. از آنجایی که بنده به سبک زندگی شهدا تأکید دارم، می‌روم سراغ نزدیک‌ترین فرد به شهید که روایتش قالب و نکته بیشتری داشته باشد. در خصوص شهید نزدیک‌ترین فرد همسرش است. در کتاب «کاش برگردی» همسر شهید خیلی مأخوذ به حیا بودند و البته خود شهید هم زیاد در خانه نبودند و روایت مادر شهید خیلی گیراتر بود که روایت ایشان را انتخاب کردم. ولی در کل اصراری ندارم که حتما راوی من خانم باشد بلکه می‌خواهم بیشترین نکات از شهید گفته شود برای سبک زندگی امروز. طبیعی هست که بیشترین نکات، مخصوصا از دوران پایان زندگی، از زبان کسی مطرح می‌شود که در آن لحظات همراه شهید است و با او زندگی می‌کند. دو کتاب «هواتو دارم» و «یادت باشد» همسر شهید است. اگر روزی برسد که ببینم دوست شهید روایت قالب را داشته باشد، سراغ او می‌روم.

در مرحله بعد چطور تصمیم گرفتید که در حوزه ادبیات مقاومت و پایداری قلم بزنید؟ آیا قصد این را ندارید که سر قلمتان را سمت ادبیات دفاع مقدس یا ژانری خارج از ادبیات جنگ برگرانید؟

اولین اثری که من نوشتم کتاب «استاندار بصره» است. کتاب شهید دفاع مقدس است که با اینکه خیلی کم دیده شده، خودم خیلی دوستش دارم. البته روایت داستانی نیست بلکه حدود صد خاطره از شهید سیدناصر سیاهپوش است. در این اثر من یک تجربه خوبی از نوشتن روایت شهدای دفاع مقدس داشتم. اما اینکه چرا الان اصرار دارم که از شهدای مدافع حرم بگویم، اولا به‌دلیل بازخوردهایی است که از مخاطبین می‌گیرم. چون عمدتا مخاطبین من افراد جوان جامعه هستند و دنبال یک الگو هستند و با آن همذات‌پنداری می‌کنند. من فکر می‌کنم شهدای مدافع حرم به چند دلیل الگوهای مناسبی برای روایت هستند مخصوصا برای نسل جدید. یکی دیگر از مهم‌ترین‌ دلایل این است که این شهدا در این سال‌ها، در بین ما زندگی کردند. من با شهید سیاهکلی در راهیان نور همسفر بودم. با توجه به این موارد من به هدفی که در معرفی شهید و سبک زندگی او دارم، زودتر می‌رسم. البته منکر این نیستم که روایت شهید دفاع مقدس امروز می‌تواند الگو باشد، اما مخاطب جوان ما وقتی روایت شهید فاع مقدس و دهه 60 را می‌شنود، می‌گوید آن موقع فضا و شرایط برای شهادت فراهم بوده است. حال وقتی ما سبک زندگی شهید مدافع حرم را روایت می‌کنیم و الگو قرار می‌دهیم، می‌گویند اینها در همین دوره زمانه ما زندگی کردند و شهید شدند. حال با وجود پیشنهاداتی که برای روایت شهدای دفاع مقدس شده اما درصدد هستم که تا جایی که بتوانم و سوژه‌های شهدای مدافع حرم که هرکدام خاص هستند، به دستم برسد در این زمینه قلم بزنم.