سرویس کودک‌ونوجوان خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – سایه برین: در سال‌های نوجوانی، عشق با زبان و تجربه‌ای متفاوت از جهان بزرگسالان معنا پیدا می‌کند؛ احساسی که گاهی در قالب دلتنگی، گاهی در هیئت خیالی شیرین و گاهی در واژه‌هایی ساده اما عمیق خود را نشان می‌دهد. با این حال، شعر عاشقانه نوجوان همواره در حاشیه شعر بزرگسال قرار گرفته و کمتر به‌عنوان گونه‌ای مستقل با ویژگی‌ها و اقتضائات عاطفی و زبانی خاص خود مورد توجه بوده است. مجموعه ده‌جلدی «عاشقانه‌های سروش» تلاشی برای توجه به همین جهان کمتر دیده‌شده است؛ مجموعه‌ای با حضور ده شاعر که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به تجربه عشق در نوجوانی پرداخته‌اند. در این مجموعه، آثاری چون «دوستت دارم‌های مچاله» سروده حسین تولایی، «روزهای غیرمعمولی» اثر شهلا شهبازی، «برای تو امسال شال خواهم بافت» سروده سعید موسوی‌زاده، «سیم‌های ساکت سه‌تار» اثر مهدی مردانی، «یک دقیقه بیشتر بمان» سروده غلامرضا بکتاش، «دلتنگی‌ام گاهی لباس شاد می‌پوشد» اثر بهاره سلمانی، «در جنوب چشم‌های تو» سروده علی مرادی، «تو که رود بودی» اثر مریم زندی، «مردمک‌های سرمه‌ای» سروده سودابه امینی و «نهنگ تشنه در حوض» اثر کبرا بابایی منتشر شده‌اند تا از تکثر نگاه‌ها و تجربه‌های عاطفی نوجوانان تصویری چندصدایی ارائه دهند.
حسین تولایی، شاعر و دبیر مجموعه «عاشقانه‌های سروش»، شکل‌گیری این پروژه را حاصل سال‌ها ارتباط مستقیم با نوجوانان و مشاهده علاقه پررنگ آنها به شعر عاشقانه می‌داند؛ علاقه‌ای که به باور او ضرورت توجه مستقل به این گونه ادبی را آشکار می‌کرد. این مجموعه برای رسیدن به مرحله انتشار، مسیری شش‌ساله و پر فراز و نشیب را پشت سر گذاشته است؛ مسیری که از گردآوری و گزینش آثار شاعران مختلف آغاز شد و سرانجام با همراهی انتشارات سروش به انتشار رسید. در گفت‌وگوی پیش رو با حسین تولایی، درباره ضرورت شکل‌گیری مجموعه، ویژگی‌های شعر عاشقانه نوجوان، معیارهای انتخاب آثار، تنوع صداها و نگاه‌های شاعران و همچنین چالش‌های انتشار شعر نوجوان صحبت کرده‌ایم؛ گفت‌وگویی درباره عشقی که از نگاه نوجوانان روایت می‌شود و ادبیاتی که باید بیش از پیش به تجربه زیسته این نسل مجال بروز بدهد. متن کامل این مصاحبه را با هم می‌خوانیم.
مجموعه «عاشقانه‌های سروش» در قالب ده جلد و با حضور ده شاعر نوجوان منتشر شده است. ایده اولیه شکل‌گیری این مجموعه از کجا آمد و چه ضرورتی باعث شد به سراغ گردآوری مجموعه‌ای مستقل از شعرهای عاشقانه نوجوان بروید؟ اساساً چرا شعر عاشقانه را به‌عنوان محور اصلی این مجموعه انتخاب کردید؟
من به واسطه‌ی سال‌ها کار با نوجوانان هم در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به‌عنوان مربی و کارشناس ادبی و مسئول انجمن‌های ادبی اعضای نوجوان کانون پرورش در سراسر کشور و هم در نشریات تخصصی این گروه از مخاطبان (مثل دوچرخه؛ هفته‌نامه‌ی نوجوانان ایران؛ ضمیمه پنج‌شنبه‌های روزنامه همشهری که البته چند سال است که دیگر منتشر نمی‌شود) در آثار نوجوانانی که خودشان شعر می‌گفتند به‌وضوح رگه‌های عشق را می‌دیدم. بسامد آن هم در شعرهایشان بالا بود. هم در شعرهای نوجوانان عضو انجمن‌های ادبی کانون پرورش فکری و هم در آثار نوجوانانی که برای نشریه دوچرخه شعرهایشان را می‌فرستادند این مفهوم برجسته و پرتکرار بود. این نکته یکی از معیارهای مخاطب‌شناسی برای من شد. این که بدانم در دنیای ذهن نوجوانان چه می‌گذرد. نکته‌ای که پس از سال‌ها حضور در این دو موقعیت یعنی در کانون پرورش فکری و در نشریه دوچرخه آن را از نزدیک مشاهده کرده بودم. در سوی دیگر فکر کردم بسیارخوب، حالا این گروه از مخاطبان نوجوان که شعر عاشقانه می‌پسندند، خواسته‌شان را در کجا باید جستجو کنند؟ فقط در شعر بزرگسال؟ آیا شعر بزرگسال ما که اتفاقا" بسیار هم از نظر مضمون عشق، گنجینه‌ای غنی و تمام‌نشدنی است آیا پاسخگوی نیاز نوجوان ما است؟ و به طور اساسی، فضای عاشقانه در شعر بزرگسال و جهان‌بینی شاعران شعرهای بزرگسال چقدر به جهان‌بینی عشق از دیدگاه نوجوان نزدیک است؟ آیا اصلا" نزدیک است یا ما اینطور فکر می‌کنیم؟ پاسخ به این سوال‌ها و به سوال‌های مشابه هر کدام شاید یک موضوع پژوهشی باشد اما یک چیز مشخص است و آن اینکه جهان عاشقانه و مواجهه با پدیده‌ی عشق در یک نوجوان و در یک فرد بزرگسال بسیار با هم متفاوت است. از این رو تصمیم گرفتم روی شعر عاشقانه نوجوان متمرکز شوم. به صراحت بیان می‌کنم که پیش از اینها نیز در کشور ما برای نوجوانان شعر عاشقانه گفته شده است و چند کتاب خوب در این زمینه داریم مثل کاش حرفی بزنی از استاد مصطفی رحماندوست یا کتاب یک نفر رد شد از کنار دلم سروده‌ی استاد اسدالله شعبانی و نیز در شعرهای استاد بیوک ملکی و شاعران دیگری که به طور جدی به شعر نوجوان پرداخته‌اند ردپای عشق سابقه دارد. اما هم تعدادشان زیاد نیست و هم خیلی از همان‌ها دیگر تجدید چاپ نشده‌اند و هم تجربه‌ی زیسته و رویارویی با عشق در نوجوان امروز و چند سال اخیر با نوجوانان دهه‌های ۶۰ و ۷۰ و ۸۰ خیلی تفاوت دارد.
ایده‌ی اولیه در سال ۱۳۹۹ در ذهنم شکل گرفت. همان سال با یکی از ناشران صاحبنام کتاب‌های کودک و نوجوان مطرح کردم. مدیرعامل وقت آن انتشارات در گفتگویی که با هم داشتیم پیشنهاد و ایده‌ی مرا پذیرفتند. و بسیار هم حمایت کردند هم خودشان و هم تیم کارشناسی‌شان. کار هم به‌سرعت پیش رفت. کتاب‌ها یکی پس از دیگری گردآوری و بررسی و تایید شد. البته بعضی کتاب‌ها هم رد شد. اما درست در لحظات آخر وقتی که داشتیم به چاپ مجموعه نزدیک می‌شدیم مدیریت آن انتشارات تغییر یافت. تیم کارشناسی و جلسات‌شان تعطیل شد و کلا" طرح من هم باوجود اینکه همه شاعران این مجموعه قرارداد داشتند، حتی بیشتر کتاب‌ها تصویرگری شده بود و پروژه پیشرفت‌های زیادی داشت در آخرین گام‌ها ناگهان متوقف شد و بیش از دو سال در همان انتشارات بلاتکلیف ماند. تا اینکه بالاخره قراردادها را فسخ کردیم و من دنبال ناشر دیگری گشتم تا این پروژه را به سامان برسانم. تقریبا هیچکدام از ناشران معتبری که سابقه چاپ شعر نوجوان داشتند حاضر نشدند سرمایه‌گذاری کنند و جالب اینکه بیشترشان هم‌نظر بودند و به من می‌گفتند شعر نوجوان نه مخاطب دارد و نه بازار! تا اینکه با یک ناشر صاحبنام دیگر وارد گفتگو شدم. آنجا هم بیش از دو سال پروژه خوابید و دریغ از حتی یک جواب منفی! اینجا از نظر تغییرات مدیریتی و تغییرات در سیاستگذاری نشر کتاب وضعیت به مراتب بدتر و پیچیده‌تر از ناشر قبلی بود. مثلا" حتی به من نمی‌گفتند این شعرها را بریز دور! این بلاتکلیفی و عدم‌پاسخگویی از سوی ناشر باعث شد که به فکر یک ناشر دیگر باشم. این در شرایطی است که دیگر حدود ۵ سال گذشته و پروژه در دو انتشاراتی بزرگ و مدعی چاپ کتاب‌های کودک و نوجوان بی‌نتیجه و بلاتکلیف مانده و فقط خاک خورده است.
تا اینکه اواخر سال ۱۴۰۳ با انتشارات سروش مذاکره کردم و به واسطه‌ی زحمات مدیر واحد تولید (فنی و هنری) انتشارات سروش آقای فرهاد صفریان که خودشان فردی کاربلد و اهل قلم و باسابقه در حوزه چاپ و نشر کتاب هستند، بالاخره این کتاب‌ها وارد چرخه تولید و چاپ شد. و مراحل هنری و فنی و تنظیم قراردادها و .... گام به گام پیش رفت. البته و بدون‌شک اگر حمایت و اعتماد مدیرعامل محترم انتشارات سروش جناب آقای دکتر رحیمی و شناخت دقیقی که ایشان از مخاطب نوجوان و مقوله نوجوانی دارند، نبود این پروژه همچنان باید معطل چاپ می‌ماند. اما انتشارات سروش با وجود شرایط خاص اجتماعی کشور، وقوع جنگ و گرانی کاغذ و افزایش دیگر هزینه‌های تولید از سال گذشته تا امسال به وعده‌هایش عمل کرد و در این شرایط سخت و غیرعادی این کتاب‌ها را چاپ و منتشر کرد و من قدردان انتشارات سروش هستم. و امید دارم که با همکاری این ناشر در آینده نزدیک اتفاق‌های بهتری برای مجموعه عاشقانه‌های سروش و کلا" برای شعر نوجوان در ایران رقم بخورد.
شعر عاشقانه در ادبیات فارسی پیشینه‌ای طولانی و گسترده دارد؛ اما وقتی مخاطب این شعرها نوجوان است، با جهان عاطفی و تجربه زیستی متفاوتی روبه‌رو هستیم. از نظر شما شعر عاشقانه نوجوان چه ویژگی‌ها و مختصاتی باید داشته باشد و مرز آن با شعر عاشقانه بزرگسال کجاست؟
به طور کلی می‌دانیم که تجربه‌ی زیسته و جهان‌بینی بزرگسال با نوجوان منفاوت است. بنابراین چگونگی رویارویی با پدیده‌ها در این دو گروه سنی نیز متفاوت خواهد بود. عشق هم یک پدیده است و در نوجوان و بزرگسال به یک شکل ظهور و بروز نمی‌کند، به یک‌اندازه تاثیر نمی‌گذارد و به طور یکسان و یک‌شکل ادامه یا توقف نمی‌یابد. بنابراین وقتی از شعر عاشقانه‌ی نوجوان حرف می‌زنیم این مرزها و تفاوت‌های جامعه‌شناختی و روانشناختی را باید مدنظر داشته باشیم.
برای انتخاب ده شاعر و گردآوری آثار این مجموعه چه معیارهایی در نظر گرفته شد؟ آیا شاعران بر اساس سابقه و جایگاهشان در شعر نوجوان انتخاب شدند یا کیفیت و تناسب شعرها با جهان ذهنی و عاطفی نوجوانان ملاک اصلی بود؟ همچنین فرایند انتخاب و گزینش ۳۰۰ شعر چگونه پیش رفت؟
من برای خیلی از شاعران به طور شخصی فراخوان همکاری فرستادم و پیام مشترکی هم در گروه‌های فضای مجازی و پیام‌رسان‌ها منتشر کردم. و سعی کردم فراخوانم جامع باشد و به دست تمام شاعرانی که دغدغه‌ی نوجوان و شعر نوجوان دارند برسد. من شاعران را انتخاب نکردم. بنابراین به سن و سابقه شاعری هیچ‌کس توجه نمی‌کردم. بلکه فقط شعرهایی که به دستم رسید را بررسی کردم. الان هم از تنوع نام‌های شاعران این مجموعه مشخص است. ما هم شاعران صاحبنام و باسابقه در این مجموعه داریم و در کنارشان شاعران جوان‌تر و با سابقه‌ی کمتر در شعر هم هستند. از نظر سنی هم بین بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین شاعران این مجموعه چیزی حدود ۳۰ سال فاصله سنی است. هم شاعران ساکن تهران داریم. هم شاعران شهرستانی. معیار من هم برای بررسی شعرها اول مختصات شعر ناب بود و بعد مخاطب‌شناسی براساس نوجوان واقعی امروز. هر دوستی که با من تماس می‌گرفت و تمایل به مشارکت در این پروژه داشت می‌گفتم حداقل ۴۰ تا ۵۰ شعر و حتی بیشتر باید شعر برایم بفرستید فقط هم با مضمون عشق. تا از بین آنها حداقل ۳۰ شعر انتخاب کنم. طبیعی بود که این تعداد شعر بالا و آن هم با محدودیت موضوعی کمی کار را برای شاعران سخت می‌کرد. خیلی از دوستان شاعر، شعر عاشقانه نوجوان داشتند ولی تعدادش کم بود. این را هم اضافه کنم که من شعرهایی می‌خواستم که در هیچ کتاب دیگری چاپ نشده باشند. با همه‌ی این شرایط تعداد قابل توجهی از دوستان شعرهایشان را برایم فرستادند. در قدم اول من بدون‌تعارف تک‌تک شعرها را بررسی و از بین‌شان انتخاب کردم. بعضی از شعرها را با نظر خود شاعر جایگزین کردیم. بعضی‌ها را کلا کنار گذاشتیم. چند کتاب را هم کلا نپذیرفتم. پس از آن به شورای کارشناسی آن انتشارات اولی که قرارداد داشتم می‌فرستادم و در آنجا نتیجه‌ی نهایی و البته با نظر من گرفته می‌شد. در نهایت من می‌دانستم امضای من به عنوان دبیر مجموعه در شناسنامه کتاب خواهد آمد. بنابراین بدون‌تعارف شعرها بررسی کردم و جایی که لازم بود دفاع می‌کردم و جایی هم که می‌دیدم مخالفت اعضای شورای بررسی منطقی است می‌پذیرفتم و آن کار کنار گذاشته می‌شد. افراد عضو آن شورا هم همه از چهره‌های مطرح و تاثیرگذار ادبیات کودک و نوجوان بودند و هستند. مثل آقای فریدون عموزاده خلیلی، آقای فرهاد حسن‌زاده، خانم شهلا انتظاریان، خانم مرجان فولادوند و.... در نهایت به این ده عنوان کتاب رسیدیم که به نظرم به‌جز شعرهای خودم، بقیه شعرها از شعرهای خوب نوجوان در سال‌های اخیر به‌ویژه در گونه‌ی شعر عاشقانه نوجوان هستند. ضمن اینکه این کتاب‌ها در شورای کارشناسی انتشارات سروش نیز بررسی و تایید شده است. می‌خواهم بگویم وقتی کتابی از زیر نگاه حدود ده نفر از بهترین کارشناسان کتاب و ادبیات می‌گذرد و تایید می‌شود حتما" چیزی در آن وجود دارد که خواندنی است.
در این مجموعه نام شاعران شناخته‌شده‌ای چون سودابه امینی، کبرا بابایی، غلامرضا بکتاش، مریم زندی و دیگر شاعران حوزه شعر کودک و نوجوان دیده می‌شود. کنار هم قرار گرفتن این صداها و نگاه‌های متفاوت چه امکانی برای مخاطب نوجوان ایجاد می‌کند؟ آیا تلاش کردید مجموعه از نظر زبان، مضمون و شیوه مواجهه با عشق، تنوع و تکثر داشته باشد؟
تک‌صدایی در هیچ زمینه‌ای نتایج مثبتی ندارد و نمی‌تواند صدای خودش را به مخاطب برساند. مگر آنکه بخواهد خودش را تحمیل کند که آن هم بازخوردها و پیامدهای ناخوشایندی دارد. در شعر نوجوان هم من به تکثر و چندصدایی اعتقاد دارم. به کار گروهی و همفکری و جریان‌سازی هم علاقه دارم و هم باور دارم که ما شاعران نوجوان در کنار هم و در یک فضای گروهی و جدی نقد و گفتگو می‌توانیم شعرهای بهتری بگوییم. می‌توانیم به جای تولید یک صدا که خیلی وقت‌ها شنیده هم نمی‌شود، چند صدا با رنگ‌های متنوع تولید کنیم و صدای همدیگر شویم. نوجوانان امروز همه شکل هم نیستند. بزرگسالان هم همینطور. این تفکرهای قالبی و پیشداوری‌شده درباره نوجوانان امروز مبنی بر یک برچسب خاص زدن به همه را قبول ندارم. ما در احساس و عاطفه و تخیل و اندیشه نوجوانان گوناگونی و تنوع داریم. اصلا" نمی‌توانیم همه را شبیه هم ببینیم. شاعران این مجموعه هم هر کدام صدای متفاوتی هستند. با رنگ‌های متنوع که کنار هم قرار گرفته‌اند و تولید چند صدا کرده‌اند. شما این گوناگونی را در شعرهای این مجموعه می‌بینید. هم شعر به زبان فخیم و نوقدمایی داریم. هم شعرهایی که به زبان و لحن گفتار نزدیک‌اند. هم شعر سپید داریم هم شعر نیمایی. هم شعرهای خیلی کوتاه و هم شعرهای نسبتا" بلند. و به نظرم هر کدام از کتاب‌های عاشقانه‌های سروش می‌توانند زبان و صدای گروهی از نوجوانان باشند که حول محور یک پدیده‌ی مشترک و تجربه‌ی کاملا" شخصی و عمومی‌شده یعنی عشق با هم حرف بزنند.
یکی از نکات قابل توجه در عنوان کتاب‌ها، تفاوت و خلاقیت در تصویرسازی عاطفی آنهاست؛ از «مردمک‌های سرمه‌ای» و «نهنگ تشنه در حوض» گرفته تا «دلتنگی‌ام گاهی لباس شاد می‌پوشد» و «برای تو امسال شال خواهم بافت». چقدر تلاش کردید عنوان‌ها و هویت مستقل هر جلد، بازتاب‌دهنده جهان شعری همان شاعر باشد؟ طراحی جلد و تصویرگری نیز چه نقشی در انتقال حال‌وهوای عاشقانه این مجموعه داشته است؟
انتخاب نام‌های کتاب‌ها برعهده‌ی شاعران بوده. من فقط با بعضی از شاعران در حد پیشنهاد دیدگاهم را مطرح کردم. اما نظر نهایی تصمیم خود شاعر بوده. اما بله درست می‌فرمایید نشانه‌هایی از زبان و حال و هوای کلی شعرهای داخل کتاب تقریبا" در عنوان هر کتاب احساس می‌شود.
طراحی جلد این کتاب‌ها کار دو نفر از مربیان هنری باسابقه کانون پرورش فکری است که سال‌ها تجربه تدریس و آموزش هنر نقاشی و تصویرسازی را کودکان و نوجوانان دارند. خانم‌ها فراهان‌نژاد و آنجدانی که هر کدام برای ۵ عنوان از کتاب‌ها را طراحی جلد انجام دادند. روند کار به این شکل یود که من از هر کتاب یک شعر انتخاب کردم و در اختیار این دو هنرمند قرار دادم و از آنها خواستم آن ده شعر را بخوانند و با هرکدام ارتباط بیشتری گرفتند همان را انتخاب کنند و برایش جلد طراحی کنند. اسم شاعران هم مشخص نبود. شعرها هم همان شعرهایی بود که اسم کتاب‌ها از آن گرفته شده بود. و در نهایت باز همان شعرهایی که دستمایه‌ی تصویرسازی جلد قرار گرفته‌اند به‌عنوان شعر پشت جلد کتاب هم استفاده شده است. صفحه‌آرایی و گرافیک مجموعه هم زحمت دوست هنرمندم آقای محمدعلی یزدان‌شناس است که از نزدیک شاهد بوده‌ام با چه حوصله و دقت زیادی روی صفحات کار کرد.
نوجوان امروز در دوره‌ای زندگی می‌کند که بخش مهمی از تجربه‌های عاطفی و ارتباطی او تحت تأثیر شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی شکل می‌گیرد. به نظر شما شعر عاشقانه تا چه اندازه می‌تواند با این نسل ارتباط برقرار کند و آیا شعر امروز توانسته است زبان و دغدغه‌های عاطفی نوجوان معاصر را به‌درستی بازتاب دهد؟
شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی به‌خودی‌خود نه آسیب‌رسان است و نه ترسناک. بلکه چگونگی استفاده و کاربرد آن و رویارویی با آن اهمیت دارد و تعیین‌کننده است. شعر عاشقانه همیشه و با همه نسلل‌ها با هر ویژگی‌ای که دارند می‌تواند ارتباط برقرار کند. چون تا انسان هست، عشق هم هست و البته شعر عاشقانه هم هست. مهم این است که شعر عاشقانه نوجوان قبل از سروده‌شدن و انتشار، اول به شعر ناب تعهد داشته باشد و بعد هم مخاطب واقعی‌اش را جستجو کند و بشناسد.
گاهی در مواجهه با ادبیات نوجوان، تصور می‌شود پرداختن به موضوعاتی مانند عشق، دلتنگی، جدایی و عواطف شخصی باید با احتیاط بیشتری همراه باشد. شما به‌عنوان شاعر و دبیر این مجموعه، چه نگاهی به ضرورت پرداختن به این مفاهیم در شعر نوجوان دارید؟ آیا ادبیات باید صرفاً متناسب با ملاحظات تربیتی حرکت کند یا لازم است به تجربه‌های واقعی و پیچیده عاطفی نوجوانان نیز مجال بروز بدهد؟
متنی که بخواهد با متر و معیار ملاحظات تربیتی و آموزشی و با تحمیل هر نوع فکر و عقیده‌ای تولید شود دیگر ادبیات نیست. چون ادبیات ناب جای نصیحت و گفتگوی مستقیم و آموزش از بالا به پایین نیست.
درباره پرداختن به موضوعاتی مانند عشق و جدایی و مرگ و... اینکه هنوز برخی معتقدند باید با احتیاط برخورد کرد به نظرم در مورد نوجوان امروز که خیلی متفاوت‌تر از نوجوان‌های دهه‌های گذشنه است موضوع متفاوت می‌شود. خیلی از چیزهایی که برای مثال در نوجوانی هم‌نسلان من، خط قرمز بود یا باید درباره‌اش احتیاط می‌شد امروز کاملا" عادی است و برعکس آنچه در گذشته عادی بود امروز شاید عادی به نظر نرسد. پرداختن به موضوعاتی که ممکن است نوجوانان به‌تنهایی درباره‌اش فکر کنند یا تخیل کنند یا حتی در عمل با آن مواجه شوند، در قالب ادبیات (شعر، داستان) در نوجوان ایجاد همدلی و هم‌حسی می‌کند. حداقل این است که نوجوان خودش را تنها نمی‌بیند. و در شعرهایی اینچنینی می‌تواند خود پنهانش را ببیند و بیابد.
شما علاوه بر دبیری مجموعه «عاشقانه‌های سروش»، یکی از ده شاعر حاضر در این مجموعه نیز هستید. این دو جایگاه چه تفاوتی در تجربه شما ایجاد کرد؟ از یک سو به‌عنوان شاعر با جهان شخصی و عاطفی شعر مواجه بودید و از سوی دیگر به‌عنوان دبیر مجموعه باید نگاهی کلان و انتخاب‌گرانه به آثار دیگران می‌داشتید. در نهایت، امیدوارید انتشار این مجموعه چه تأثیری بر جریان شعر نوجوان و ارتباط نسل نوجوان با شعر و ادبیات فارسی بگذارد؟
چند سال است که شعر کودک و نوجوان ما به‌ویژه شعر نوجوان بیشتر از سال‌های دورتر دچار آسیب شده است. که دلایل متعددی دارد اینجا جای بحث درباره آنها نیست. اما نکته مهم اینکه وقتی شعر نوجوان خودش را به مثابه ابزار رسیدن به مقاصدی دیگر تقلیل می‌دهد و خودش را تبدیل به ابزاری برای خوشامد این جریان و آن جریان می‌کند، خودبه‌خود اعتماد مخاطبش را از دست می‌دهد.
اما هنوز امیدوارم که شعر می‌تواند خودش و مخاطبش را از این گرفتاری نجات دهد. در مورد دیده‌شدن این مجموعه هم خوش‌بین هستم چون براساس نیاز مخاطب تولید شده است. نیازی که به جای پاسخ‌دادن به آن نادیده گرفته شده است.
در مورد جایگاه خودم به‌عنوان شاعر یکی از کتاب‌های این مجموعه و نیز دبیر مجموعه به طور همزمان هم تجربه‌ی منحصربه‌فردی بود. به‌نوعی همه کتاب‌ها را مثل کتاب خودم می‌دیدم و در مورد تک‌تک شعرها سعی کردم بهترین‌ها را انتخاب کنم و ناگفته نماند که خود شاعران این مجموعه هم بسیار همراه و همدل بودند و از همه‌ی شاعران این مجموعه به‌خاطر صبوری و انتظار ۶ ساله‌شان و به‌خاطر اعتمادی که به من داشتند بسیار سپاسگزارم.
نظر شما