به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در سبزوار، جمشیدنامه، یکی از حماسه‌های منثور بی‌سابقۀ ادب فارسی است که گزارش بدیع آن منحصر بر احوال جمشید پیشدادی بوده و از این منظر، می‌توان آن را در شمار روایت‌های مستقلّی نظیر گرشاسپ‌نامه، کوش‌نامه و سام‌نامه قرار داد که با فراز و فرودهای زندگی یکی از شخصیّت‌های اساطیری ایران مرتبط است. برکنار از مستند بودن یا نبودن روایت این حماسه و مطابقت محتوای آن با متون حماسی مادر، راوی جمشیدنامه کوشیده تا بر برهه‌ای تاریک و مبهم از زندگانی جمشید متمرکز شود که تمامی منابع ادبی و تاریخی در رابطه با گزارش آن معطّل مانده‌اند. آن‌چه از جمشید در شاهنامه و دیگر آبشخورها ذکر شده، بیشتر بر عصر پادشاهی، زوال و قتل جم به فرمان ضحّاک محدود شده است، امّا جمشیدنامه برخلاف دیگر منابع، به طور مشخّص، تنها به وقایع پیش از رویارویی جمشید با ضحّاک نظر داشته و توصیف راوی از زندگی شگفت جمشید، دورۀ زمانی کودکی تا پادشاهی او بر هفت‌اقلیم را در بر می‌گیرد.
در هیچ یک از دست‌نویس‌های شناخته‌شده، کوچک‌ترین اشاره‌ای به نام داستان‌پرداز جمشیدنامه نشده است، امّا بنا بر دلایلی که در بخش‌های پسین می‌آید، وی به طور قطع، فارسی‌زبان و اهل ادب بوده و احتمالاً در یکی از نواحی فرارود، شاید تاجیکستان امروزی، می‌زیسته است. در مورد تاریخ زندگانی داستان‌پرداز هم نمی‌توان به طور صریح اظهار نظر کرد، ولی با توجّه به تاریخ کهن‌ترین دست‌نویس موجود (1022ق) احتمالاً در سدۀ دهم هجری یا حتّی پیش از آن، به سر می‌برده است. باری، علاقۀ وافر فارسی‌زبانان تاجیک به شاهنامه و تاریخ اساطیر ایران سبب اصلی توجّه داستان‌پردازی تاجیک جمشیدنامه به سرگذشت جمشید پیشدادی و اهتمام وی به روشنگری دربارۀ خلاء تاریخ زندگانی جمشید از کودکی تا پادشاهی شده است و بسیار کوشیده تا جمشید را در همان فضای بخش اساطیری شاهنامه بپروراند و روایت در خور توجّهی در این‌باره ارائه دهد.
کهن‌ترین دست‌نویس جمشیدنامه در تاریخ 1022ق تحریر شده و با وجودی که نسخۀ اصیلی نیست، از نظر واژگانی، گویش زبانی و حدود محتوایی، تفاوتی با دیگر نُسخ متأخّر جمشیدنامه نداشته و دخل و تصرّف مشهودی هم در آن صورت نگرفته است، بنابراین محتمل است که تاریخ تألیف آن جدیدتر از سدۀ دهم ه نباشد. مشخّصات گویش فارسی فرارودی و محتوایی جمشیدنامه، محلّ نگهداری دست‌نویس‌های آن و شیوع و شهرت فراگیر نُسخ فارسی و ترکی این روایت در نواحی ماوراءالنّهر بر فرض تألیف آن در نواحی آسیای میانه دلالت آشکاری دارد. گمان می‌رود که راوی جمشیدنامه با حماسۀ سمک عیار آشنا بوده و در نقل احوال جمشید و توصیف کردار عیاران پرتعداد روایت، از آن بهره‌ها برده و ابداعاتی نیز داشته است.
حماسۀ منثور جمشیدنامه، جامع مشخّصات متون ممتاز هم‌پایۀ منظوم خود نیست، امّا نوآوری‌های قابل توجّهی نیز به دست داده است و با وجودی که چهار سده پیش توسّط مستشرقان شناسایی شده، تا کنون در ایران کاملاً ناشناخته باقی مانده بود. میلاد جعفرپور پس از شناسایی دست‌نویس‌های جمشیدنامه به روش التقاطی یا بینابین اقدام تصحیح جمشیدنامه کرده و انتشارات بنیاد موقوفات افشار و سخن آن را در سال 1405 منتشر کردند.
نظر شما