سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ مطالعهی ادبیات کلاسیک یکی از مسیرهای آشنایی با میراث فکری و فرهنگی هر جامعه است. آثاری که در گذر زمان اعتبار خود را حفظ کردهاند و همچنان میتوانند برای خوانندگان نسلهای مختلف الهامبخش باشند. در این میان، ادبیات کلاسیک فارسی با برخورداری از گنجینهای گسترده از شعر، حکایت، اندیشههای فلسفی و تجربههای انسانی، ظرفیت قابل توجهی برای شکلگیری سلیقهی ادبی نوجوانان و جوانان دارد. آشنایی با این آثار میتواند به تقویت زبان فارسی، افزایش قدرت بیان و شناخت عمیقتر مخاطبان از فرهنگ و تاریخ ادبی ایران کمک کند.
احد علیقلیان، مترجم، معتقد است که برای آغاز مطالعهی جدی باید به سراغ آثار کلاسیک فارسی رفت. از نگاه او، آثاری چون «گلستان» و «بوستان» سعدی و دیوان حافظ میتوانند در شکلگیری ذهن و زبان نسل جوان نقش مهمی داشته باشند.
او با بیان اینکه بخشی از گنجینه ادبی ایران و جهان میتواند پایه و اساس برای شروع مطالعه جدی در نوجوانان و جوانان باشد، عنوان کرد: ادبیات کلاسیک ما گنجینهای تمامنشدنی برای رشد فکری است. من همیشه به جوانان پیشنهاد میکنم که بیش و پیش از هر چیز، به سراغ ادبیات کلاسیک فارسی بروند. «گلستان» و «بوستان» سعدی، دیوان حافظ و دیگر شاهکارهای ادب فارسی، ابزارهای اصلی ساختن زبان، تفکر و ذهن یک جوان ایرانی هستند. این متون فقط شعر و حکایت نیستند؛ بلکه سبک زندگی، تفکر انتقادی و هنر بیان دقیق اندیشهها را به مخاطب میآموزند.
یکی از موانع پیش روی گسترش کتابخوانی در سالهای اخیر، افزایش قیمت کتاب و دشوارتر شدن خرید نسخههای چاپی برای بخشی از جامعه است. این مسئله برای نوجوانان و جوانانی که امکان اختصاص هزینهی زیادی به خرید کتاب ندارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند. در چنین شرایطی، گسترش کتابهای الکترونیکی و صوتی و فعالیت پلتفرمهای عرضهی کتاب دیجیتال، مسیرهای تازهای برای دسترسی به آثار ادبی فراهم کرده است. کتابخوانی با استفاده از ابزارهای دیجیتال میتواند بخشی از محدودیتهای اقتصادی و زمانی مخاطبان را کاهش دهد.
علیقلیان با اذعان بر اینکه وضعیت قیمت کتاب در روزگار ما نگرانکننده شده و خرید نسخههای چاپی برای بسیاری از جوانان دشوار است، تاکید کرد: اما این حقیقت ابداً نباید بهانهای برای کتاب نخواندن باشد. امروزه فناوری به یاری فرهنگ آمده و راههای جایگزین بسیار خوبی پیش روی ماست. استفاده از پلتفرمهای دیجیتال معتبری مانند «طاقچه» و «فیدیبو» امکان دسترسی به هزاران عنوان کتاب را با هزینهای بسیار کمتر و بهصرفهتر فراهم کرده است. جوانان میتوانند بسیاری از این آثار کلاسیک و ترجمههای ارزشمند را به صورت الکترونیکی مطالعه کنند. از سوی دیگر، رواج کتابهای صوتی یک موهبت بزرگ است. شنیدن آثار صوتی فاخر از بزرگان ادبیات کلاسیک، نهتنها هزینهها را کاهش میدهد، بلکه این امکان را به جوانان میدهد که در مسیرهای روزمره، ترافیک یا زمانهای مرده، به شکلی مفید با جان کلام بزرگان مأنوس شوند. کتاب خواندن در نهایت بهانهای برای تفکر است؛ چه با ورق زدن برگهای یک کتاب چاپی، چه با خیرهشدن به صفحه تبلت در اپلیکیشنها و چه با گوشسپردن به نوای گرم یک راوی در کتاب صوتی، مهم این است که پیوند نسل جوان با کتاب قطع نشود.
این مترجم در ادامه، دو کتاب را که بهتازگی مطالعه کرده است، به علاقهمندان پیشنهاد میکند. «مقالات شمس» با ویرایش جعفر مدرس صادقی از نشر مرکز و «آزادی یا مرگ» نوشتهی نیکوس کازانتزاکیس با ترجمهی زندهیاد محمد قاضی از نشر خوارزمی، دو اثری هستند که از نظر موضوع، زبان و جهان فکری تفاوتهای بسیاری دارند. یکی مخاطب را به جهان عرفان و اندیشهی شمس تبریزی نزدیک میکند و دیگری با روایت داستانی خود، پرسشهایی دربارهی آزادی، مسئولیت و رنج انسانی پیش میکشد.
این مترجم با اشاره که به اینکه بهتازگی مطالعه «مقالات شمس» و «آزادی یا مرگ» را به پایان رسانده، گفت: بهتازگی در میان کارهای پژوهشی و متون کهن ویرایششده، «مقالات شمس» با ویرایش جعفر مدرس صادقی از نشر مرکز را مطالعه کردم و خواندن آن را به تمام جوانان پیشنهاد میکنم. در حوزه ادبیات ترجمه نیز، پیشنهاد من کتاب «آزادی یا مرگ» نوشته نیکوس کازانتزاتیس با ترجمه زندهیاد محمد قاضی از نشر خوارزمی است. این اثر به مفهوم عمیق آزادی، مسئولیت فردی، رنج انسانی و اصالت زیستن اشاره دارد و قاضی نیز در ترجمه خود درک درستی از داستان داشته و من از روانی و طراوت قلم این مترجم لذت بردم. محمد قاضی با تسلط به زبان فرانسوی ترجمههایی روان و دقیق دارد و استانداردهای ترجمه را در ایران ارتقا داده است.

«مقالات شمس»؛ گفتارهایی دربارهی معرفت و زندگی
«مقالات شمس» مجموعهای از گفتارها و آموزههای شمس تبریزی است؛ عارفی که نامش در تاریخ ادبیات و عرفان فارسی با مولانا جلالالدین محمد بلخی پیوندی عمیق دارد. آشنایی مولانا با شمس را میتوان یکی از تأثیرگذارترین مواجهههای فکری و معنوی در تاریخ فرهنگ ایرانی دانست. بخش مهمی از شناخت ما از شخصیت و اندیشهی شمس نیز از طریق همین مجموعهی گفتارها و روایتها به دست آمده است.
این اثر از نظر ساختار و زبان با بسیاری از متون عرفانی تفاوت دارد. شمس در گفتارهای خود دربارهی عشق، معرفت، انسان، دین، اخلاق و تجربههای زیسته سخن میگوید. لحن او در بخشهایی صریح، انتقادی و گفتوگومحور است و همین ویژگی باعث شده است «مقالات» برای خوانندهی امروز نیز متنی زنده و قابل تأمل باشد.
نسخهی ویرایششدهی جعفر مدرس صادقی از این کتاب که از سوی نشر مرکز منتشر شده، فرصتی برای مواجههی دوباره با یکی از متون مهم نثر فارسی فراهم میکند. این اثر برای علاقهمندان به عرفان ایرانی، تاریخ اندیشه و زبان فارسی اهمیت ویژهای دارد و میتواند زمینهی آشنایی بیشتر با جهان فکری شمس و تأثیر او بر مولانا را فراهم کند.

«آزادی یا مرگ»؛ روایت کازانتزاکیس از مبارزه برای رهایی
نیکوس کازانتزاکیس، نویسنده و اندیشمند یونانی، از چهرههای برجستهی ادبیات قرن بیستم است. آثار او معمولاً با پرسشهایی دربارهی آزادی، ایمان، مسئولیت انسانی، مرگ و معنای زندگی درگیر هستند. «آزادی یا مرگ» نیز در همین فضای فکری شکل گرفته است.
داستان این رمان در جزیرهی کرت و در بستر مبارزات مردم این منطقه علیه سلطهی عثمانی روایت میشود. کازانتزاکیس با بهرهگیری از زمینههای تاریخی و فرهنگی سرزمین مادری خود، شخصیتهایی را به تصویر میکشد که در موقعیتهای دشوار میان زندگی، باور، آزادی و مسئولیت قرار میگیرند. در این داستان، آزادی مفهومی انتزاعی باقی نمیماند و در تصمیمها و رفتار شخصیتها و هزینههایی که برای انتخابهایشان میپردازند، معنا پیدا میکند.
ترجمهی زندهیاد محمد قاضی از این اثر نیز از منظر تاریخ ترجمهی ادبی در ایران اهمیت دارد. قاضی از مترجمان تأثیرگذار ادبیات جهان در ایران بود که با تسلط بر زبان فرانسوی، آثار مهمی از نویسندگان جهان را به فارسی برگرداند. «دن کیشوت» اثر سروانتس و «زوربای یونانی» نوشتهی کازانتزاکیس از جمله ترجمههای شناختهشدهی او هستند. نثر روان و توجه به ویژگیهای ادبی متن مبدأ از خصوصیات ترجمههای قاضی به شمار میرود.
پیشنهادهای احد علیقلیان برای مطالعه، از متون عرفانی فارسی تا رمانهای ادبیات جهان را در بر میگیرد. «مقالات شمس» خواننده را با یکی از صداهای متفاوت سنت عرفانی ایران آشنا میکند و «آزادی یا مرگ» فرصتی برای مواجهه با پرسشهای انسانی در بستر یک روایت تاریخی فراهم میآورد. این آثار میتوانند بخشی از مسیر مطالعاتی جوانانی باشند که به دنبال شناخت عمیقتر ادبیات، زبان و تجربههای فکری انسان در فرهنگهای گوناگون هستند.
نظر شما