سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - اکرم عباسی: هفته کتاب فرصتی برای بازخوانی جایگاه مطالعه در زندگی فردی و اجتماعی و توجه دوباره به نقش کتاب در ارتقای آگاهی و توسعه فرهنگی جامعه است؛ فرصتی که فراتر از برگزاری برنامههای مناسبتی، میتواند زمینهساز تقویت عادت مطالعه و نهادینه شدن فرهنگ کتابخوانی در میان اقشار مختلف جامعه باشد.
در این میان، ترویج فرهنگ مطالعه در خراسان شمالی نیازمند نگاهی فراتر از فعالیتهای مقطعی و مشارکت خانوادهها، مدارس، دانشگاهها، کتابخانههای عمومی و نهادهای فرهنگی است. ایجاد علاقه به کتاب از دوران کودکی، دسترسی آسان و ارزان به منابع مطالعاتی، حمایت از نویسندگان بومی و بهرهگیری از ظرفیتهای فضای مجازی، از جمله راهکارهایی است که میتواند کتاب را به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره مردم تبدیل کند.
به مناسبت هفته کتاب، بررسی راهکارهای ترویج فرهنگ مطالعه و نقش خانواده و نهادهای فرهنگی در کتابخوان شدن جامعه، از جمله موضوعاتی است که ضرورت توجه جدی به آن بیش از پیش احساس میشود.

در همین راستا و با هدف بررسی راهکارهای ترویج فرهنگ مطالعه در خراسان شمالی، با فاطمه نیستانی یکی از نویسندگان استان به گفتوگو نشستیم.
وی بیان کرد: توسعه فرهنگی هر جامعه در گرو توجه به علم، اخلاق، معنویات و تقویت ارزشهای انسانی است و کتابخوانی یکی از مهمترین مسیرهای دستیابی به این اهداف به شمار میرود.
نیستانی افزود: نهادینهسازی فرهنگ مطالعه، اقدامی مقطعی و مناسبتی نیست، بلکه فرآیندی مستمر و بلندمدت است که از خانواده آغاز میشود و با مشارکت مدارس، دانشگاهها، نهادهای فرهنگی و دستگاههای اجرایی در سطح جامعه گسترش مییابد و خراسان شمالی نیز با برخورداری از ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی ارزشمند، میتواند با بهرهگیری از راهکارهای متنوع، گامهای مؤثری در مسیر تبدیل مطالعه به یک عادت عمومی بردارد.
خانواده نخستین بستر شکلگیری عادت مطالعه در کودکان
وی ادامه داد: کتابخوانی باید از دوران کودکی و در محیط خانواده آغاز شود و والدین میتوانند با اختصاص بخشی از سبد خرید خانواده به کتاب، همانگونه که برای تهیه وسایل و مواد مورد علاقه فرزندان خود برنامهریزی میکنند، کتاب را نیز به یکی از نیازهای همیشگی خانواده تبدیل کنند.
نویسنده بجنوردی تاکید کرد: آشنایی کودکان با قصه، شعر و داستانخوانی در کنار والدین و دیگر اعضای خانواده، حتی پیش از ورود به مدرسه، نقش مؤثری در ایجاد علاقه به مطالعه دارد و همچنین بهتر است خانوادهها کتابخانهای هرچند کوچک در منزل داشته باشند تا کتاب همواره در دسترس اعضای خانواده قرار گیرد
وی با اشاره به نقش آموزش در ترویج فرهنگ مطالعه گفت: آموزش خلاصهنویسی، گفتوگو درباره کتابهای خواندهشده و اهدای کتاب بهعنوان هدیه یا جایزه نیز میتواند انگیزه کودکان را برای مطالعه افزایش دهد.
نیستانی تصریح کرد: در کنار خانواده، مدارس و آموزشگاهها نیز نقش مهمی در گسترش فرهنگ کتابخوانی دارند و تشویق کلامی و عملی دانشآموزان میتواند در این زمینه مؤثر باشد، اما تأثیر رفتار معلمان بهمراتب بیشتر از توصیههای صرف است و معلمی که خود اهل مطالعه و کتابخوانی باشد، با رفتار و الگوی عملی خود بیش از هر سخنرانی و پند و اندرزی میتواند دانشآموزان را به مطالعه علاقهمند کند بنابراین، ترویج کتابخوانی در مدارس باید از رفتار و منش معلمان آغاز شود.
کتابخانههای کوچک در فضاهای عمومی فرصتی برای جذب نسل جوان
وی با بیان دیگر ظرفیتهای قابل توجه برای توسعه این فرهنگ افزود: با استفاده از فضاهای عمومی و اجتماعی در ایجاد قفسههای کتاب و کتابخانههای کوچک در کافهها و اماکنی که محل رفتوآمد و تجمع جوانان هستند، میتواند فرصتی برای آشنایی بیشتر آنان با کتاب فراهم کرد.
کتابخانههای سیار راهکاری برای گسترش عدالت فرهنگی در مناطق روستایی
نیستانی گفت: راهاندازی و توسعه کتابخانههای سیار شهری و روستایی از جمله راهکارهای مؤثر برای افزایش دسترسی مردم به منابع مطالعاتی است و خوشبختانه این شیوه در بجنورد نیز مورد توجه قرار گرفته و میتواند با گسترش دامنه فعالیتها، به مناطق و روستاهای بیشتری از استان تسریع پیدا کند.
وی یکی از عوامل مهم در رونق فرهنگ مطالعه، در دسترس بودن کتاب و متناسب بودن قیمت آن با توان اقتصادی خانوادهها دانست و گفت: هر اندازه کتاب ارزانتر و دسترسی به آن آسانتر باشد، امکان گسترش فرهنگ کتابخوانی نیز بیشتر خواهد شد. در همین راستا، میتوان با ایجاد قفسههای مطالعه و کتابخانههای کوچک در ایستگاههای اتوبوس، صفهای نانوایی، مطب پزشکان، درمانگاهها و دیگر مکانهای پرتردد، از زمانهای انتظار مردم برای ایجاد فرصت مطالعه استفاده کرد.
اهدای کتاب فرصتی برای تبدیل مطالعه به یک ارزش اجتماعی
نیستانی تاکید کرد: تبدیل اهدای کتاب به یک ارزش و رفتار عمومی در جامعه میتواند نقش مهمی در ترویج این فرهنگ داشته باشد و اگر کتاب در مناسبتهای مختلف بهعنوان هدیهای ارزشمند میان اعضای خانواده، دوستان و آشنایان ردوبدل شود، بهتدریج جایگاه خود را در مناسبات اجتماعی پیدا خواهد کرد.
وی بیان کرد: البته نباید از ظرفیتهای فناوری و فضای مجازی نیز غافل شد امروزه کتابهای الکترونیکی و صوتی این امکان را فراهم کردهاند که افراد با شرایط و سلیقههای مختلف، دسترسی آسانتری به محتوای مطالعاتی داشته باشند و استفاده هوشمندانه از شبکههای اجتماعی برای معرفی کتاب، انتشار مطالب خواندنی و ایجاد گروههای مطالعاتی نیز میتواند به جذب مخاطبان جدید، بهویژه نسل جوان، کمک کند.
نیستانی افزود: برگزاری مسابقات کتابخوانی، نشستهای معرفی و نقد کتاب، جلسات ارائه کتاب و خلاصهگویی آثار نیز از دیگر روشهای مؤثر در ترویج فرهنگ مطالعه است و خوشبختانه این فعالیتها در سالهای اخیر در خراسان شمالی، بهویژه در شهر بجنورد، رونق بیشتری یافته و برگزاری چنین برنامههایی میتواند زمینه تعامل بیشتر علاقهمندان به کتاب و شکلگیری جریانهای مطالعاتی در جامعه را فراهم کند.
وی با تاکید بر اینکه باید توجه داشت که توسعه فرهنگ کتابخوانی فرآیندی زمانبر است گفت: نمیتوان انتظار داشت با برگزاری چند برنامه مناسبتی یا اجرای طرحهای کوتاهمدت، رفتار مطالعاتی جامعه بهسرعت تغییر کند و تحقق این هدف نیازمند برنامهریزی مستمر، حمایت هدفمند و همکاری همه بخشهای جامعه است.
ترویج کتابخوانی؛ فرآیندی مستمر از خانواده تا جامعه
نیستانی در پایان گفت: خانواده، مدارس، دانشگاهها، نهادهای فرهنگی، دستگاههای اجرایی، کتابخانههای عمومی و فعالان حوزه نشر، هر یک سهم و مسئولیتی در این مسیر دارند و ضروری است برنامههای ترویج کتابخوانی در استان از اقدامات مقطعی فراتر رفته و به برنامههایی پایدار، فراگیر و متناسب با نیازهای گروههای مختلف اجتماعی تبدیل شوند و در نهایت، باید پذیرفت که کتابخوانی تنها یک فعالیت فردی نیست، بلکه یکی از پایههای اصلی توسعه فرهنگی و اجتماعی جامعه محسوب میشود و هر اندازه کتاب در زندگی روزمره مردم حضور پررنگتری داشته باشد، زمینه رشد آگاهی، تقویت تفکر نقادانه، ارتقای اخلاق اجتماعی و غنای فرهنگی جامعه نیز بیشتر فراهم خواهد شد و خراسان شمالی نیز برای بهرهگیری از ظرفیتهای فرهنگی خود، بیش از هر چیز به ترویج مستمر مطالعه و تبدیل کتابخوانی به یک سبک زندگی نیاز دارد.
نظر شما