به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، آیین اختتامیه بیستوچهارمین دوره جشنواره «قلم زرین» به همت انجمن قلم ایران و با همکاری خانه کتاب و ادبیات ایران، چهارشنبه (۲۷ آبان ۱۴۰۵) با حضور ابراهیم حیدری؛ دبیر هفته کتاب سی وچهارم و مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، محسن پرویز؛ رئیس هیاتمدیره انجمن قلم ایران، راضیه تجار، میثم نیلی و جمعی از نویسندگان و شاعران در سرای کتاب خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
تقویت نقد ادبی و روایت رویدادهای اخیر از وظایف اهالی قلم است
ابراهیم حیدری در این آیین طی سخنانی استمرار بیش از دو دههای جشنواره قلم زرین را نشانه اثرگذاری آن در بخشهای مختلف جامعه دانست و گفت: دوام و قوام چنین برنامهای نشان میدهد که توانسته است در بخشهای مختلف جامعه و در نقاط گوناگون کشور تأثیرگذار باشد. باور ما در مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این است که امور فرهنگی باید به تشکلها و انجمنها سپرده شود و دولت و حاکمیت نقش یاور و پشتیبان را داشته باشند. این رویکردی است که به آن اعتقاد داریم و بر اساس آن عمل میکنیم.
حیدری با اشاره به ظرفیتهای انجمن قلم ایران در حوزه آموزش و شناسایی استعدادهای ادبی افزود: کشور ما از ظرفیتهای متعدد و متنوعی برخوردار است و زبانها، گویشها، فرهنگها و استعدادهای گوناگونی در نقاط مختلف کشور و در میان گروههای مختلف اجتماعی وجود دارد. یکی از وظایف انجمنها و تشکلهای فرهنگی، شناسایی این ظرفیتها، آموزش و پرورش استعدادها و معرفی آنها به مجموعههای مسئول برای حمایت و پشتیبانی است.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران ادامه داد: ما در حوزه ادبیات از تاریخ و پیشینه غنی برخورداریم و استعدادهای فراوانی در سراسر کشور وجود دارند که باید شناسایی و پرورش داده شوند. انجمنها میتوانند در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند و با معرفی این ظرفیتها، زمینه حمایت از چهرههای مستعد را فراهم کنند. ما نیز آمادگی داریم از این افراد و فعالیتهای آموزشی و فرهنگی حمایت کنیم.
دبیر هفته کتاب سی و چهارم در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت توجه به نقد ادبی گفت: سال گذشته هنگام بررسی آثار جایزه جلال آلاحمد متوجه شدیم که در بخش نقد ادبی با ضعفهایی مواجه هستیم و نتوانستیم این بخش را به شکل مطلوب برگزار کنیم. این مسئله تا حدودی به ضعفهای مجموعه ما برمیگردد، اما تشکلهای ادبی نیز میتوانند در برطرف کردن این خلأ نقش مؤثری داشته باشند.
حیدری با تأکید بر اینکه فضای ادبی بدون نقد رشد نمیکند، افزود: اگر فضای نقد در جامعه محدود شود، امکان رشد و پیشرفت ادبیات نیز کاهش پیدا میکند و فضای یکبعدی شکل میگیرد. متأسفانه احساس میکنم نقد ادبی در کشور به سمت خاموشی میرود و باید برای تقویت آن چارهاندیشی کنیم. اهالی قلم بهعنوان بازوان علمی و کارشناسی باید به مجموعههای سیاستگذار و برنامهریز کمک کنند تا ضعفهای موجود برطرف شود.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با اشاره به جایگاه کتاب در هویت تاریخی و فرهنگی ایران بیان کرد: ما ملتی هستیم که تاریخ، ادبیات و دینمان با کتاب پیوند خورده است. نقد نیز یکی از زمینههای اصلی پیشرفت و تعالی ادبیات است. انتظار داریم انجمن قلم ایران در این زمینه همراهی کند و با برگزاری کارگاههای آموزشی در سراسر کشور، به تقویت جریان نقد ادبی کمک کند.
وی افزود: خانه کتاب و ادبیات ایران به همه انجمنها و تشکلهایی تعلق دارد که در چارچوب مقررات نظام جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکنند. هر طیف و گروهی که در این چارچوب فعالیت داشته باشد، میتواند از امکانات و ظرفیتهای این مجموعه بهرهمند شود. ما آمادگی داریم امکانات لازم را در اختیار تشکلها قرار دهیم تا با تأمین محتوا و مشارکت اهالی قلم، فعالیتهای فرهنگی و ادبی گسترش پیدا کند.
حیدری در ادامه سخنان خود به تحولات و رویدادهای دو سال اخیر کشور اشاره کرد و گفت: در این مدت اتفاقات کمسابقهای در کشور ما رخ داده است. کمتر کشوری را میتوان در جهان پیدا کرد که در برابر چنین هجمه رسانهای و فشارهای گسترده قرار گرفته باشد. دشمن با تمام امکانات مادی و رسانهای خود تلاش کرد تابآوری ملت ایران را کاهش دهد، اما مشاهده میکنیم که مردم ما روزبهروز قدرتمندتر و استوارتر شدهاند.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با تأکید بر نقش نویسندگان و اهالی فرهنگ در ثبت این تجربه تاریخی افزود: اهالی قلم اگر با قلم زیبای خود این رویدادها را روایت نکنند، دیگران آنها را روایت خواهند کرد. نوینسدگان باید این روزهای مهم، صحنههای زیبا و دلاوریهای مردم ایران را ثبت کنند.
دبیر هفته کتاب سی وچهارم با اشاره به ظرفیت ادبیات در انتقال تجربههای تاریخی به مخاطبان جهانی بیان کرد: باید داستانهایی خلق کنیم که بتوانند تلخی این حوادث را روایت کنند و به دنیا نشان دهند ملت ایران چه ویژگیهایی دارد، چگونه در برابر دشواریها ایستادگی میکند و تا چه اندازه کشور و مردم خود را دوست دارد. این ملت با چنین فشارهایی از مسیر خود منحرف نمیشود و در برابر سختیها استقامت میکند.
حیدری در پایان با اشاره به اهمیت بازخوانی تجربه دفاع مقدس هشتساله بیان کرد: یادآوری تجربه جنگ هشتساله نیز میتواند در روایت و تحلیل شرایط امروز تأثیرگذار باشد. امروز بیش از هر زمان دیگری به ایران نیاز داریم و باید برای حفظ و تقویت ایران تلاش کنیم. بخشی از این مسئولیت بر عهده اهالی فرهنگ و قلم است.
تلاش انجمن قلم برای کاهش نابرابری میان تهران و شهرستانها
محسن پرویز نیز در این آیین با اشاره به نقش چهرههای برجسته ادبیات انقلاب اسلامی در شکلگیری و فعالیت انجمن قلم ایران، گفت: شخصیتهایی همچون مرحوم طاهره صفارزاده، نصرالله مردانی و حمید سبزواری از جمله افرادی بودند که در تأسیس و شکلگیری انجمن نقش مؤثری داشتند و همراهی و حمایت آنان در پیشبرد فعالیتهای انجمن بسیار ارزشمند بود. بخشی از شکلگیری انجمن قلم ایران در سالهای نخست، مدیون فعالیت و همراهی این بزرگان است. استاد محمدرضا سرشار نیز از پیشکسوتان این عرصه هستند.
رئیس هیاتمدیره انجمن قلم ایران با اشاره به فعالیتهای انجمن قلم ایران در حمایت از نویسندگان و شاعران بیان کرد: یکی از اقدامات برجسته این انجمن در دورههای گذشته، تلاش برای کاهش نابرابری میان تهران و شهرستانها در دسترسی به امکانات فرهنگی و آموزشی بود. نویسندگان و شاعران ساکن تهران به کلاسهای آموزشی، ناشران و امکانات بیشتری دسترسی دارند، درحالیکه فعالان ادبی شهرستانها از چنین فرصتهایی به همان میزان برخوردار نیستند.
وی ادامه داد: در همین راستا، طرحی با عنوان «فرصت برابر» در انجمن اجرا شد که بر اساس آن، استادان و چهرههای توانمند حوزه ادبیات از تهران به شهرستانها میرفتند و کارگاهها و کلاسهای آموزشی برگزار میکردند. این طرح فرصتی فراهم کرد تا نویسندگان شهرستانی نیز از تجربه و دانش استادان برجسته حوزه شعر و داستان بهرهمند شوند.
پرویز انتشار مجموعهای با عنوان «صد اثر از صد نوقلم» را از دیگر فعالیتهای انجمن قلم برشمرد و گفت: بسیاری از نویسندگان و شاعران، بهویژه چهرههای کمتر شناختهشده، امکان انتشار آثار خود را نداشتند و ناشران نیز به دلیل ملاحظات اقتصادی کمتر برای چاپ آثار آنان سرمایهگذاری میکردند. انجمن با پیگیری این طرح، زمینه انتشار آثار این گروه از نویسندگان و شاعران را در حوزههای شعر و داستان فراهم کرد. برخی از چهرههایی که امروز صاحبنام هستند و جوایز ادبی مهمی دریافت کردهاند، نخستین آثارشان در همین مسیر منتشر شد.
رئیس هیاتمدیره انجمن قلم ایران افزود: انجمن قلم ایران زمینه برخورداری نویسندگان و شاعران از درجه هنری را فراهم کرد. این درجه با تأیید و امضای نمایندگان نهادهای مرتبط، از جمله فرهنگستان زبان و ادب فارسی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و سازمان مدیریت و برنامهریزی صادر میشود.
وی با اشاره به انتشار آثار پیشکسوتان ادبیات در انجمن قلم ایران بیان کرد: مجموعهای از آثار شاعران و نویسندگان پیشکسوت نیز با همت انجمن قلم و همکاری اعضای آن منتشر شده است. این آثار در کنار یکدیگر، تصویری از فعالیتهای ادبی پس از انقلاب اسلامی و دستاوردهای ارزشمند نویسندگان و شاعران کشور ارائه میکنند.
پرویز در ادامه به برگزاری جشنواره قلم زرین اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از اقدامات شاخص انجمن، راهاندازی جشنواره قلم زرین بود. در مقطعی، برخی جوایز و جشنوارههای ادبی آثار همسو با انقلاب اسلامی را نادیده میگرفتند و در ارزیابیهای خود به همه آثار منتشرشده در کشور توجه نمیکردند.
رئیس هیاتمدیره انجمن قلم ایران افزود: هدف جشنواره قلم زرین این بود که آثار منتشرشده در حوزه ادبیات، بدون سوگیری و با رویکردی منصفانه بررسی شوند. نشانه این رویکرد آن است که در دورههای مختلف، نویسندگانی برگزیده شدهاند که اعضای انجمن پیش از آن شناختی از آنان و آثارشان نداشتهاند. تلاش ما این بوده است که تا حد امکان، فرصت عادلانهای برای دیدهشدن آثار فراهم شود و آثار شایسته انتخاب شوند.
پرویز با تأکید بر ضرورت تداوم ارتباط انجمن قلم با برگزیدگان این جشنواره گفت: یکی از وظایفی که انجمن قلم پس از برگزاری جشنواره بر عهده دارد، همراهی با برگزیدگان و حفظ ارتباط با آنان است. امیدواریم بتوانیم این مسئولیت را نیز بهدرستی انجام دهیم و زمینه تداوم همکاری با نویسندگان و شاعران برگزیده را فراهم کنیم.
وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: ما در دو سال گذشته دو رخداد بسیار مهم را پشت سر گذاشتهایم که هنوز بهدرستی و شایستگی به ابعاد آنها نپرداختهایم؛ دفاع مقدس دوم و سوم که به کشور تحمیل شد. این رویدادها ظرفیت فراوانی برای بررسی، تحلیل و روایت دارند و اهالی قلم باید به ابعاد مختلف آنها توجه کنند.
محسن پرویز در پایان گفت: در این رویدادها، دنیای استکبار با تمام توان به کشور ما هجمه کرد و ما نیز متحمل خسارتهایی شدیم. در رأس این خسارتها، شهادت رهبر جامعه قرار داشت؛ شخصیتی که به آرزوی خود رسید و به مقام شهادت نائل شد. با این حال، هنوز به بسیاری از ابعاد این رخدادها، از جمله چرایی حمله به کشور، میزان مقاومت مردم و ریشههای این مقاومت، به اندازه کافی نپرداختهایم.
بیانیه هیات داوران این دوره
در ادامه این آیین بیانیه هیئت داوران بیست و چهارمین جشنواره قلم زرین از سوی محمدحسین انصارینژاد؛ دبیر علمی این جشنواره خوانده شد:
«بسم الله الرحمن الرحیم
ن وَالْقَلَمِ وَمَا یَسْطُرُونَ
قلم، ودیعهای الهی و یکی از شریفترین ابزارهای تعالی انسان است؛ ابزاری که میتواند حقیقت را روایت کند، زیبایی بیافریند، اندیشه را بارور سازد و چراغی در مسیر آگاهی و تعالی جامعه برافروزد.
با گرامیداشت یاد و خاطره شهیدان جنگهای تحمیلی اخیر، بهخصوص رهبر شهید، و با آرزوی پیروزی نهایی ملت مقاوم و سربلند ایران، بیستوچهارمین جشنواره کتاب سال قلم زرین، با وجود شرایط دشوار و اقتضائات ناشی از جنگ، به لطف خدا، در ادامه مسیر فرهنگی و ادبی خود، آثار منتشرشده در سال ۱۴۰۴ را در پنج حوزه شعر بزرگسال، داستان و رمان بزرگسال، شعر کودک و نوجوان، داستان کودک و نوجوان و نقد و پژوهش ادبی مورد بررسی و داوری قرار داد.
هیئت داوران این دوره، با تأکید بر استقلال رأی، رعایت اصول علمی و حرفهای داوری و پرهیز از ملاحظات غیرادبی، تلاش کرد آثار را بر اساس معیارهایی همچون خلاقیت و نوآوری، استحکام ساختاری، غنای زبانی و بیانی، عمق و انسجام محتوایی، بهرهمندی از پشتوانه فرهنگی و ادبی، تناسب فرم و محتوا، اصالت اثر و میزان تأثیرگذاری ادبی و انسانی ارزیابی کند.
در این داوری، نه صرفاً نامها و پیشینهها، بلکه خود اثر و کیفیت ادبی آن معیار اصلی ارزیابی بود. هیئت داوران کوشید از هرگونه داوری سلیقهای و ملاحظات خارج از متن فاصله بگیرد و آثار را در چارچوب معیارهای روشن و قابل دفاع ادبی بررسی کند.
در میان آثار بررسیشده، نمونههایی دیده شد که از حیث زبان، ساختار، تخیل، اندیشه و پیوند با مسائل انسان معاصر، افقهای تازهای را پیش روی ادبیات گشودهاند. در کنار این آثار، بخشی از تولیدات نیز همچنان با آسیبهایی چون کلیشهگرایی، ضعف پیرنگ و ساختمان اثر، زبانآوری بیپشتوانه، و شتابزدگی در تولید مواجهاند.
در حوزه شعر بزرگسال، حضور قالبها و شیوههای متنوع شعری قابل توجه بود.
در داستان و رمان بزرگسال، توجه به مسائل اجتماعی، تاریخی، هویتی و انسانی و نیز تلاش برای بازآفرینی تجربههای بومی و ایرانی، از ویژگیهای قابل مشاهده در شماری از آثار بود. با این همه، ضرورت توجه بیشتر به شخصیتپردازی، منطق روایی، گفتوگو و معماری احساسی میشود.
در حوزه شعر و داستان کودک و نوجوان، توجه به جهان ذهنی و عاطفی مخاطب، زبان متناسب با گروه سنی، تخیل و انتقال غیرمستقیم مفاهیم انسانی و اخلاقی از اهمیت ویژهای برخوردار است. بررسی آثار این دوره نشان داد که ادبیات کودک و نوجوان، بیش از هر زمان دیگر نیازمند آثاری است که ضمن برخورداری از کیفیت ادبی، مخاطب را جدی بگیرند و از زبان و نگاه بزرگسالانه فاصله بگیرند.
در بخش نقد و پژوهش ادبی نیز آثاری با رویکردهای متنوع به چشم میخورد؛ اما همچنان ضرورت ارتقای روششناسی پژوهش، استناد دقیق به منابع، پرهیز از کلیگویی و تکرار، توجه به پرسشهای تازه و حرکت از گردآوری صرف به سوی تحلیل و نظریهپردازی احساس میشود.
هیئت داوران بر این باور است که جشنواره ادبی نباید صرفاً به معرفی چند اثر برگزیده محدود شود؛ بلکه باید آینهای برای شناخت وضعیت ادبیات، زمینهای برای گفتوگوی اهل قلم و بستری برای ارتقای کیفیت کتاب و فرهنگ مطالعه باشد. از این منظر، هر اثر شایستهای که به مرحله نهایی راه یافته است، بخشی از سرمایه ادبی امروز ایران به شمار میرود.
در پایان هیئت داوران ضمن سپاس از همه شاعران، نویسندگان، پژوهشگران، پژوهشگران و ناشران و فعالان عرصه کتاب، بر ضرورت حمایت از استعدادهای جوان، تقویت نقد و ویرایش، ارتقای کیفیت نشر، معرفی شایسته ادبیات معاصر ایران، و فراهم کردن زمینه برای حضور مؤثرتر آثار شاعران و نویسندگان ایرانی در عرصه ملی و جهانی تأکید میکند.
با سپاس از همه صاحبان قلم که چراغ ادبیات این سرزمین را روشن نگاه داشتهاند.»
در پایان این آیین برگزیدگان بیستوچهارمین دوره جشنواره «قلم زرین» در پنج بخش تخصصی به شرح زیر معرفی شدند:
در بخش شعر بزرگسال دو اثر به صورت مشترک به عنوان برگزیده معرفی شدند:
«عشق در محاصره» سروده مهدی مردانی از انتشارات کجاوه سخن
«عهد» سروده عباس همتی از انتشارات شهرستان ادب
در بخش داستان و رمان بزرگسال یک اثر به عنوان برگزیده معرفی شد:
«گاو ماهی» نوشته محمدرضا آریانفر از انتشارات بهنشر
در بخش شعر کودک و نوجوان یک اثر به عنوان شایسته تقدیر معرفی شد:
«شهدم عسل شد» سروده زهرا عراقی از انتشارات بهنشر
در بخش داستان کودک و نوجوان یک اثر به عنوان برگزیده معرفی شد:
«کلاه سفید» نوشته ملیحه ذوالفقاریان از انتشارات کتاب زیتون
در بخش نقد و پژوهش ادبی دو اثر به عنوان برگزیده معرفی شدند:
«تحلیل تطبیقی داستانهای دینی در شعر فارسی» نوشته زهرا سادات موسوی از انتشارات نگارتابان
«مادیگرایی در اشعار نیمایی» نوشته محمدجواد صادقی نقدعلی از انتشارات متخصصان
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.
نظر شما