سلبی ناز رستمی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در ارومیه، با تأکید بر ضرورت گسترش فرهنگ کتابخوانی در جامعه، مطالعه را یکی از مهمترین راهکارهای افزایش آگاهی فردی و اجتماعی دانست و گفت: کتابخوانی حلقه گمشده فرهنگ جامعه است و برای تقویت آن باید از خانواده، مدارس و نهادهای فرهنگی آغاز کرد.
وی با اشاره به کاهش توجه عمومی به مطالعه در مقایسه با استفاده از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی اظهار کرد: امروزه بسیاری از افراد ساعتهای زیادی را در فضای مجازی سپری میکنند، اما برای خواندن یک کتاب فرصت کافی ندارند. این مسئله میتواند در کاهش آگاهی و شناخت اجتماعی تأثیرگذار باشد.
این نویسنده و پژوهشگر افزود: کتاب صرفاً وسیلهای برای پر کردن اوقات فراغت یا افزایش اطلاعات عمومی نیست، بلکه به انسان میآموزد چگونه فکر کند، سؤال بپرسد، رفتار خود را مورد بررسی قرار دهد و جهان را از نگاه دیگران نیز ببیند. مطالعه میتواند در بهبود رفتارهای فردی و اجتماعی و افزایش شناخت انسان از خود، خانواده و جامعه نقش مؤثری ایفا کند.
رستمی با بیان اینکه بخشی از مسائل فرهنگی جامعه با کمبود آگاهی و آموزش ارتباط دارد، تصریح کرد: نمیتوان از نسل جوان انتظار شناخت صحیح از زندگی، جامعه و ارزشهای انسانی داشت، اما برای رشد فکری و آگاهیبخشی به آنان برنامه مشخصی تدوین نکرد.
وی بیان کرد: البته نباید تمام مشکلات اجتماعی را به کتابنخواندن مردم نسبت داد؛ چراکه شرایط اقتصادی، مسائل خانوادگی، فضای اجتماعی و نظام آموزشی نیز در شکلگیری رفتار افراد تأثیرگذار هستند، اما مطالعه میتواند یکی از راهکارهای مهم مقابله با ناآگاهی و تقویت بینش اجتماعی باشد.
این پژوهشگر با تأکید بر اهمیت آموزش از دوران کودکی گفت: اگر فرزندان از همان سالهای نخست زندگی با کتابهای مناسب، مفاهیم اخلاقی، احترام، مسئولیتپذیری و شناخت جامعه آشنا شوند، زمینه رشد فکری و فرهنگی آنان بهتر فراهم خواهد شد.
مدارس نقش مهمی در نهادینهسازی فرهنگ مطالعه دارند
رستمی با اشاره به نقش مدارس در ایجاد علاقه به کتابخوانی اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد، جایگاه مطالعه کتابهای غیردرسی در برنامه آموزشی دانشآموزان است.
وی افزود: مدیران مدارس و معلمان میتوانند مطالعه کتاب را از دوران ابتدایی وارد برنامه هفتگی دانشآموزان کنند، بهگونهای که کتابخوانی به فعالیتی لذتبخش تبدیل شود، نه تکلیفی سنگین و اجباری.
رستمی بیان کرد: دانشآموزان در طول هفته یک کتاب داستان متناسب با سن خود مطالعه کنند و در کلاس درباره محتوای آن، شخصیتهای داستان و آموختههایشان به گفتوگو بپردازند. همچنین اختصاص یک روز در هفته به کتابخوانی میتواند در ایجاد عادت مطالعه تأثیرگذار باشد.
وی با تأکید بر اینکه علاقه به مطالعه باید از دوران کودکی شکل بگیرد، گفت: همانطور که عادتهای مثبت دیگر در سالهای نخست زندگی به کودکان آموزش داده میشود، کتابخوانی نیز باید به بخشی از سبک زندگی آنان تبدیل شود.
خانوادهها پیشگام ترویج کتابخوانی باشند
رستمی با بیان اینکه خانوادهها نقش اساسی در شکلگیری عادت مطالعه فرزندان دارند، اظهار کرد: زمانی که والدین خود اهل کتابخوانی باشند، احتمال علاقهمندی فرزندان به مطالعه نیز افزایش مییابد؛ زیرا کودکان بیش از آنکه به گفتههای والدین توجه کنند، از رفتار آنان الگو میگیرند.
وی افزود: اگر کتاب در زندگی روزمره خانواده جایگاه مشخصی داشته باشد، فرزندان نیز بهتدریج با آن ارتباط برقرار میکنند و مطالعه را بهعنوان بخشی از زندگی خود میپذیرند.
این نویسنده و پژوهشگر ارومیهای با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از تجربه فعالان حوزه کتاب گفت: مسئولان فرهنگی و اداره کل کتابخانههای عمومی استان میتوانند نشستهای تخصصی با حضور نویسندگان و پژوهشگران برگزار کنند و از آنان برای ارائه راهکارهای عملی در زمینه ترویج فرهنگ مطالعه بهره بگیرند.
رستمی ادامه داد: باید بررسی شود چرا برخی از مردم ارتباط مؤثری با کتاب برقرار نمیکنند، چه موضوعاتی برای جوانان جذابتر است و چگونه میتوان کتاب را به زندگی روزمره خانوادهها نزدیک کرد.
وی با اشاره به اهمیت معرفی کتابهای متناسب با نیاز گروههای مختلف جامعه بیان کرد: یک جوان ممکن است به موضوعات اجتماعی علاقهمند باشد، یک مادر به کتابهای حوزه تربیت فرزند نیاز داشته باشد و یک نوجوان به دنبال داستانهای جذاب باشد؛ بنابراین معرفی کتاب باید متناسب با نیازها و علایق مخاطبان صورت گیرد.
این پژوهشگر همچنین بر ضرورت حمایت از نویسندگان بومی تأکید کرد و گفت: نویسندگانی که درباره تاریخ، فرهنگ، آداب و رسوم و شخصیتهای منطقه آثار تولید میکنند، باید بیشتر معرفی شوند؛ چراکه حمایت از این ظرفیتها علاوه بر ترویج مطالعه، به تقویت هویت فرهنگی نسل جوان نیز کمک میکند.
کتابخانههای عمومی باید به مراکز فعال فرهنگی تبدیل شوند
رستمی با بیان اینکه کتابخانههای عمومی نباید صرفاً به محلی برای امانت دادن کتاب محدود شوند، اظهار کرد: کتابخانه باید محیطی پویا، جذاب و دوستداشتنی باشد تا کودکان، نوجوانان، دانشجویان و خانوادهها با علاقه در آن حضور پیدا کنند.
وی افزود: تأمین کتابهای جدید و متناسب با علایق مردم، فراهم کردن محیطی آرام و مناسب و تقویت ارتباط کتابداران با مراجعهکنندگان از جمله اقداماتی است که میتواند در افزایش استقبال مردم از کتابخانهها مؤثر باشد.
این نویسنده برگزاری نشستهای هفتگی کتابخوانی، برنامههای قصهگویی برای کودکان، معرفی کتاب توسط نویسندگان، مسابقات کتابخوانی و جلسات گفتوگو را از جمله راهکارهای جذب مخاطبان به کتابخانههای عمومی عنوان کرد.
وی همچنین با اشاره به ضرورت توجه به مناطق روستایی و شهرهای کوچک گفت: استفاده از کتابخانههای سیار و اجرای برنامههای کتابخوانی در مناطق کمبرخوردار میتواند نقش مهمی در گسترش عدالت فرهنگی و دسترسی بیشتر مردم به کتاب داشته باشد.
فضای مجازی فرصتی برای معرفی کتاب است
رستمی با اشاره به گسترش استفاده از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی اظهار کرد: نمیتوان از مردم انتظار داشت فضای مجازی را بهطور کامل کنار بگذارند، اما میتوان از همین ظرفیت برای ترویج کتابخوانی استفاده کرد.
وی افزود: معرفی کتابهای مناسب در قالب ویدئوهای کوتاه توسط نویسندگان و پژوهشگران استان، پیشنهاد هفتگی کتاب از سوی کتابخانههای عمومی و تولید محتوای دانشآموزی درباره کتابهای مطالعهشده، از جمله اقداماتی است که میتواند مخاطبان بیشتری را به مطالعه علاقهمند کند.
رستمی افزود: مسئولان این حوزه باید برای فعالتر شدن کتابخانهها، توجه به مسائل کتابداران و فراهم کردن زمینه حضور بیشتر نویسندگان، پژوهشگران، دانشآموزان و خانوادهها در کتابخانهها تلاش کنند.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت از فعالیتهای فرهنگی در حوزه کتاب گفت: از خانم دکتر معصومی به خاطر تلاشهای مضاعف و توجه به موضوع کتاب و کتابخوانی صمیمانه تشکر میکنم و امیدوارم این مسیر با همکاری مدارس، دانشگاهها، نویسندگان، خانوادهها و سایر دستگاههای فرهنگی ادامه پیدا کند.
رستمی با اشاره به راهکارهای عملی برای توسعه فرهنگ مطالعه در استان، بر ضرورت اختصاص برنامه هفتگی مطالعه کتابهای غیردرسی در مدارس، برگزاری نشستهای منظم با نویسندگان و پژوهشگران، افزایش برنامههای فرهنگی کتابخانهها، معرفی بیشتر نویسندگان بومی، راهاندازی کتابخانههای سیار و تشویق خانوادهها به مطالعه تأکید کرد.
وی همچنین تقدیر از دانشآموزان و خانوادههای فعال در حوزه کتابخوانی را اقدامی مؤثر در تقویت انگیزه مطالعه دانست و افزود: این اقدامات شاید در ابتدا ساده به نظر برسند، اما در صورت استمرار میتوانند به تدریج نگرش جامعه به کتاب را تغییر دهند.
این نویسنده ارومیهای گفت: فرهنگ یکشبه ساخته نمیشود و علاقه به مطالعه نیز باید از سالهای نخست زندگی در وجود کودکان شکل بگیرد. اگر امروز در هر خانه یک کتاب بیشتر خوانده شود، در هر مدرسه زمانی به مطالعه اختصاص پیدا کند و در هر کتابخانه برنامه فرهنگی مناسبی برگزار شود، همین قدمهای کوچک میتوانند آینده متفاوتی رقم بزنند.
رستمی بیان کرد: کتاب باید دوباره به خانهها، مدارس و زندگی روزمره مردم بازگردد. به جای آنکه صرفاً درباره فقر فرهنگی سخن بگوییم، باید برای افزایش آگاهی جامعه اقدام کنیم؛ چراکه جامعه اهل مطالعه فرصت بیشتری برای شناخت، انتخاب آگاهانه و ساختن آیندهای بهتر خواهد داشت.
نظر شما