عرفان ساوئی، نویسنده و پژوهشگر تاریخ در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اراک با اشاره به اهمیت پیوند میان تاریخ اساطیری ایران و جغرافیای تاریخی کشور، به معرفی و بررسی کتاب «نشان اسطوره بر جغرافیای ایرانشهر» اثر مانی زیاری پرداخت و گفت: این اثر با بررسی نام پادشاهان و پهلوانان اساطیری و شهرها و روستاهای منسوب به آنان، تلاش می‌کند ردپای اسطوره‌ها را در جغرافیای تاریخی ایران نشان دهد.
ساوئی با اشاره به پیشینه ثبت‌نام بانیان شهرها و روستاها در منابع تاریخی و جغرافیایی کهن اظهار کرد: در منابع تاریخی و جغرافیایی قدیم، در شرح شهرها و روستاها، گاهی از بانیان و بنیان‌گذاران آنها یاد شده است؛ به‌طوری‌که بنای برخی شهرها و روستاها به پادشاهان هخامنشی، اشکانی و ساسانی نسبت داده می‌شود. در دوره پس از ظهور اسلام نیز چنین روایاتی وجود دارد. برای مثال، بنای شهر کرج ابودلف به امیر ابودلف قاسم بن عیسی عجلی و بنای شهر سلطان‌آباد عراق (اراک) به یوسف‌خان گرجی نسبت داده شده است.
وی افزود: مانی زیاری با همین رویکرد، به تاریخ اساطیری ایران توجه کرده و پیوند میان تاریخ اساطیری ایران و بنیاد شهرها و روستاها را مورد بررسی قرار داده است. او در همین زمینه، در سال ۱۴۰۳، کتابی با عنوان «نشان اسطوره بر جغرافیای ایرانشهر» را از سوی انتشارات مهر نیک منتشر کرد.
این پژوهشگر تاریخ درباره پیشینه علمی و ویژگی‌های نویسنده کتاب گفت: زیاری دانش‌آموخته رشته ایران‌شناسی است و همین موضوع نشان‌دهنده آشنایی و تسلط او بر تاریخ و جغرافیای ایران است. از سوی دیگر، اشتغال او به کتابفروشی موجب شده است با طیف گسترده‌ای از آثار و منابع مکتوب آشنایی داشته باشد و نوعی کتاب‌شناسی جامع در ذهن خود شکل دهد. کتابفروشی زیاری نیز از پایگاه‌های نقد و نظر در شهر اراک به شمار می‌رود.
ساوئی ادامه داد: زیاری از ۵۰ سالگی عبور کرده است؛ سنی که می‌توان آن را برای فعالیت‌های پژوهشی و بهره‌گیری از تجربه و دانش اندوخته‌شده، دوره‌ای مناسب ارزیابی کرد. مجموعه این ویژگی‌ها سبب شده است موضوع مناسبی را برای پژوهش انتخاب کند و با نثری ساده و روان و بهره‌گیری از منابع و مآخذ متعدد، گزارشی منسجم ارائه دهد که بتواند بخشی از نیازهای مطالعاتی خوانندگان را در این حوزه پاسخ دهد.
وی در ادامه به ساختار کتاب «نشان اسطوره بر جغرافیای ایرانشهر» اشاره کرد و گفت: این کتاب از یک مقدمه و هفت فصل تشکیل شده است. در ابتدا و انتهای کتاب، تعاریف و مباحث مرتبط با اسطوره‌شناسی مطرح می‌شود؛ موضوعی که مبینا فرجی نیز بر آن تأکید کرده و نقدی درباره آن نوشته است. این نقد با عنوان «رد پای شخصیت‌های اسطوره‌ای» در شماره ۳۸ فصلنامه رازان منتشر شده است.
ساوئی با تأکید بر رویکرد اصلی اثر اظهار کرد: اگرچه در این کتاب مباحث اسطوره‌شناسی مطرح شده، اما هدف اصلی آن بررسی پیوند تاریخ اساطیری ایران با بنیاد شهرها و روستاهاست و نویسنده بیشتر از این منظر با خواننده گفت‌وگو می‌کند.
وی در همین زمینه به دیدگاه آرتور کریستین‌سن اشاره کرد و افزود: باید اذعان کرد که آرتور کریستین‌سن در کتاب «نگاهی نو به تاریخ اساطیری ایران»، روایات اساطیری را به دو دسته روایات دینی و روایات ملی تقسیم می‌کند، وجه تاریخی آنها را به‌طور مستقل به رسمیت می‌شناسد و از انطباق این روایات با مادها و هخامنشیان انتقاد می‌کند.
این نویسنده و پژوهشگر تاریخ درباره محتوای فصل‌های کتاب نیز توضیح داد: کتاب «نشان اسطوره بر جغرافیای ایرانشهر» از پادشاهی پیشدادیان آغاز می‌شود و با پرداختن به پادشاهی کیانیان ادامه می‌یابد. در این مسیر، پهلوانان مرتبط با این دوره‌ها نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.
وی افزود: نویسنده ذیل هر یک از این موضوعات، نام شاهان و پهلوانان را ذکر کرده و سپس شرحی مختصر از زندگی و جایگاه آنان ارائه داده است. در ادامه، شهرها، روستاها و مواضع جغرافیایی منسوب به هر یک از این شخصیت‌ها معرفی شده‌اند. در پایان نیز داده‌های گردآوری‌شده به‌صورت کمی مورد بررسی قرار گرفته و پراکندگی جغرافیایی آنها در قالب نقشه به نمایش درآمده است.
ساوئی با اشاره به مفهوم ایرانشهر در منابع تاریخی خاطرنشان کرد: ابن‌رسته اصفهانی در قرن سوم هجری قمری، در کتاب «الاعلاق النفیسه» و ذیل مدخلی با عنوان «صفة ایرانشهر و السواد»، درباره محدوده جغرافیایی ایرانشهر بحث کرده است.
وی ادامه داد: ایرانشهر یا شهریاری ایران، به قلمرو پادشاهی ساسانیان گفته می‌شد که در قرن سوم میلادی نیز در کتیبه کعبه زرتشت با نام «اِرانشهر» از آن یاد شده است.
نظر شما