به گزارش سرویس علم خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، در دهه‌های اخیر، مباحث مربوط به سلامت و تندرستی در جوامع انسانی دستخوش تحولات ژرفی شده است. اگر در گذشته مفهوم سلامت تنها به معنای نبود بیماری و تندرستی جسمانی تعریف می‌شد، امروزه با ظهور رویکردهای نوینی چون روان‌شناسی مثبت‌نگر، پزشکی سبک زندگی و نظریه‌های سلامت‌زایی، این تعریف به ابعاد بسیار وسیع‌تری از جمله بهزیستی روانی، کیفیت زندگی، معنایابی، شکوفایی و ارتباطات اجتماعی تعمیم یافته است. کتاب «سلامت مثبت» اثری است که با تکیه بر همین رویکردهای چندرشته‌ای، تلاش می‌کند تا نگاه سنتی و به اصطلاح منفی‌نگر حوزه درمان را به چالش بکشد و بستری جامع برای ارتقای حداکثری سلامت و کیفیت زندگی انسان‌ها فراهم کند.
مهوش مافی، مترجم کتاب «سلامت مثبت»، در گفت‌وگویی که با ایبنا داشته به ابعاد گوناگون این اثر، ضرورت گذر از درمانِ صرف به سوی پیشگیری و ارتقای بهزیستی همه‌جانبه، تلفیق تئوری‌های علمی با ابزارهای کاربردی روزمره و میزان انطباق این مباحث با زیست‌بوم و فرهنگ جامعه ایرانی پرداخته است.
در ادامه شرح کامل این گفت‌وگو را می‌خوانید.
کتاب «سلامت مثبت» دقیقاً چیست و چه وجه تمایزی آن را از دیگر کتاب‌های حوزه روان‌شناسی و سلامت جدا می‌کند؟
کتاب همان‌طور که از نام آن پیداست در مورد سلامت مثبت است. در طول سالیان تعاریف زیادی از سلامت مثبت ارائه شده است، از جمله توانایی زندگی طولانی‌مدت با سلامت مطلوب و بدون محدودیت در فعالیت‌ها که اخیراً مطرح شده است. در جایی دیگر، سلامت مثبت جنبه‌ای از سلامت تعریف شده که ناظر بر بهترین برآمد کسی است که بدن سالم، روابط شخصی مناسب، احساس هدف‌داری و احترام به خود داشته باشد. سلامت مثبت به عنوان وضعیتی تعریف می‌شود که نه تنها شامل فقدان بیماری، بلکه شامل وجود احساسات مثبت، کیفیت زندگی، رضایت از زندگی و توانایی انجام فعالیت‌های روزانه بدون اختلال عملکرد جسمی یا روانی نیز می‌شود که شامل بهزیستی کلی جسمی، روانی و اجتماعی می‌شود. زمانی سلامت مثبت را دوچندان مثبت در نظر می‌گرفتند چون سلامت، بارِ معنایی مثبت دارد.
کتاب اصطلاح سلامت را طبق نظر سازمان جهانی بهداشت تعریف می‌کند، آن را نقد کرده، نگاه سنتی به سلامت را به چالش می‌کشد و نگاهی فراتر به سلامت ارائه می‌دهد و رابطه سلامت و بهزیستی را تبیین می‌کند. تمرکز از جنبه‌های منفی سلامت مثل اضطراب، افسردگی، استرس و... برداشته می‌شود و بر شکوفایی، رضایت و بهزیستی متمرکز می‌شود. این اثر بر روی به حداکثر رساندن سلامت و عوامل زیادی که بر آن‌ها کنترل داریم نظیر مولفه‌های سبک زندگی تمرکز دارد؛ عنوان کتاب شباهت‌های زیادی با سلامت‌زایی دارد. در واقع دارایی‌ها، توانایی‌ها و ذخایری که منبع سلامت مثبت هستند در این کتاب بررسی می‌شوند.
در حال حاضر موضوع کتاب رشته یا گرایش دیگری از روان‌شناسی را مطرح نمی‌کند؛ بلکه به دلیل توجه به مسائل جسمی، روانی، اجتماعی و تعامل این موارد و تأثیر آن‌ها در سلامت، نقش علوم روان‌شناسی به‌ویژه در گرایش مثبت‌نگر و سلامت، علوم سلامت، پزشکی سبک زندگی و... را در سلامت در نظر می‌گیرد. در واقع درهم‌آمیختن این رشته‌ها و تخصص‌ها که کمک زیادی به سلامت می‌کند، یکی از وجوه تمایز کتاب است.
در متن به پیشگیری از بیماری‌های قلبی، دیابت و سکته اشاره شده؛ ابزارهای این کتاب چطور ریسک این بیماری‌های مرگ‌بار را کم می‌کنند؟
به‌کارگیری اصول چند رشته تخصصی با لحاظ کردن روش‌های مختلف آرام‌سازی، احساس خوب، معنایابی و... به‌ویژه تخصص پزشکی سبک زندگی با تأکید بر شش عنصر مهم تغذیه سالم، فعالیت بدنی، مدیریت استرس، ایجاد و حفظ روابط، بهبود خواب، پرهیز از مواد خطرزا و با اشاره به شواهد پژوهشی که در سال‌های اخیر در این زمینه انجام شده است، نشان می‌دهد که به‌کارگیری این عناصر بر تغییرات فیزیولوژیکی، سیستم ایمنی بدن، سیستم قلبی عروقی، غددی، عصبی و جنبه‌های روان‌شناختی تأثیر می‌گذارد و به پیشگیری، حفظ و ارتقای سلامت کمک می‌کند. در واقع، این کتاب نشان می‌دهد که چگونه تغییرات رفتاری و شناختی می‌توانند مکانیسم‌های زیستی بدن را در جهت مقاومت در برابر بیماری‌های مزمن و مرگ‌بار تحریک و تقویت کنند.
کتاب چگونه روان‌شناسی مثبت‌نگر را با پزشکی سبک زندگی، تغذیه، خواب و ورزش ادغام کرده است؟
کتاب به نوعی تئوری‌ها را با عمل و اقدام تلفیق می‌کند. این تلفیق با استفاده از اصول و تئوری‌های تغییر رفتار و افکار در روان‌شناسی، توانمند ساختن افراد برای داشتن زندگی شاد و معنادار در روان‌شناسی مثبت‌نگر، مؤلفه‌های سبک زندگی پزشکی که بر کاهش خطر و پیشگیری تأکید دارد، و نیز با اشاره به پژوهش‌های علمی صورت می‌گیرد که به‌کارگیری این موارد را به تغییراتی در فیزیولوژی بدن در سطح هورمون‌ها و تقویت سیستم ایمنی و قلبی عروقی منجر می‌سازد. به بیان دیگر، اثر حاضر به مخاطب می‌آموزد که چگونه دانش نظریِ ذهن و روان را به برنامه‌های عملیاتی و روزمره در حوزه تغذیه، تحرک و خواب تبدیل کند.
چطور کتابی با بیش از ۱۰۰ ابزار پژوهش‌محور، هم برای عموم خودآموز است و هم برای جامعه پزشکی و روان‌شناسی کاربرد دارد؟
با توجه به اینکه در این مجموعه اصول علمی و تخصص روان‌شناسی و پزشکی سبک زندگی به کار گرفته شده و به پژوهش‌های کاملاً علمی پرداخته است، اصول به‌کارگرفته‌شده برای پزشکان و متخصصان در زمینه توجه و توصیه به بیمارانشان در زمینه پیشگیری، درمان و ارتقای سلامت کمک‌کننده است. همچنین به دلیل محتوای مطالب و تمرین‌ها به زبان ساده که می‌توان به راحتی در زندگی روزمره از آن‌ها استفاده کرد، برای عموم مردم نیز مفید واقع می‌شود. این ساختار دوگانه باعث شده است که کتاب هم به عنوان یک مرجع علمی برای متخصصان بالینی و هم به عنوان راهنمایی کاربردی برای عموم افراد جامعه قابل استفاده باشد.
برای قابل‌اجرا شدن این ۱۰۰ ابزار پژوهش‌محور برای فرهنگ و زیست ایرانی، با چه چالش‌هایی در ترجمه روبه‌رو بودید؟
خوشبختانه کتاب حاضر برای ترجمه انگلیسی به فارسی بسیار مناسب بود و با توجه به تخصص روان‌شناسی سلامت بنده در این زمینه چالش خاصی وجود نداشت. محتوای کتاب و مطالب، اختصاص به فرهنگ خاصی ندارد؛ در تمامی فرهنگ‌ها و برای تمامی افراد در سنین مختلف قابل درک و قابل اجراست، چون مطالب کاملاً علمی است و علم مرز نمی‌شناسد. تمرین مؤلفه‌های انواع سبک زندگی از جمله خواب، تغذیه، ورزش و تعامل، شباهت‌های زیادی در فرهنگ‌های مختلف دارد.
با توجه به تنوع اقلیم و جغرافیای ایران و فرهنگ گرا و... (برای مثال تنوع انواع مواد تغذیه‌ای در فصول مختلف، فضاهای آبی و روابط جمعی)، مطالب کتاب همخوانی زیادی با فرهنگ جامعه ایران و فارسی‌زبانان داشت و نیاز به حذف بخش‌هایی از محتوا نبود و کل آن قابل ترجمه و استفاده بود. نیاز به توضیح اضافه نبود مگر در موارد خاص که زیرنویس شد. نگارش کتاب هم طبق فرمت انتشارات انجام شد و پایش انتشارات در تمام فرایند ترجمه، خیلی از چالش‌ها را کم می‌کرد.
نظر شما