سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، در پی امضای تفاهم‌نامه همکاری اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران و دیجی‌کالا با هدف صیانت از حقوق ناشران و کتابفروشان، رایزنی‌ها برای گسترش این همکاری به دیگر پلتفرم‌های عرضه کتاب نیز آغاز شده است. در همین راستا، نخستین جلسات کارگروه صیانت با مدیران بخش کتاب «با سلام» در حال برگزاری است.
نگاهی به بخش کتاب این پلتفرم نشان می‌دهد که انواع کتاب در حوزه‌های ادبیات، کودک و نوجوان، زبان و کمک‌آموزشی با تخفیف‌هایی از پنج تا ۵۰ درصد عرضه می‌شوند. امکان خرید اقساطی نیز برای بخش قابل توجهی از محصولات فراهم است.
با این حال، عرضه برخی آثار بی‌کیفیت و کتاب‌های کتاب‌سازی‌شده در میان محصولات فروشندگان، نگرانی‌هایی را برای فعالان صنعت نشر به همراه داشته است؛ موضوعی که علاوه بر آسیب به حقوق ناشران و کتابفروشان، می‌تواند بر اعتماد مخاطبان و تمایل آن‌ها به کتاب‌خوانی نیز تأثیر منفی بگذارد.
تجربه برخورد با تخلف در دیجی‌کالا و بسته شدن پنل یکی از فروشندگان متخلف، همچنین غیرفعال شدن دو پنل توسط فروشندگان این احتمال را تقویت می‌کند که دو پنل دیگر نیز با پنل بسته‌شده در ارتباط هستند. این موضوع ضرورت همکاری پلتفرم‌های فروش آنلاین با تشکل‌های صنفی نشر را بیش از پیش برجسته کرده است.
در این زمینه امضای تفاهم‌نامه با «با سلام» و دیگر پلتفرم‌های پرمخاطب می‌تواند زمینه را برای مقابله مؤثرتر با عرضه کتاب‌های غیرمجاز و تقویت حضور ناشران و کتابفروشان معتبر در بازار آنلاین کتاب فراهم کند.
مسئله کتاب‌سازی و عرضه نسخه‌های غیرمجاز کتاب در فضای مجازی، از جمله چالش‌هایی است که در سال‌های اخیر بخشی از بازار نشر کشور را تحت تأثیر قرار داده است و فروش آنلاین کتاب به دلیل دسترسی گسترده مخاطبان و امکان فعالیت شمار زیادی از فروشندگان، نیازمند نظارت دقیق‌تر و سازوکارهای مشخص برای احراز اصالت کالاهای عرضه‌شده است.
امید به شفافیت بیشتر
فعالان حوزه نشر معتقدند عرضه کتاب‌هایی که بدون رعایت حقوق پدیدآورندگان و ناشران اصلی تولید یا توزیع می‌شوند، تنها به زیان صاحبان اثر نیست، بلکه رقابت در بازار کتاب را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. ناشران رسمی که هزینه‌های تولید، آماده‌سازی، چاپ و توزیع کتاب را بر عهده دارند، در چنین شرایطی با فروشندگانی مواجه می‌شوند که ممکن است بدون تحمل هزینه‌های مشابه، محصولات خود را با قیمت‌های پایین‌تر عرضه کنند.
از سوی دیگر، تخفیف‌های بالا در بازار آنلاین کتاب، اگرچه در نگاه نخست می‌تواند برای خریداران جذاب باشد، ضرورت بررسی منشأ و اصالت برخی آثار را نیز مطرح می‌کند. البته میزان تخفیف به‌تنهایی نشانه تخلف نیست و ارزیابی وضعیت هر فروشنده به بررسی مشخصات کتاب، مجوزهای مربوط و حقوق ناشر یا صاحب اثر نیاز دارد.
در چنین شرایطی، همکاری پلتفرم‌های فروش اینترنتی با اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران می‌تواند به شناسایی موارد تخلف و رسیدگی مؤثرتر به شکایت‌های ناشران کمک کند. تدوین ضوابط روشن برای فعالیت فروشندگان، بررسی مستندات کتاب‌های عرضه‌شده و فراهم کردن امکان گزارش تخلف از سوی ناشران و صاحبان حقوق آثار، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به شفافیت بیشتر بازار کتاب آنلاین منجر شود.
با این حال، نتیجه‌بخش بودن این اقدامات به استمرار نظارت و نحوه اجرای توافق‌ها بستگی دارد. انتظار فعالان صنعت نشر این است که همکاری‌های صنفی با پلتفرم‌ها از مرحله گفت‌وگو و تفاهم فراتر برود و به سازوکاری عملی برای حمایت از حقوق ناشران، مقابله با عرضه نسخه‌های غیرمجاز و ایجاد فضای رقابتی سالم در بازار کتاب تبدیل شود.
نظر شما