به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) ، شش استاد مطالعات کلاسیک دانشگاه کلمبیا در گفت‌وگو با نشریه دانشجویی Spectator از اقتباس سینمایی کریستوفر نولان از «اودیسه» انتقاد کردند و گفتند این فیلم با حذف برخی اپیزودهای مهم، تغییر در شخصیت‌پردازی و انتخاب بازیگران، بخشی از پیچیدگی‌های اخلاقی و روایی حماسه هومر را کنار گذاشته است.

«اودیسه» از سال ۱۹۵۶ و به‌صورت دوره‌ای، یکی از متون الزامی درس «علوم انسانی ادبیات» در برنامه درسی اصلی دانشگاه کلمبیا بوده است. اکنون، پس از ساخت نسخه سینمایی این اثر توسط نولان، شماری از استادان این دانشگاه درباره تفاوت‌های فیلم با متن اصلی بحث کرده‌اند.

به گفته این استادان، وجه مشترک تغییرات نولان، ساده‌سازی روایت و شخصیت‌ها است؛ به‌گونه‌ای که روایت غیرقابل‌اعتماد اودیسئوس، روابط او با زنان، پیچیدگی شخصیت هلن و حتی شخصیت پولیفموس، غول یک‌چشم، در فیلم تا حد زیادی تغییر کرده است.

«دارسی کراسن»، مدرس مطالعات کلاسیک و مطالعات باستانی در کالج بارنارد، پس از تماشای فیلم گفت که از نحوه بازنمایی شخصیت‌های چندصدساله داستان احساس «ناامیدی و سردرگمی» کرده است. او افزود نخستین چیزی که پس از پایان فیلم به شریک زندگی‌اش گفت این بود: «سوال دارم.»

«جوزف هاولی»، دانشیار مطالعات کلاسیک، نیز گفت تماشای فیلم برای او که طی حدود ۱۵ سال تقریبا هر سال «اودیسه» را تدریس کرده، به معنای توجه مداوم به فاصله میان فیلم و متن اصلی بوده است.

اودیسئوس؛ قهرمانی متفاوت

بیشترین انتقاد استادان متوجه نحوه نمایش اودیسئوس در فیلم است. هاولی معتقد است اودیسئوس در نسخه نولان شخصیتی «از نظر اخلاقی کامل و درستکار» است، در حالی که قهرمان هومر بسیار پیچیده‌تر است.

در شعر هومر، اودیسئوس هنگام بازگویی ماجراهای سفر خود برای فائیاسیان، راوی‌ای غیرقابل‌اعتماد است که برای تامین امنیت و امکانات لازم جهت بازگشت به ایتاکا، روایت خود را تغییر می‌دهد. به گفته «روزا آندوجار»، دانشیار مطالعات کلاسیک و مطالعات باستانی در کالج بارنارد، حذف این بخش‌ها باعث شده اودیسئوس در فیلم بیش از اندازه «بی‌عیب‌ونقص» به نظر برسد.

هاولی همچنین تاکید کرد اودیسئوس هومر، برخلاف نسخه نولان، یک «شوهر کاملا وفادار» نیست. او در طول سفر طولانی خود برای بازگشت نزد همسرش پنه‌لوپه و پسرش تله‌ماخوس، با زنانی از دنیای اسطوره‌ای، از جمله الهه سیرسه و پری دریایی کالیپسو، رابطه دارد؛ موضوعی که در فیلم مورد توجه قرار نگرفته است.

او معتقد است حذف این جنبه‌ها، اودیسئوس را از «قهرمان مضطربی» که در متن هومر با آن مواجه هستیم، به قهرمانی ساده‌تر تبدیل کرده است.

انتقاد از تصویر هلن و پولیفموس

«جان ما»، استاد مطالعات کلاسیک، نیز شخصیت‌پردازی «هلن تروا» در فیلم را بسیار ساده‌تر از نسخه هومر دانست. به گفته او، فیلم هلن را بیشتر به شخصیتی آسیب‌دیده و دگرگون‌شده تبدیل کرده است.

در مقابل، ما معتقد است نولان شخصیت پنه‌لوپه، همسر اودیسئوس، را قدرتمندتر و توانمندتر از روایت اصلی نشان داده است.

شخصیت پولیفموس، غول یک‌چشم و فرزند پوزئیدون، نیز از دیگر موارد بحث‌برانگیز است. در شعر هومر، پولیفموس موجودی انسان‌نماست که به‌تنهایی همراه برادرانش زندگی می‌کند. اودیسئوس و همراهانش پس از ورود به غار او، مواد غذایی و منابعش را غارت می‌کنند و پولیفموس نیز در واکنش، شماری از افراد گروه اودیسئوس را می‌کشد.

هاولی معتقد است فیلم نولان پولیفموس را بیشتر به یک «هیولا» تبدیل کرده است تا انسانی که خانه‌اش مورد تعرض قرار گرفته است. او با لحنی طنزآمیز گفت: «نمی‌توانم خودم را در تیم عدالت برای پولیفموس قرار ندهم.»

آندوجار نیز با اشاره به اهمیت داستان پولیفموس در خوانش‌های پسااستعماری «اودیسه» گفت تبدیل این شخصیت به یک کاریکاتور، امکان خوانش‌های دیگر از داستان را محدود می‌کند؛ خوانش‌هایی که می‌توانند ماجراهای اودیسئوس را نوعی تجاوز یا تعرض استعماری تفسیر کنند.

یکی از مشهورترین بخش‌های این داستان نیز در فیلم حذف شده است؛ جایی که اودیسئوس برای فریب پولیفموس، نام خود را «هیچ‌کس» معرفی می‌کند و زمانی که غول از برادرانش کمک می‌خواهد، به آنها می‌گوید «هیچ‌کس» به او آسیب می‌زند.

کراسن نیز معتقد است نولان بارها حیله‌گری‌های اودیسئوس را حذف کرده و او را به قهرمانی خوب، شجاع و مبارزی تبدیل کرده که صرفا با شیاطین درونی خود می‌جنگد.

انتقاد از انتخاب بازیگران

«مارکوس فولش»، استاد مطالعات کلاسیک، حتی از انتخاب بازیگران و کیفیت بازی‌ها نیز انتقاد کرد و گفت بازیگری و انتخاب بازیگران برای شخصیت‌های داستان رضایت‌بخش نبوده است.

او با اشاره به شهرت بازیگران گفت در فیلم گویی «مرد عنکبوتی» نقش تله‌ماخوس و «جیسون بورن» نقش اودیسئوس را بازی می‌کنند.

همه استادان مخالف فیلم نیستند

با وجود انتقادهای مطرح‌شده، «کاتارینا وولک»، رییس گروه مطالعات کلاسیک دانشگاه کلمبیا، معتقد است فیلم نولان می‌تواند مخاطبان جدیدی را با «اودیسه» و ادبیات کلاسیک آشنا کند.

او هشدار داد که ممکن است برای مدتی فیلم نولان به‌عنوان نسخه «مرجع» یا «کانن» اودیسه شناخته شود، اما در مجموع افزایش علاقه به ادبیات کلاسیک را اتفاقی مثبت دانست و ابراز امیدواری کرد فیلم مخاطبان را به مطالعه خود شعر هومر یا دیگر جنبه‌های یونان و روم باستان ترغیب کند.

«امیلی ویلسون»، استاد مطالعات کلاسیک دانشگاه پنسیلوانیا، که در سال ۲۰۱۷ نخستین ترجمه انگلیسی «اودیسه» توسط یک زن را منتشر کرد، نیز پیش‌تر بر اهمیت حفظ صداهای متفاوت شخصیت‌ها و تنش‌ها و اضطراب‌های موجود در متن یونانی تاکید کرده بود.

در همین حال، بحث درباره «اودیسه» در دانشگاه کلمبیا ادامه دارد. هاولی برای پاسخ به علاقه دانشجویانی که درس «علوم انسانی ادبیات» را نمی‌گذرانند، یک باشگاه کتاب یک‌واحدی درباره «اودیسه» راه‌اندازی کرده است که هر سه‌شنبه در همیلتون هال برگزار می‌شود.

با این حال، واکنش دانشجویان به فیلم یکسان نیست. «گریگوار بوشت دو نویی»، دانشجوی سال سوم کارشناسی ارشد دانشکده هنر، که فیلم نولان را چهار بار دیده، گفت فیلم را بسیار دوست دارد و آن را اثری متفاوت از کتاب می‌داند که به‌عنوان یک فیلم تجاری مدرن، عملکرد موفقی دارد.

در مقابل، «واسلیکی ما»، دانشجوی سال ۲۰۲۸ دانشگاه کلمبیا، گفت علاقه‌ای به تماشای فیلم نداشته و بیشتر به دلیل پیشینه خانوادگی یونانی خود در این کلاس شرکت کرده است. او افزود که از شنیدن دیدگاه‌های مختلف درباره «اودیسه» لذت می‌برد و این شیوه، امکان نزدیک‌شدن به اثر را خارج از چارچوب رسمی و فشرده دانشگاهی فراهم می‌کند.