سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، محسن حاجی‌زین‌العابدینی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی: در میان همهمه مهمان‌ها که هر دوسه نفر با هم گعده کرده و بی‌وقفه صحبت می‌کردند، در گوشه کاناپه دست فرزاد را گرفته بود و داشتند لی‌لی حوضک بازی می‌کردند. آن بچه بیش‌فعالی که یک دقیقه آرام نمی‌گرفت، حالا مثل بچه آهویی رام، با چشمان و تمام وجودش که گویی هیپنوتیزم شده باشد، داشت این همبازی سن و سال‌دار و در عین حال مهربان و کاریزماتیک را می‌کاوید که پی ببرد رازی که او را چنین آرام کرده چیست تا بتواند حرکت بعدی‌اش را برنامه‌ریزی کند.
بعد که با بازی‌های استادانه بچه پُر جنب و جوش را یکجانشین کرد، پرسید چه کارتون‌هایی را دیدی و گفت پس باید کلاسیک‌هایی مثل «جادوگر شهر اوز» و جدیدهایی مثل «داستان اسباب بازی» را هم ببینی. همین‌طور کتاب‌ها و فیلم‌ها و موسیقی‌های دیگری که بچه نمی‌توانست حفظ کند و مدام ما را صدا می‌کرد که بشنویم تا برایش تهیه کنیم.
ما که همه‌اش نگران این بودیم که به ساحت این استاد بزرگ و مهمان گرانقدرمان اساعه ادبی نشود تلاش می‌کردیم که یک جوری خانم انصاری را از آن شرایط به در بیاوریم. اما استاد با حوصله، مهربانی، شوخی و خاطره از نوه‌اش چنان بچه را مجذوب کرده بود که دو سه بچه دیگر هم هجوم آوردند و همانجا شد مهمانی بچه‌ها و همه آدم بزرگ‌ها و مهمان‌ها شدند تماشاچی این صحنه جذاب که خانم انصاری نشسته بود و بچه‌ها که حالا احساس می‌کردند جو بزرگانه مجلس شکسته شده و آدم متفاوتی در بین مهمان‌ها هست، کم‌کم تلاش می‌کردند فاصله‌شان را با او کم کنند و نزدیک‌تر بشوند تا بهتر بشنوند و حتی اگر بشود مخاطب اصلی باشند و این مهمان متفاوت با آن‌ها هم بازی و گفت‌وگو کند.
این قابی بود، از آبان ۱۳۸۵ که به‌مناسبت هفته کتاب همایشی را در دانشکده پرستاری و مامایی آبادان ترتیب داده بودیم و خانم نوش‌آفرین انصاری و بهار رهادوست به‌عنوان مهمانان ویژه و افتخاری از تهران دعوت شده بودند. شب در مهمانی که به افتخار ایشان برگزار شده بود و اساتید و دوستان کتابدار همه جمع بودند، خانم انصاری از بچه‌ها و بازی و آموزش پنهان آن‌ها غافل نبودند.
قاب دیگری را به خاطر می‌آورم که در منزل زوج نازنین کتابداری، مهمانی برگزار شده بود. بعد از شام، خانم انصاری از قفسه کتابخانه، کتاب مستطاب «فرهنگنامه کودکان و نوجوانان» را برداشتند و همه بچه‌ها را جمع کردند و با نشان دادن تصاویر و خواندن هنرمندانه بعضی از مطالب مورد علاقه بچه‌ها، آن‌ها را مجذوب کتاب و بیشتر کلام خودشان کرده بودند. در لابه‌لای این گفت‌وگوها به‌صورت نامحسوس و خلاقانه‌ای، کتاب را معرفی کردند و شیوه استفاده از آن را آموزش دادند. بچه‌ها چنان مجذوب شده بودند که از همه بازی و شیطنت‌های خودشان دست کشیدند و مدام دور خانم انصاری می‌چرخیدند و سوال می‌پرسیدند یا از شوخی و خاطره‌های ایشان لذت می‌بردند. طوری که روز شنبه، یکی از چیزهایی که فرزاد خواست در کیفش بگذاریم، یک جلد از فرهنگنامه کودکان و نوجوانان بود که ببرد مدرسه و به معلم‌ها و بچه‌های مدرسه نشان بدهد.
یکی از خاطره انگیزترین قاب‌ها مربوط به مهمانی‌هایی بود که علاقه‌مندان و همراهان شورای کتاب کودک در باغ دماوند جمع می‌شدند و به‌صورت قابلمه پارتی هم بود که هرکسی غذای خودش را آورده و همه را در سفره می‌گذاشتند و همه از دست پخت همدیگر مستفیض می‌شدند. قسمت جذابی که بچه‌ها منتظر آن بودند، وقتی بود که خانم انصاری بچه‌ها را جمع می‌کردند و به گردش در اطراف باغ می‌بردند و از هر درخت و گوشه باغ خاطره‌ای می‌گفتند.
اگر پروانه، زنبور، پرنده یا حشره‌ای می‌دیدند از بچه‌ها می‌خواستند که هرکدام شعری را که درمورد آن به خاطر داشتند بخوانند. اگر هم کسی چیزی نمی‌گفت خودشان شعری می‌خواندند یا خاطره‌ای می‌گفتند. این گشت و گذارها بسیار شیرین بود و بچه‌ها برای چنین موقعیتی لحظه شماری می‌کردند. در یکی از این مهمانی‌ها (تیر ۱۳۹۶) همه را بردند «مدرسه طبیعت دماوند» که جایی بسیار عالی و مورد علاقه بچه‌ها بود و در آن زمان هنوز دایر بود و تعطلش نکرده بودند.
آنجا بود که بچه‌ها خودشان گوجه فرنگی می‌چیدند، از لانه مرغ‌ها تخم‌مرغ بر می‌داشتند، کنار تنور و روی آتش نان می‌پختند و با املتی که خودشان درست کرده بودند عصرانه می‌خوردند. همه‌چیز را تجربه می‌کردند و زیر نظر مربیان از درخت بالا می‌رفتند و با حیوانات خانگی آشنا می‌شدند و آن‌ها که ترس از حیوانات داشتند، کم‌کم و با حمایت مربیان این ترس را به فراموشی می‌سپردند. یک تجربه ناب برای بچه‌هایی که از لذت طبیعت‌گردی و زندگی در آن محروم بودند. بعد هم در کتابخانه مدرسه طبیعت، آنچه را در تجربه بود در قالب قصه و شعر و مطالب علمی با بچه‌ها می‌خواندند تا ارتباط بین دانش و تجربه هم متعادل بماند.
خاطرم هست در یکی از این مهمانی‌ها، مادری که مثل همه مادرها نگران نابغه شدن و دائم‌الکتاب بودن بچه‌اش بود به سراغ خانم انصاری آمد و گفت که بچه‌اش به کتاب خیلی علاقه دارد و شب‌ها تا چند صفحه برایش نخوانم، خوابش نمی‌برد. اما مشکلی که دارم این است که بچه‌ام مطالب کتاب‌ها را فراموش می‌کند و یادش نمی‌ماند و هی می‌خواهد که من دوباره برایش بخوانم. حالا چه کنم که بچه‌ام هم بیشتر کتاب بخواند هم مطالب را که خوانده فراموش نکند؟
استاد انصاری هم با طمانینه و مهربانی مخصوص خودشان فرمودند: اینکه به کتاب علاقه دارد خیلی خوب است. اما فراموش نکنید که کتاب به تنهایی کافی نیست و اگر بچه شما برود و از باغچه یک برگ بردارد و خوب به آن نگاه کند و آن را بیاورد در خانه و خشک کند و بگذارد لای کتابش یا توی قفسه اتاقش، این خودش چند کتاب است و اصلا لازم نیست که شما نگران باشید. یا اینکه به یک زنبور خیره بشود و رنگ‌ها، بال، پاهای آن را ببیند و برای شما تعریف کند انگار یک کتاب کامل علمی خوانده است، کتاب زنده که می‌شود نام آن را «کتاب طبیعت» گذاشت.
پس نگران اینکه کتاب فقط در قالب کلمه و جلد و صفحه باشد و بچه آن را بخواند نباشید. اگر چه خواندن کتاب ضروری است ولی باید تجربه و دیدن به ویژه در دل طبیعت را فراموش نکنید و بیشتر هم مراقب باشید که بچه‌ها ممکن است در اثر حساسیت زیاد والدین به کتاب و اموری از این دست، در سنین بالاتر به‌ویژه نوجوانی، نسبت به کتاب و هر آنچه پدر و مادر به اصرار به آن‌ها تحمیل کنند حساس شده و مقاومت پیدا کنند و حتی آن را پس بزنند.
یکی از قاب‌های دیگری که توجه ویژه خانم انصاری به کودکان و نوجوانان را نه به‌عنوان یک شغل و نهاد که به‌عنوان کاری دلی و درونی نشان می‌دهد، وقتی بود که برای شب «فرهنگنامه کودکان و نوجوانان» در یکی از شب‌های بخارا (۱۷ خرداد ۱۳۹۵) که به همت آقای علی دهباشی ترتیب داده شده بود، علاوه بر صاحب‌نظران بزرگسان، از کودکان و نوجوانان دعوت کردند که به روی سِن بیایند و تجربه استفاده از فرهنگنامه را برای حاضران بازگو کنند.
بخشی از مراسم که به باور حاضران در مجلس یکی از بهترین تجربیات زنده در اثربخشی فرهنگنامه بود. چراکه باور داشتند و دارند که باید اثری که برای کودکان و نوجوانان تهیه می‌شود، نظر و علاقه‌مندی آن‌ها را جذب کند.
قاب آخر هم وقتی بود که در نمایشگاه «صلح را باید از کودکی آموخت» (۳۰ شهریور ۱۴۰۳) در پارک پرواز و به‌مناسبت روز صلح، در مراسم اختتامیه وقتی خواستند جشن تولد استاد را برگزار کنند، ایشان گفتند که صلح و شادی را باید از کودکی آموخت و خواهش کردند که بزرگترهای مجلس راه را باز کنند تا از کودکان و نوجوانان حاضر در نمایشگاه بخواهند که برای مراسم تولد همراهی کنند.
همه بچه‌ها دور کیک جمع شوند و شمع‌ها را همه با هم فوت کردند و کیک تولدشان را هم بچه ها بریدند. تولد و مراسمی که نشان می‌دهد هر لحظه را برای هویت‌بخشی به کودکان و نوجوانان این سرزمین می‌خواهند و از کوچکترین بهانه‌ای برای بها دادن به کودکان و آموختن صلح و دوستی به آن‌ها دریغ نمی‌ورزند. همچنان که در همه نوشته‌ها، سخنرانی‌ها، نشست‌ها، فرهنگنامه کودکان و نوجوانان و اتفاقات روزمره همیشه از کودکان و نوجوانان می‌گویند و صلح را سرلوحه افکار، گفتار و کردار خود قرار داده‌اند.
نظر شما