سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- یکصد و هفدهمین محفل ماهانه و دوستانه مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، موسوم به چهارشنبه‌های دیدار چهارشنبه، ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ در سالن کتابخانه این مؤسسه برگزار شد. این جلسه به یادبود استاد احمد مهدوی دامغانی، استاد پیشین دانشگاه تهران و دانشگاه هاروارد اختصاص داشت. در این نشست منوچهر صدوقی‌سها سخنرانی کرد و پیام صوتی فریده مهدوی‌دامغانی پخش شد. همچنین زادروز مهدخت معین دختر زنده‌یاد دکتر محمد معین جشن گرفته شد. این جلسه همزمان با چهارمین سالروز درگذشت دکتر احمد مهدوی دامغانی (۱۳ شهریور ۱۳۰۵ – ۲۷ خرداد ۱۴۰۱)، استاد پیشین دانشگاه تهران و دانشگاه هاروارد برگزار شد.

در ابتدای جلسه اکبر ایرانی ضمن خیر مقدم به حاضران، به سابقه ۱۶ ساله این جلسات ماهانه اشاره کرد و گفت: هدف از برگزاری این جلسات دیدار با سرمایه‌های علمی و فرهنگی کشور است؛ کسانی که آنان را به آثار و تأثیرشان بر ادبیات و فرهنگ کشور می‌شناسیم.

وی در ادامه با اشاره به همکاری مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب با انتشارات بریل، گفت: به واسطۀ این همکاری الان ۳۷۵ عنوان از آثار مؤسسه میراث مکتوب در کتابخانه‌های حدود ۳۰ دانشگاه معتبر غربی در دسترس است.

وی همچنین با اشاره به سابقه ۳۴۰ ساله انتشارات بریل، از آن به عنوان معتبرترین مؤسسۀ انتشاراتی اروپا یاد کرد و گفت: یکی از همکاری‌های آتی ما با این انتشاراتی چاپ مجله‌ای حدوداً ۵۰۰ صفحه‌ای با عنوان «میراث ایرانی» و به زبان انگلیسی است که به صورت سالانه منتشر خواهد شد.

وی همچنین با اشاره به محدودیت‌های مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، گفت: ما تا الان نتوانسته‌ایم ارتباطات، اطلاع‌رسانی و فعالیت‌های تجاری را در سطح بین‌المللی به خوبی پیش ببریم و موانع زیادی برای چنین اقداماتی پیش روی ما وجود داشته است. امیدواریم شرایط به نحوی تغییر کند که بتوانیم در این سطح هم فعالیت کنیم.

در ادامه استاد منوچهر صدوقی سها درباره زنده‌یاد احمد مهدوی دامغانی سخن گفت: کمال واقعی انسان به دو چیز است: کمالات علمی و عملی که مهدوی دامغانی در هر دو زمینه کمال علمی و عملی در حد اعلا بود.

سپس فایل صوتی از فریده مهدوی دامغانی، دختر آن استاد فقید پخش شد. همچنین محمدحسین ساکت نیز ضمن بیان خاطراتی از مرحوم مهدوی دامغانی درباره ویژگی‌های شخصیتی او مطالبی گفت.

در ادامه جلسه، با توجه به همزمان بودن برگزاری جلسه با تولد مهدخت معین، دختر زنده‌یاد دکتر محمد معین، خانم نوش‌آفرین انصاری درباره او سخن گفت.

سپس به همین بهانه علی‌اشرف صادقی نیز در بزرگداشت دکتر معین و خدمات وی گفت: استاد محمد معین با عمر کوتاه، دستاوردهای بسیار زیادی داشت. در ادامه مهدخت معین نیز دقایقی برای حاضران سخن گفت.

در بخش بعدی سهیل محمودی، شاعر، برخی از سروده‌های اخیر خود با موضوع ایران برای حاضران خواند.

همچنین حسام‌الدین سراج، خواننده و استاد آواز، یکی از سروده‌های خود را خواند و ابیاتی را به صورت آوازی در جلسه اجرا کرد. در پایان نیز هنرمند دعوت‌شده به جلسه دقایقی به نواختن کمانچه پرداخت.

استاد مهدوی دامغانی در سال ۱۳۰۵ خورشیدی در خانواده‌ای روحانی زاده شد. پدرش آیت‌الله محمدکاظم مهدوی دامغانی از مدرسان بنام حوزه علمیه مشهد مقدس بود. دکتر مهدی محقق در یادنامه محدث ارموی می‌نویسد: «در سال ۱۳۲۵ آقای احمد مهدوی دامغانی برای ادامه تحصیل در دانشگاه به تهران آمدند و در حجره بنده در مدرسه سپهسالار اقامت گزیدند. من و ایشان که در جدّ اعلا با هم اشتراک داشتیم، در جریان علمی هم، با هم مشترک گشتیم و هر دو نزد مرحوم عبدالحمید بدیع‌الزمان کردستانی به خواندن مقامات حریری و معلَّقات سَبع و دیوان بُحتری و ابوتمام اشتغال ورزیدیم.»

مهدوی دامغانی پس از اتمام دوره دکتری در سال ۱۳۴۲، به تدریس در دانشکده الهیات و معارف اسلامی و همزمان تدریس در دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران مشغول شدند. به دلیل تسلط بر حدیث‌شناسی، در سال ۱۳۵۰ از علامه سمنانی اجازه روایت دریافت کردند. دو سالی هم پس از انقلاب، یعنی تا سال ۶۴، در دانشگاه تربیت مدرس امکان تدریس یافتند. شرح ماوقع سال‌های پیش از این ایام را در روزنامه اطلاعات، با عنوان «گزارش یک دادگاه»، در شماره روز سه‌شنبه دوم تیر ۱۳۹۴ به تفصیل نوشته‌اند و در سال ۹۶ هم در کتاب «در برف پیری» که به اهتمام سعید واعظ و محمدعلی سجادی گردآوری و از سوی انتشارات اطلاعات چاپ و منتشر شد، آمده که گزارشی خواندنی و بسیار تلخ و شگفت‌آور است. مهدوی از اواخر سال ۶۴ که به آمریکا مهاجرت کرد، به جز یک بار آن هم در سال ۶۹ برای شرکت در کنگره هزاره فردوسی، دیگر به ایران بازنگشت.

مهدوی دامغانی، نخست در دانشگاه پنسیلوانیا و بعد در هاروارد که معتبرترین دانشگاه جهان است، به تدریس زبان و ادبیات فارسی، نحو عربی، کلام و فقه و نهج البلاغه و... پرداخت و کرسی شیعه‌شناسی دانشگاه هاروارد، به وجود استاد مهدوی دامغانی تابنده و پرفروغ شد و شاگردان بی‌شماری تربیت کردند. چندین اثر مهم تحقیق و تصحیح کردند، از آن جمله است: تصحیح کشف الحقایق عزیز نَسَفی، نَسمَة‌ السحَر سمعانی، المجدی فی انساب الطالبیین علوی از جملۀ کوشش‌های او در حوزه متن‌شناسی و تصحیح متون شیعی است.

در اوایل انقلاب به اتهام «همکاری کردن با طاغوت و نپیوستن به انقلابیون»، به زندان افتاد و در کنج عُزلت و روزگار عسرت، گنج فرصت را مغتنم شمرد و تفسیر بلند عرفانی کشف‌الاسرار میبدی را بی‌آنکه به منابع دسترسی داشته باشد، بازخوانی کرد و «صوابنامه» آن را نوشت. از وی مقالات بسیاری در نشریات قبل و بعد از انقلاب چاپ شده که در سال‌های اخیر در کتاب‌های «در برف پیری»، «قطره‌های باران» و «حاصل اوقات» منتشر شده است. جشن‌نامه سایه سرو هم که حاوی مقالات ارزشمندی است و از سوی انتشارات حکمت منتشر شده، به استاد مهدوی تقدیم شده است. البته از او مقالات بسیاری به زبان‌های عربی، انگلیسی و فرانسه در مجلات معتبر عربی و اروپایی منتشر شده است.

زنده‌یاد مهدوی دامغانی در سال ۸۸ مقاله مبسوطی درباره شهربانو والده معظمه حضرت امام علی بن الحسین (ع) نوشت که در ضمیمه شماره ۱۶ آینه میراث مؤسسه میراث مکتوب منتشر شد. او حافظه‌ای حیرت‌آور داشتند و بسیاری از اشعار شاعران بزرگ عرب را از مُتنبّی، بُحتُری، ابی‌تمّام طائی و... در حافظه داشت و به مناسبت هم به کار می برد.

مهدوی دامغانی به سرایش شعر فارسی هم مسلط بود. دکتر موسوی گرمارودی درباره این بعد هنری استاد مهدوی می‌گوید: «وقتی که استاد مهدوی دامغانی از ایران مهاجرت کرد، برای ایشان شعری با مضمون یتیم شدن ادبیات فارسی پس از مهاجرت وی سرودم و ایشان هم در پاسخ شعری با قافیه «قاف» برایم سرودند و ارسال کردند و من هم با قافیه «کاف» پاسخ دادم» بی‌مناسبت نیست که بنده هم به این شعر معروف عربی اشاره ‌کنم که:

هیهات اَن یَلِد الزمان بِمثلِه انّ الزمانَ لمثله لَعقیم

زنده‌یاد استاد مهدوی، از معدود برجای‌ماندگان نسل دانشمندان بسیاردان یک سده اخیر بود که همواره نام او، فرزانگانی چون علامه بدیع‌الزمان فروزانفر و علامه محمد قزوینی را به یاد می‌آورد. ایران و تشیع، همواره دو مونس جان و مایه شادی روان استاد مهدوی بود. صفای باطن، تدین، رقت قلب و ارادت خاصش به اهل بیت علیهم السلام، وی را از دیگر دوستانش ممتاز کرده بود.

در سال‌های غربت و دوری از وطن، که سی‌واندی سال به طول انجامید، همواره آرزو داشت به ایران بازگردد و به زیارت ضریح تابناک امام رئوف حضرت علی بن موسی الرضا (ع) مشرف شود و گرد حسرت و اندوه غربت را از جان و دل بزداید. صد دریغ که پس از درگذشت همسرشان تاج‌ماه خانم، روح آن استاد عزیز آزرده گزند شد و آمدن به ایران، آن هم در دوران کرونا، ناممکن شد. در این سال‌های دوری از وطن که قلبش برای ایران می‌تپید، عشق او ایران بود و جانش آکنده از محبت اهل بیت(ع).

مهدوی‌دامغانی وصیت کرده بود در صحن مطهر در جوار امام هشتم علی‌بن موسی‌الرضا(ع) به خاک سپرده شود که به آرزویش رسید. او جمعه ۲۷ خرداد ۱۴۰۱ پس از چند روز بستری در بیمارستان پن فیلادلفیا، آمریکا درگذشت. پیکر وی بامداد یکشنبه ۵ تیر ۱۴۰۱ به ایران وارد و دوشنبه ۶ تیر ۱۴۰۱ در حرم رضوی تشییع و پس از اقامه نماز مصطفی اشرفی شاهرودی در دارالحجه حرم رضوی به خاک سپرده شد. در سال ۴۸ که تولیت وقت حکم خادمیت افتخاری به وی عطا کرده بود یک مدفن پیوستش بود، و خود هم پیش از انقلاب از حقوق معلمی‌اش در آنجا مدفنی خریده بود. یادش گرامی.