به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، آیین رونمایی از کتاب «همباوران؛ روایتهایی از همزیستی با ادیبان مسیحی دلداده اهلبیت(ع) و دوستدار ایران» اثر عباس خامهیار، به همت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب و نشر و چاپ بینالملل برگزار شد.
در این مراسم، آیتالله سید مصطفی محقق داماد، رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم ایران، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، علیاکبر صالحی، عضو فرهنگستان علوم ایران و رئیس سابق سازمان انرژی اتمی، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، مارثاوفیلوس جورج صلیبا، کاردینال ارتدکس سریانی لبنان، اسقف عصام یوحنا درویش، رئیس پیشین کمیته اسقفی گفتوگوی اسلامی ـ مسیحی لبنان، هیلانه عطاءالله، شاعر مسیحی از کشور سوریه، و عباس خامهیار، مؤلف کتاب، درباره ابعاد علمی، فرهنگی و بینالادیانی این اثر سخنرانی کردند. همچنین دبیری نشست را هادی ولیپور برعهده داشت.
غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در این نشست با اشاره به جایگاه کتاب «همباوران» گفت: «این اثر محصول سالها تجربه زیسته و حضور میدانی مؤلف در کشورهای عربی منطقه، بهویژه لبنان است.»
او با بیان اینکه تحولات امروز منطقه و جهان، اهمیت مراودات تاریخی و فرهنگی ایران و لبنان را بیش از گذشته آشکار کرده است، افزود: «پیوندهای ایران و لبنان ریشهای دیرینه دارد و میتوان بخشی از پیشینه آن را در دوره صفویه و مهاجرت عالمان جبل عامل به لبنان جستوجو کرد؛ پیوندی که در گذر زمان استمرار یافته و روزبهروز استحکام بیشتری پیدا کرده است.»
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران همچنین بر اهمیت میراث مکتوب در شناخت این پیوندها تأکید کرد و ادامه داد: «بخش مهمی از پیوند فکری، دینی و فرهنگی ایران و لبنان در میراث مکتوب جهان اسلام، بهویژه میراث شیعی، قابل ردیابی است.»
آیتالله سید مصطفی محقق داماد در این نشست گفت: «تفرقه و جنگ از نقاط تاریک ادیان است. ما به متدین بودن خود افتخار میکنیم، اما در برابر غیرخودیها موضع دشمنی میگیریم و این اتهامی است که به پیروان ادیان وارد شده است. پرسش این است که چگونه باید این اتهام را رفع کرد؟»
او افزود: «تنها راهی که حاصل تجربه ۸۰ ساله من است، ترویج رواداری میان فرقهها و ادیان دیگر است و راه تحقق رواداری نیز گفتوگوی بینادیانی است.»
محقق داماد با اشاره به ضرورت شناخت تاریخ فرقهها و ادیان دیگر ادامه داد: «در طول تاریخ، فقیهانی داشتهایم که با مکتبهای دوران خود آشنا و در آنها متخصص بودند، اما امروز چنین نیست. علامه حلی با همه مکتبهای شیعه و نظامهای حقوقی زمان خود، از جمله شافعی و حنبلی، آشنایی داشت؛ اما امروز ما از تاریخ فرقههای دیگر آگاهی کافی نداریم.»
او تصریح کرد: «اگر نمیخواهیم متهم باشیم که عامل خونریزی هستیم، باید از تاریخ ادیان دیگر آگاه باشیم. دنیای امروز از جدل و غلبه بر دیگری عبور کرده و به دنیای گفتوگو و درک متقابل رسیده است. تنها راه موفقیت در این مسیر، آگاه شدن از یکدیگر از طریق گفتوگوست.»
محقق داماد در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «سال ۶۲ یا ۶۳، به دستور امام، برای تهیه گزارشی از داوریهای پرونده الجزایر به لاهه رفتم. در آنجا سفیر به من گفت رئیس مرکز پروتستان در لاهه از شما درخواست ملاقات کرده است. او آمد و گفت شنیدهایم مساجد شما از نسل جوان پر شده و همه به طرف دین گرایش پیدا کردهاند؛ آمدهام از شما سؤال کنم و از تجربه شما بهره ببرم که چه کردید جوانان را جذب کردید؟ خدا، پیامبر، وحی و مفاهیم الهیاتی را چگونه تفهیم میکنید تا ما نیز از تجربه شما استفاده کنیم؟»
او در پایان تأکید کرد: «امروز پیروان ادیان باید اینگونه با یکدیگر ارتباط داشته باشند و از تجربههای هم برای جذب جامعه به سوی دین استفاده کنند. سنت و رویه امروز، گفتوگو و بهرهگیری از تجربه یکدیگر است، نه بحث و غلبه بر دیگری؛ و این همان کاری است که قرآن انجام داده است.»
علیاکبر صالحی در این نشست گفت: «در ابتدای انقلاب این تصور وجود داشت که هم ایران و هم اسلام اعتلا پیدا میکنند، اما متأسفانه به دلیل برخی ناآگاهیها، به تعبیر مطهری، خدمات متقابل ایران و اسلام، به صدمات متقابل تبدیل شد.»
او افزود: «ما به جای آنکه ایران و اسلام را به یکدیگر پیوند دهیم، این فرصت را از دست دادیم. دین به درون انسان بازمیگردد و از جنس حب و عشق است و کل این کتاب را میتوان در یک کلمه، حب و عشق دانست.»
صالحی با اشاره به نسبت دین و نسل جوان ادامه داد: «اگر از دریچه مناسک وارد شویم، همین وضعیتی پیش میآید که امروز میبینیم؛ اما اگر از مسیر عشق وارد میشدیم، در برابر نسل جوان بهتر ظاهر میشدیم. ما از حب، عشق و جذب فاصله گرفتیم و نتوانستیم این مجادله را با کلام زیبا پیش ببریم.»
او با استناد به این بیت که «خوشتر آن باشد که سِرِّ دلبران/ گفته آید در حدیث دیگران»، تصریح کرد: «این کتاب منعکسکننده سرّ دلبران و سرّ اهلبیت(ع) و شیعه از زبان دیگران است. اگر ما این مسائل را بیان کنیم، ممکن است شائبه تعصب وجود داشته باشد، اما سخن کسی که بیرون از این دایره قرار دارد و نگاه عینی دارد، بیشتر بر دل مینشیند.»
صالحی یکی از مزیتهای ایرانی بودن و شاید رمز ماندگاری ایران را حکمتورزی این ملت دانست و گفت: «از ابتدا این ملت اهل حکمت بوده است؛ از زمان کوروش تا امروز چنین بوده و این مزیت بزرگی است که از منظر الهی نیز در زمره موحدان بودهایم.»
او در پایان با اشاره به جایگاه موسی صدر در مضمون کتاب گفت: «موسی صدر روح این کتاب بود و گفتههای این کتاب را به زندگی آورده بود. او گاهی به کلیسا میرفت و موعظه میکرد و تمام کلیسا و محوطه بیرون آن مملو از جمعیت میشد. او اینگونه دل دیگران را تصاحب کرده بود.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در این نشست با اشاره به پیوندهای فرهنگی و دینی میان ایران و لبنان گفت: «حب اهلبیت(ع) از ارکان مشترک ایران و لبنان است.»
او با تأکید بر اینکه این اشتراکات فرهنگی، مسئولیتی انسانی و اخلاقی در برابر وضعیت مردم لبنان ایجاد میکند، افزود: «با وجود این علقهها و مشترکات فرهنگی، نمیتوانیم نسبت به رنج ملت لبنان بیتفاوت بمانیم.»
بقایی همچنین شناسایی و معرفی پیوندهای تاریخی و فرهنگی دو ملت را برای تقویت روابط ایران و لبنان ضروری دانست و ادامه داد: «شناسایی و شناساندن پیوندهای دو ملت ایران و لبنان، پشتوانه روابط دو کشور است و ما در دستگاه دیپلماسی از زحمات آقای خامهیار و همکاران ایشان بهره میبریم.»
عباس خامهیار، نویسنده کتاب، در این نشست با اشاره به پیشینه رونمایی از آثار خود در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران گفت: «سه عنوان از آثارم در کتابخانه ملی رونمایی شده و این موضوع برای من مایه افتخار است.»
او با اشاره به شکلگیری علاقه خود به شخصیتهایی مانند جرج جرداق افزود: «از نوجوانی پای منبر وعاظ بودم و وقتی صحبت از جرج جرداق میشد، این جمله را در منابر حسینی میشنیدیم که دانشمند مسیحی درباره حضرت علی(ع) چنین و چنان گفته است. از نوجوانی آرزو داشتم او را ببینم. روزگار بهگونهای رقم خورد که در لبنان، دوست و سنگ صبور او شدم و بسیار از او شنیدم.»
او با توضیح درباره محتوای کتاب گفت: «در این کتاب به 15 نفر اشاره کردهام. این کتاب خاطرات و تحلیل نیست؛ همزیستی با دلدادگان اهلبیت(ع) و محبان ایران است. خواندن این کتاب محبان اهل بیت را محبتر میکند.»
نویسنده کتاب «همباوران» با اشاره به علاقه شخصیتهای معرفیشده در کتاب به اهلبیت(ع) افزود: «بسیاری از این شخصیتها عاشق رهبر شهید بودند و عمیقاً به اهلبیت(ع) عشق میورزیدند. آرزو داشتم این کتاب در زمان حیات رهبر شهید منتشر شود. روزی با آقایان عراقچی و خرازی خدمت رهبر رسیدیم. ایشان درباره آثار من سخن گفتند و ابراز محبت کردند.»
او همچنین با اشاره به ضرورت بهرهگیری از زبان و روایت دیگران در معرفی معارف اهلبیت(ع) تصریح کرد: «به وعاظ توصیه کردم که تریبون شما ۴۷ سال است تغییر نکرده و تکراری است. بگذارید این محتواها از زبان دیگران، بهویژه مسیحیها، منتقل شود. مصاحبهها با این شخصیتها را جمعآوری کردم و این آثار ترجمهشده در مجموعه «سرّ دلبران»، بهترین روش تبلیغ تشیع است.»
هیلانه عطاءالله، شاعر مسیحی از کشور سوریه، با اشاره به جایگاه شخصیتهای معرفیشده در این اثر گفت: «این شخصیتها درباره اهلبیت(ع) قلم زدهاند و در سیره و منش آنان ارزشهایی را دیدهاند که از مرزهای تعلقات دینی فراتر رفته و به گستره پهناور انسانیت مشترک راه میبرد.»
عطاءالله با تأکید بر نگاه مؤلف کتاب ادامه داد: «شاید اگر بگویم مؤلف این اثر، دکتر عباس خامهیار، تنها از افراد و نامها تجلیل نمیکند، بلکه اندیشهای بزرگ را پاس میدارد، سخنی به حقیقت نزدیک گفته باشم؛ اندیشهای که بر این باور است که حقیقت اخلاقی توان آن را دارد که وجدان انسانی را، فارغ از قید زمان و مکان، مخاطب قرار دهد و اینکه عدالت، محبت و کرامت، ارزشهایی هستند که میان دینها و ملتها مرزی نمیشناسند.»
او با اشاره به شرایط امروز جهان تصریح کرد: «امروز ما در جهانی زندگی میکنیم که جنگها و منازعات، آن را از هم گسیخته است و هر روز شاهد نقضهای دردناک کرامت انسانی و حقوق بنیادین بشر هستیم. در چنین روزگاری، بیش از هر زمان دیگر نیازمند بازخوانی و احیای صداهای بزرگ اخلاقی هستیم؛ صداهایی که انسانها را بر محور مشترکات انسانی گرد هم میآورند، نه آنکه آنان را به ورطه شکاف و نزاع بیشتر سوق دهند.»
این شاعر مسیحی سوری با بیان اینکه آثاری از این دست اهمیت تمدنی ویژهای دارند، گفت: «چنین آثاری تنها به ارائه خوانشی تاریخی بسنده نمیکنند، بلکه فضایی برای گفتوگو، تفاهم و همزیستی میگشایند و یادآور میشوند که احترام متقابل میان پیروان ادیان، امری استثنایی و گذرا نیست، بلکه بخشی اصیل از میراث معنوی و فرهنگی ما در منطقه غرب آسیا به شمار میآید.»
او درباره مضمون اصلی کتاب «همباوران» افزود: «این کتاب که امروز از آن تجلیل میکنیم، به روشنی نشان میدهد که محبت اهلبیت(ع) امری محدود به مرزهای تنگ مذهبی نیست، بلکه گرایشی است به سوی منظومهای از ارزشهای والای انسانی؛ به سوی عدالتی که میان انسانها تبعیض قائل نمیشود، رحمتی که همه را در بر میگیرد و کرامتی که خداوند به هر انسان عطا کرده است.»
عطاءالله در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به شیوه روایت در این اثر گفت: «آنچه در این کتاب بیش از همه توجه مرا جلب کرد، شیوهای بود که دکتر خامهیار در روایت تجربه خود با شخصیتهایی که درباره آنان نوشته است، برگزیدهاند. ایشان تنها به ثبت و مستندسازی اطلاعات با روشی علمی و استوار بسنده نکردهاند، بلکه با دمیدن روحی انسانی و شفاف در متن، به آن بعدی عاطفی و اثرگذار بخشیدهاند.»
اسقف عصام یوحنا درویش، رئیس پیشین کمیته اسقفی گفتوگوی اسلامی ـ مسیحی لبنان، در پیام خود به آیین رونمایی از کتاب «همباوران» گفت: «مایه خرسندی من است که در این مناسبت فرهنگی و انسانی، یعنی آیین رونمایی و امضای کتاب دکتر عباس خامهیار، با شما همراه باشم؛ شخصیتی که او را به عنوان پژوهشگری جدی، روشنفکری متعهد و پلی برای ارتباط و تفاهم میان مسلمانان و مسیحیان شناختهایم.»
درویش با تأکید بر منش گفتوگومحور خامهیار ادامه داد: «او پیش از آنکه پژوهشگر، اندیشمند یا نویسنده باشد، انسانی است به تمام معنای کلمه؛ انسانی که در قلب خود محبتی صادقانه نسبت به دیگران دارد و عمیقاً باور دارد که گفتوگو، چشمپوشی از هویت نیست، بلکه تجلی پخته و آگاهانه آن است.»
رئیس پیشین کمیته اسقفی گفتوگوی اسلامی ـ مسیحی لبنان با اشاره به پیام کتاب «همباوران» تصریح کرد: «این کتاب در زمانی عادی منتشر نشده است، بلکه در دورانی عرضه میشود که جهان ما و بهویژه منطقه ما بیش از هر زمان دیگری به تلاش، شناخت متقابل و همکاری نیازمند است. کتاب عباس خامهیار به ما یادآوری میکند که ایمان حقیقی دیوار نمیسازد، بلکه درها را میگشاید.»
او با اشاره به عنوان کتاب گفت: «نویسنده عنوانی بسیار گویا برای کتاب خود برگزیده است؛ «همباوران». همباور کسی است که در مسیر، همراه انسان باشد و دغدغهها و امیدهای این راه را با او شریک شود.»
درویش محبت اهلبیت(ع) را از محورهای مهم این اثر دانست و افزود: «از جمله موضوعات برجستهای که در این کتاب مورد توجه قرار گرفته، محبت اهلبیت(ع) در وجدان و فرهنگ مسیحی است. مسیحیان، هرچند در رویکردهای الهیاتی و تاریخی خود با مسلمانان تفاوتهایی دارند، اما احترام عمیقی نسبت به شخصیتهایی دارند که با تاریخ ایمان، شهادت و قداست پیوند خوردهاند.»
او با تأکید بر ضرورت گفتوگوی واقعی میان پیروان ادیان ادامه داد: «گفتوگوی اسلامی ـ مسیحی، گفتوگویی تشریفاتی یا صرفاً رسمی نیست، بلکه گفتوگوی زندگی است؛ گفتوگویی که بر شناخت متقابل، احترام صادقانه و پذیرش کرامت انسانی استوار است.»
اسقف عصام یوحنا درویش در پایان گفت: «کتابها بهتنهایی جهان را تغییر نمیدهند، اما انسانهایی را دگرگون میکنند که جهان را تغییر میدهند. کتابهایی که به گفتوگو، محبت و شناخت متقابل فرا میخوانند، بذرهایی را در ذهنها و دلها میکارند که میتواند به دوستیها و همکاریهای سازنده تبدیل شود.»
مارثاوفیلوس جورج صلیبا، کاردینال ارتدکس سریانی لبنان، با اشاره به جایگاه کتاب «همباوران» گفت: «ما در حال مطالعه کتابی به نام «همباوران» اثر عباس خامهیار هستیم. او ایرانی است و از نویسندگان برجسته در ایران و منطقه ما به شمار میرود.»
او با تأکید بر اهمیت گفتوگوی اسلامی ـ مسیحی افزود: «این کتاب درباره گفتوگوی اسلامی ـ مسیحی است. ما مسلمانان و مسیحیان به استمرار این گفتوگو نیازمندیم تا بتوانیم آرا و اندیشهها را تبادل کنیم و فرهنگ یکدیگر و تعهدات دینیمان را بهتر بشناسیم.»
صلیبا با اشاره به جایگاه اهلبیت(ع) در میان مسلمانان ادامه داد: «اهلبیت نزد مسلمانان، منبع مستقیم الگوگیری و معلمی در زمینه ایمان، دین و التزام دینی هستند. آنان امام علی(ع) را مهمترین مرجع پس از قرآن میدانند و از آنچه نوشته، آموزش داده و به جهانیان ارائه کرده است، بهره میگیرند.»
او با تأکید بر شخصیت امام علی(ع) تصریح کرد: «امام علی(ع) شخصیتی تاریخی و ممتاز بود که در دین، فضیلت و علوم برجسته شد. او هرگز در برابر دین و اصول خود با کسی مصالحه نکرد و جان خود را در راه حق و حقیقت فدا کرد.»
کاردینال ارتدکس سریانی لبنان با اشاره به چهرههای مسیحی معرفیشده در کتاب گفت: «در این کتاب، ما شاهد ارتباط نویسنده با نویسندگان و شخصیتهای مسیحی هستیم که در کتاب به آنان اشاره شده است؛ از جمله جرج جرداق، ویکتور الکک، سلیمان کتانی، ژوزف الهاشم، انتوان بارا، میشل کعدی، جرج شکور، جرج صلیبا، کی الحاج، کاتولیکوس آرام کشیشیان (کاتولیکوس ارامنه ارتدوکس)، عصام درویش و هیلانی الیاس.»
او با اشاره به رنجهای امروز بشر و نقش اندیشمندان در هدایت جامعه گفت: «نویسنده از رویدادهای خونینی که بشریت با آن روبهرو است، اندوهگین است. با وجود شرور بسیار، خداوند بندگان صالح و نیکخواه بسیاری نیز آفریده است که با قلمها، اندیشه و توان اقناع خود، زیبایی را به بشریت میبخشند تا مردم به راه درست بازگردند.»
او در پایان با اشاره به جایگاه تمدن ایرانی گفت: «ما به تمدن ایرانی افتخار میکنیم؛ تمدنی که یکی از تمدنهای کهن در کنار تمدنهای بابل، آشور، آرام، کلدانی، فینیقی و فراعنه مصر است. در هر زمان و مکانی، خداوند انواعی از تمدنها را آفریده است که میراثی ماندگار برای بشریت بر جای گذاشتهاند.»
در این نشست، ابعاد فرهنگی، دینی و بینالادیانی کتاب «همباوران»، جایگاه محبت اهلبیت(ع) در میان ادیبان و شخصیتهای مسیحی، پیوندهای تاریخی ایران و لبنان و ظرفیتهای گفتوگوی اسلامی ـ مسیحی بررسی شد.
نظر شما