سرویس بین‌الملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: مجموعه‌ای صنعتی متعلق به قرن هفدهم در کلرکنول لندن، «مرکز تصویرگری کوئنتین بلیک» از ماه آینده میزبان بزرگترین نهاد تصویرگری جهان خواهد بود؛ نهادی که از آن به‌عنوان بزرگ‌ترین مرکز تخصصی تصویرگری در جهان یاد می‌شود. این مجموعه، که هم‌زمان موزه، گالری و آزمایشگاه خلاق است، تلاشی جدی برای بیرون آوردن تصویرگری از حاشیه و نشاندن آن در متن فرهنگ بریتانیا است؛ هنری که از کتاب کودک و کارتون سیاسی تا انیمیشن، مد، تبلیغات و فرهنگ دیجیتال را دربرمی‌گیرد.

مرکز جدید تصویرگری کوئنتین بلیک در لندن، بهانه‌ای شده تا بزرگترین نام‌های دنیای کتاب کودک، از رازهای جان بخشیدن به قهرمانان کاغذی بگویند. از خرس‌های کلاه‌دوست تا سیب‌زمینی‌های ابرقهرمان، اینجا دنیای جدیِ آدم‌های «احمق» است! بلیک ۹۳ ساله که آرشیو ۴۰ هزار طرحی‌اش را به این مرکز سپرده، معتقد است تصویرگری زبانی جهانی است که همه آن را می‌فهمند؛ با این حال، هنوز هم بسیاری تصویرگران را تنها «دکوراتورهایی» می‌بینند که پس از ساخته شدن بنای داستان توسط نویسنده، وارد صحنه می‌شوند.

فراتر از یک دکوراسیون ساده

واقعیت این است که تصور رمان‌های «رولد دال» بدون خط‌خطی‌های پرانرژی بلیک یا «گرافالو» بدون طراحی‌های اکسل شفلر غیرممکن است. شفلر می‌گوید: «ما همیشه زیر سایه هستیم، در حالی که نویسنده و تصویرگر چیزی را خلق می‌کنند که جدایی‌ناپذیر است.» سارا مک‌اینتایر برای اثبات این ادعا فاش می‌کند که نوشتن یک کتاب تصویری شاید یک ساعت زمان ببرد، اما تصویرگری آن ماه‌ها کار فشرده، روزی ۹ ساعت، می‌طلبد.

سیاستمداران غارنشین و فیلسوفان ۳ ساله

هیو آرون، برنده جایزه واتراستونز، تصویرگری را غریزی‌ترین رفتار بشر می‌داند؛ چیزی که از دیواره غارها شروع شد. اما قدرت واقعی تصویر در کجا قرار دارد؟ جان کلاسن در کتاب من کلاهم را می‌خواهم (I Want My Hat Back) شعبده‌بازی می‌کند. متن کتاب داستان خرسی مودب است، اما تصاویر حقیقت دیگری را می‌گویند: او یک قاتل انتقام‌جوست! کلاسن معتقد است بچه‌ها باهوش‌تر از آن هستند که فکر می‌کنیم؛ آن‌ها وقتی تضاد متن و تصویر را می‌بینند، می‌فهمند حقیقت لایِ لایه‌های بصری پنهان شده است.

سواد بصری؛ کلاسی برای درک احساسات

تصویرگری فقط تزئین نیست، بلکه نوعی آموزش «آگاهی عاطفی» است. اد ویر می‌گوید وقتی بچه‌ها معنای کلمه «رنجیده» را نمی‌دانستند، کوئنتین بلیک با کشیدن یک پیرزن رنجور، این مفهوم پیچیده را در چند ثانیه به آن‌ها فهماند. لورن چایلد، خالق چارلی و لولا (Charlie and Lola)، معتقد است کودکان پیچیده‌ترین ذهن‌های دنیا را دارند و به شکلی بصری هوشمندند که بزرگسالان مدت‌هاست آن را فراموش کرده‌اند. کتاب‌ها گاهی اولین ابزار یک کودک ۳ ساله برای درک مفاهیم متافیزیکی و روانشناختی هستند.

از یک خط‌خطی تا امپراتوری‌های سینمایی

همه چیز از یک طرح ساده شروع می‌شود. کرسیدا کوول اولین بار تصویر «هیکاپ» را ۳۰ سال پیش با مداد روی کاغذ کشید؛ طرحی که بعدها به مجموعه چگونه اژدهای خود را تربیت کنید (How to Train Your Dragon)، چندین فیلم سینمایی و حتی یک شهربازی تبدیل شد. سو هندرا نیز با یک طرح ساده از سیب‌زمینی در حال پرواز، امپراتوری سوپرتاتو (Supertato) را بنا کرد. جیمی اسمارت هم با سادگیِ مربع و دایره، دنیای کمیک را برای بچه‌ها دست‌یافتنی کرده است؛ چرا که داستان‌گویی با کلمات سخت است، اما با یک چهره خندان، هر کسی می‌تواند نویسنده باشد.

اعتمادی به ظرافت شیشه

رابطه نویسنده و تصویرگر، رقص ظریفی از اعتماد است. بلیک می‌گوید تصویرگر نباید از نویسنده پیشی بگیرد. او در کتاب ماتیلدا (Matilda)، لحظه فرود آمدن بشقاب بر سر پسرک را نکشید تا درامِ نهایی در کلمات رولد دال باقی بماند. از سوی دیگر، تصویرگرانی مثل نیکولا اسلیتر برای هر شخصیت پس‌زمینه ذهنی می‌سازند و وینسنت باتینیول حتی ارجاعات مخفی به گروه‌های موسیقی محبوبش را در گوشه و کنار کتاب پنهان می‌کند.

حماقت به مثابه مهارت بقا

در نهایت، همه این هنرمندان بر یک کلمه توافق دارند: «لذت». سو هندرا با جدیت می‌گوید: «اگر کودکی را با عشق به احمق بودن مجهز کنید، یک مهارت بقا به او داده‌اید.» دنیای تصویرگری کتاب کودک، دنیایی است که در آن یک مدفوع معلق در فضا می‌تواند از هزاران کلمه فلسفی جذاب‌تر باشد. افتتاح مرکز کوئنتین بلیک، پیروزی هنری است که دهه‌ها در حاشیه بود، اما در حقیقت، همان چیزی است که شخصیت‌های داستانی را به «دوستان همیشگی» ما تبدیل می‌کند.

منبع: theguardian, Sat 30 May 2026