سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، نمایشگاه مجازی کتاب تهران، با هدف تسهیل دسترسی همگانی به کتاب و ترویج عدالت فرهنگی، طی هفت دوره تلاش کرده زمینهای فراهم کند تا ناشران از سراسر کشور بتوانند آثار خود را بدون محدودیت جغرافیایی عرضه کنند. این رویداد، به ویژه در شرایطی که دسترسی حضوری به نمایشگاه فیزیکی محدود است، نقش کلیدی در تقویت بازار نشر و ارتقای فرهنگ مطالعه دارد.
تجربه ادوار مختلف نشان میدهد که نمایشگاه مجازی کتاب تهران، بهعنوان یکی از ابتکارات پیشرو در حوزه نشر دیجیتال، فراتر از یک رویداد فروش فصلی، به ظرفیتی استراتژیک برای تحقق «عدالت فرهنگی» در مقیاس ملی تبدیل شده است، اکنون نیز که فضای کلی کشور با تنشهای مختلف درگیر است، بسیاری از کارشناسان برپایی این رویداد را بهنوعی در تابآوری فرهنگی موثر میدانند.
این پلتفرم، با حذف محدودیتهای جغرافیایی، امکان دسترسی شهروندان در مناطق محروم، روستاها و شهرهای کوچک به جدیدترین آثار منتشرشده را فراهم میکند؛ امری که در نمایشگاههای فیزیکی بهدلیل هزینههای سفر و اقامت، برای بسیاری از علاقهمندان میسر نبود. این دسترسی برابر، گامی مؤثر برای کاهش شکاف فرهنگی میان مراکز استانها و مناطق کمتر برخوردار محسوب میشود.ژ
بسیاری از کارشناسان حوزه اقتصاد نشر بر این باورند که از منظر اقتصادی، نمایشگاه مجازی با کاهش هزینههای جانبی ناشران مثل اجاره غرفه، حملونقل کتاب به تهران و اسکان نیروی انسانی، فرصتی کمنظیر برای ناشران کوچک و متوسط فراهم کرده تا با سرمایهای اندک، آثار خود را در معرض دید مخاطبان سراسر کشور قرار دهند. این امر نهتنها به تنوعبخشی به سبد کالایی نمایشگاه منجر میشود، بلکه با ایجاد رقابت سالم بر پایه کیفیت محتوا، به ارتقای استانداردهای صنعت نشر یاری میرساند.
همچنین دادههای حاصل از رفتار خرید کاربران در قالب دیجیتال، بینش ارزشمندی درباره سلیقه مطالعاتی جامعه در اختیار ناشران و برنامهریزان فرهنگی قرار میدهد که میتواند مبنای تصمیمگیریهای آتی در حوزه تولید و توزیع کتاب باشد. این رویکرد بهویژه برای نسل جوان که زیست دیجیتال بخش جداییناپذیر از زندگی روزمرهشان است، جذابیت بیشتری دارد و میتواند به ترویج پایدار فرهنگ مطالعه در میان گروههای سنی مختلف کمک کند.
هفتمین دوره این نمایشگاه با ارائه ۴۳۴ هزار و ۴۷ کتاب چاپی و الکترونیک از ۲ هزار و ۲۹۶ ناشر فعالیت خود را از شنبه (۲۶ اردیبهشتماه) آغاز کرده است، امسال کتابها با ۲۵ درصد تخفیف به فروش میرسد، از این میزان، ۱۵ درصد سهم ناشران است و ۱۰ درصد نیز بهعنوان یارانه از سوی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پرداخت میشود، این تخفیف تا سقف ۲ میلیون تومان خرید، برای هر مخاطب پیشبینی شده است.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی و محمدمهدی احمدی، مشاور عالی وزیر و رئیس حوزه ریاست وزارت فرهنگ برخی از چهرههای فرهنگی و سیاسی هستند که طی این روزها از نمایشگاه بازدید داشتند.
آمار فروش و اثرات اقتصادی
ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران و قائممقام نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران شب گذشته، جدیدترین آمار فروش این رویداد را از ۲۶ اردیبهشتماه تا ساعت ۱۴ روز سهشنبه (۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵) را بیان کرد، به گفته وی، در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، ۴۳۴ هزار و ۴۷ نسخه کتاب عرضه شده است که از این میان، ۶۲ هزار و ۸۲۹ عنوان کتاب به فروش رفت. همچنین مجموع فروش نسخههای کتاب در این دوره به ۱۹۲ هزار و ۷۲ نسخه رسیده است. این آمار نهتنها نمایانگر علاقه عمومی به کتاب و مطالعه است، بلکه ظرفیت اقتصادی ناشران و پلتفرمهای عرضهکننده را نیز روشن میکند و اهمیت نمایشگاه را بهعنوان یک موتور محرک بازار نشر نشان میدهد.
آمار شرکت ملی پست نیز نشان میدهد که مرسولهها با وزنهای متنوع، از سبکترین ۵۰ گرم تا سنگینترین ۹,۹۸۲ گرم ارسال شد که نشاندهنده تنوع سفارشها و حجم بالای فعالیت توزیعی است. روز گذشته، فرهاد محمدی، مدیرکل بازاریابی و فروش شرکت ملی پست اعلام کرد که تا چهارمین روز هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، ۶۰ هزار و ۶۳۶ مرسوله از سوی خریداران سفارش ثبت شده که از میان آنها ۲۷ هزار و ۳۷۰ مرسوله تحویل پست شده است.
همچنین از میان مرسولهها ۳۳ هزار و ۲۶۶ مرسوله از سوی ناشران در حال آمادهسازی برای تحویل به اداره پست است، طبق آمار شرکت پست تا امروز، همزمان با چهارمین روز نمایشگاه، حدود هزار و ۲۵۰ مرسوله به دست خریداران نمایشگاه رسیده است. شرکت پست در این دوره در باجههای منتخب قبول فیزیکی، ۱۲ دفتر پستی ثابت و ۹ واحد پستی سیار در سطح تهران، به ناشران و خریداران کتاب خدمات ارائه میدهد.
در این میان مرکز تماس و پاسخگویی هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران نیز که از ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ کار خود را آغاز کرده، هر روز پاسخگوی سوالات ناشران و خریداران است، ساعت کاری مرکز تماس و پاسخگویی هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران همهروزه از ۸ صبح تا ۲۰ بهصورت تلفنی است و از ساعت ۲۰ تا ۲۴ نیز کارشناسان از طریق تیکت (برگه پشتیبانی) پاسخگوی سوالات مخاطبان خواهند بود. شماره اختصاصی و رسمی مرکز پشتیبانی و پاسخگویی هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران ۹۱۰۰۹۸۹۸-۰۲۱ است.
چالش حضور پلتفرمهای الکترونیک
نمایشگاه مجازی کتاب امسال ویژگی دیگری هم دارد و آن حضور پلتفرمهای عرضه کتاب الکترونیک است، یکی از نکات بحثبرانگیز در فضای مجازی، نقش سکوهای اینترنتی فروش کتاب است. به گفته برخی از ناشران، این سکوها بدون هماهنگی کامل با ناشران، بسیاری از کتابها را به شکل الکترونیک عرضه کردهاند که موجب بروز مشکلاتی مثل اختلال در حقوق ناشرا و سردرگمی مخاطب شده است، بهطوری که نمایش همزمان نسخه چاپی و دیجیتال، بهویژه با ترتیب نمایش غیرمنظم و حضور کتابهای قدیمی، تجربه خرید مخاطب را پیچیده کرده است.
نکته دیگری که در این زمینه به آن اشاره شده، حجم بالای صفحات است، به طوری که نمایش تعداد زیاد کتابها (مثلاً ۵۰ عنوان در ۱۲۰ صفحه) موجب کاهش انگیزه مخاطب برای مرور فهرستها شده است، کارشناسان حوزه نشر معتقدند که همکاری مستقیم و هماهنگ با ناشران و ارائه یک تجربه کاربری منسجم، برای موفقیت نمایشگاه حیاتی است.
نکته دیگری که برخی از ناشران به آن اشاره کردهاند، مشکلات طراحی سایت و پیشنهادهای اصلاحی است، بهطوری که برای مخاطب، ۲۵ درصد تخفیف نمایشگاه بهطور واضح نمایش داده نمیشود و بسیاری از خریداران تنها پس از ثبتنام و پُر کردن فرم، متوجه یارانه میشوند؛ درحالی که نمایش واضح تخفیف در زیر کتابها میتواند انگیزه خرید را افزایش دهد.
برخی از ناشران برای حل این موضوع پیشنهاداتی دارند؛ بهعنوان مثال نمایش شفاف تخفیفها و ارسال رایگان، افزایش مدت زمان نمایشگاه به ۱۰ روز برای جبران روزهای اولیه و تبلیغات گسترده شهری، رسانهای و مجازی، شامل مدارس، دانشگاهها و کانالهای دانشجویی.
نشستهایی از جنس فرهنگ و علم
نمایشگاه امسال اما فرصتهای علمی و فرهنگی جذابی را برای مخاطبان خود در نظر گرفته است، علاوه بر بخش فروش، برگزاری کارگاهها و نشستهای تخصصی، بخش دیگری از ارزش افزوده نمایشگاه است. این رویدادها امکان تعامل مستقیم ناشران، نویسندگان و مخاطبان حرفهای را فراهم کرده و به ارتقای فرهنگ مطالعه و دانشافزایی کمک میکند.
ازجمله نشستهایی که تاکنون در این رویداد برگزار شده، میتوان به «میناب در حافظه جهان؛ روایت یاد و اندیشه»، «بار دیگر یوسف؛ ماجرای کتاب خواندنیِ «خون دلی که لعل شد»، نقد و بررسی کتاب «مامان جادوگر من با طعم خامه شکلاتی»، کارگاه «کارآفرینی در حوزه نشر» و نقد و بررسی کتاب «تاریخ و سیره امام جواد علیهالسلام» اشاره کرد.
از دیگر نشستهای این رویداد «زبان در زمان نبرد؛ نگاهی به ظرفیتها و چالشهای زبان فارسی در دوران جنگ و بحرانها»، «ارزیابی بازار نشر کتاب و فرصتهای توسعه در جنوب شرق آسیا»، نقد و بررسی کتاب «جنگ در فراسوی مرز» و جایگاه فرهنگ و تمدن ایران در نظم جدید پساجنگ؛ فرصتها و تهدیدها» هستند.
رویدادی که نیازمند تداوم و توسعه است
نگاهی به آمار و ارقام فروش و استقبال مخاطبان از بخشهای مختلف هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران نشان میدهد که فضای مجازی میتواند به تحقق عدالت فرهنگی و توسعه بازار نشر کمک کند، اما موفقیت بلندمدت آن نیازمند هماهنگی دقیق با ناشران و احترام به حقوق مالکیت فکری، بهینهسازی تجربه کاربری برای مخاطبان عمومی و حرفهای و توسعه زیرساختهای اطلاعرسانی و تبلیغات برای جذب مخاطبان جدید است.
تجربه ادوار مختلف نشان میدهد ین رویداد نه تنها فروش کتاب را افزایش میدهد، بلکه نقش یک نماد فرهنگی دیجیتال را ایفا میکند که میتواند الگویی برای سایر کشورها در استفاده از فناوری برای توسعه نشر و ترویج مطالعه باشد.
میتوان گفت که تداوم و توسعه نمایشگاه مجازی کتاب تهران میتواند الگویی الهامبخش برای سایر نهادهای فرهنگی منطقه باشد. تجربیات کسبشده در زمینه زیرساختهای فنی، مدیریت لجستیک، حمایتهای دولتی و مشارکت بخش خصوصی، ظرفیت تبدیل این رویداد به یک «نمایشگاه بینالمللی مجازی» را نیز دارد که در آن ناشران ایرانی بتوانند آثار خود را به مخاطبان جهانی معرفی کنند و در مقابل، مخاطبان ایرانی نیز با ادبیات و فرهنگ سایر ملل آشنا شوند.
این چشمانداز، نمایشگاه مجازی کتاب تهران را نه صرفاً یک ابزار فروش، بلکه به یک دیپلماسی فرهنگی دیجیتال تبدیل میکند که میتواند در تقویت نرمافزاری جایگاه ایران در عرصه جهانی مؤثر واقع شود.
نظر شما