مجید اسماعیلزاده در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، درباره ظرفیتهای صنعت چاپ کشور بیان کرد: صنعت چاپ ایران در منطقه خاورمیانه و آسیای غربی از مزیتهای نسبی درخورتوجهی برخوردار است و در برخی حوزهها ظرفیت رقابتپذیری زیادی دارد.
وی افزود: یکی از مهمترین نقاط قوت این صنعت، برخورداری از نیروی انسانی متخصص، باتجربه و در عین حال مقرونبهصرفه است. سابقه طولانی فعالیت در حوزه چاپ، موجب شده تا ایران از طیف گستردهای از نیروهای فنی ماهر، اپراتورهای حرفهای و طراحان گرافیک در سطح قابل رقابت با استانداردهای جهانی برخوردار باشد.
این کارشناس صنعت چاپ، با اشاره به رشد تقاضا در بخشهای مختلف، بیان کرد: دو تا سهدهه اخیر، همزمان با توسعه صنایع غذایی، دارویی و آرایشی-بهداشتی، تقاضا برای خدمات چاپ و بستهبندی رقابتپذیر در بازارهای داخلی و خارجی افزایش یافته است. این رشد بهویژه در بخشهای فلکسو، روتوگراور و افست مشهود بوده و صنعت چاپ کشور در این حوزهها به پیشرفتهای نسبی دست یافته است.
وی گفت: با این حال، بخشی از ماشینآلات موجود همچنان فرسوده و نیازمند نوسازی برای حضور موثرتر در بازارهای جهانی است.
اهمیت مواد اولیه و موقعیت جغرافیایی در رقابتپذیری
اسماعیلزاده، با اشاره به مزیتهای منطقهای ایران، اظهار کرد: دسترسی نسبی به مواد اولیه مانند مقواهای بستهبندی و بهویژه محصولات پتروشیمی مورد استفاده در بستهبندیهای پلاستیکی، برای ایران یک مزیت منطقهای محسوب میشود، هرچند این حوزه همچنان با چالشهایی نیز همراه است.
وی افزود: موقعیت جغرافیایی استراتژیک ایران، در تقاطع مسیرهای تجاری میان آسیای میانه، خلیج فارس و اروپا، فرصت مناسبی برای توسعه خدمات چاپ و بستهبندی در بازارهای منطقهای فراهم کرده است. این موقعیت، امکان تعامل و صادرات خدمات به کشورهای همسایه مانند عراق، افغانستان و کشورهای مشترکالمنافع را تسهیل میکند.
این فعال صنعت چاپ با مقایسه هزینههای تولید گفت: هزینه کمتر، نیروی کار و برخی خدمات انرژی نسبت به کشورهای منطقه مانند امارات و ترکیه، یک مزیت رقابتی مهم برای پروژههای بزرگ چاپ و بستهبندی به شمار میرود.
وی گفت: در کنار این عوامل، وجود بازار داخلی گسترده و مصرف زیاد محصولات بستهبندی، نقش مهمی در پایداری و رشد این صنعت ایفا کرده است. به همین دلیل، بسیاری از فعالان این حوزه وابستگی کامل به صادرات ندارند.
اسماعیلزاده، بیان کرد: انعطافپذیری زیاد و امکان سفارشیسازی در بسیاری از چاپخانههای ایرانی، که عمدتاً ساختاری نیمهصنعتی یا خصوصی دارند، این امکان را فراهم کرده تا سفارشهای خاص و تیراژهای متنوع با سرعت و دقت بیشتری پذیرفته و اجرا شوند؛ مزیتی که برای بازارهای منطقهای بسیار جذاب است.
حملونقل و لجستیک باید تقویت شود
وی درباره زیرساختهای لازم برای صادرات محصولات چاپی نیز توضیح داد: ایران، بهطور نسبی از زیرساختهای صادراتی برخوردار است، اما این زیرساختها هنوز کامل، بهروز و کارآمد نیستند و همین مسئله، صادرات را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
اسماعیلزاده، افزود: در دو دهه اخیر، سرمایهگذاریهایی برای نوسازی و توسعه ماشینآلات چاپ و بستهبندی انجام شده و کشور از نظر برخی ظرفیتهای پایهای مانند دسترسی به دریا، شبکه جادهای و تا حدی ریلی، همچنین بنادر و گمرکات، از حداقلهای لازم برخوردار است. با این حال، این امکانات نهتنها کافی نیستند، بلکه در بسیاری موارد با استانداردها و الزامات تجارت جهانی نیز همخوانی ندارند.
وی با اشاره به موانع لجستیکی و اداری، تصریح کرد: ضعف در حوزه حملونقل و لجستیک، یکی از موانع اصلی محسوب میشود که به افزایش هزینههای جابهجایی و طولانی شدن زمان تحویل کالا میانجامد. در کنار آن، مشکلات گمرکی و اداری، بروکراسی پیچیده، نبود سیستمهای یکپارچه و کارآمد الکترونیکی، و تغییرات مداوم قوانین و بخشنامهها، فرآیند صادرات را برای فعالان این حوزه غیرقابل پیشبینی کرده است.
این کارشناس صنعت چاپ با اشاره به تاثیر تحریمها، گفت: محدودیتهای ناشی از تحریمهای ظالمانه اقتصادی، ارتباط با بازارهای جهانی را با اختلال مواجه کرده و به ضعف در بازاریابی و شناخت بازارهای هدف دامن زده است. کمبود اطلاعات دقیق از بازارهای بینالمللی، ضعف در توسعه و مدیریت برندهای ایرانی، و همچنین ناتوانی برخی تولیدکنندگان در تامین هزینههای بازاریابی، از دیگر چالشهای پیشرو به شمار میروند.
وی افزود: علاوه بر این، فرسودگی بخشی از تجهیزات، کمبود فناوریهای نوین، بیثباتی در تامین مواد اولیه و نوسانات تعرفهها، رقابتپذیری صنعت چاپ ایران را کاهش داده است.
اسماعیلزاده، ادامه داد: در نهایت، حتی با بهبود نسبی زیرساختهای داخلی، محدودیتهای بیرونی بهویژه در حوزه نقلوانتقال مالی و نبود دسترسی به مجاری قانونی و بینالمللی، همچنان یکی از موانع جدی در مسیر توسعه صادرات محصولات چاپی به شمار میآید.
وضعیت صادرات کالای چاپی
وی با ارائه تحلیلی واقعبینانه اظهار کرد : اگر بخواهیم وضعیت صادرات کالاهای چاپی ایران را بهصورت واقعبینانه بررسی کنیم، با تصویری دوگانه مواجه میشویم؛ از یکسو نشانههایی از رشد مقطعی دیده میشود و از سوی دیگر، ضعفهای ساختاری همچنان پابرجاست.
اسماعیلزاده افزود: آمارهای سالهای اخیر حاکی از بهبود نسبی در روند صادرات است، اما همچنان حجم واردات کالاهای چاپی تقریباً دو برابر صادرات باقی مانده است. نکته قابل تامل آنکه بخشی از این واردات مربوط به محصولاتی است که یا در داخل کشور تولید میشوند یا امکان تولید آنها وجود دارد، حتی در برخی موارد، ظرفیت صادراتی نیز برای این محصولات قابل تصور است. این موضوع نشاندهنده تراز منفی صنعت چاپ کشور در عرصه تجارت جهانی است.
وی با اشاره به سیاستگذاریهای اخیر گفت: در حوزه سیاستگذاری، طی ماههای اخیر اقداماتی برای محدودسازی واردات کالاهای نهایی چاپی قابل تولید در داخل، ازسوی مدیرکل چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انجام شده است. انتظار میرود این رویکرد بهصورت مستمر و هدفمند دنبال شود تا به تقویت تولید داخلی بینجامد.
این فعال صنعت چاپ با اشاره به مقاصد صادراتی ایران، تصریح کرد: در حال حاضر، بخش عمده صادرات ایران به بازارهای منطقهای از جمله عراق، افغانستان و کشورهای آسیای میانه انجام میشود. این بازارها عموماً حساسیت بالایی نسبت به قیمت دارند و استانداردهای مورد انتظار در آنها نسبت به بازارهای اروپایی پایینتر است؛ موضوعی که باعث میشود ارزش افزوده صادرات در این مقاصد، در سطح پایینتری قرار گیرد.
وی گفت: از مهمترین چالشهای پیشروی صادرات میتوان به رقابت فشرده منطقهای، بهویژه از سوی ترکیه اشاره کرد؛ کشوری که بهواسطه بهرهمندی از فناوریهای پیشرفتهتر، دسترسی آسانتر به بازارهای جهانی و برندینگ قویتر، جایگاه رقابتی قابل توجهی دارد. علاوه بر این، نوسانات اقتصادی و ارزی نیز از عوامل بازدارنده مهم در مسیر توسعه صادرات به شمار میروند، چراکه صنعت چاپ وابستگی بالایی به ثبات اقتصادی دارد.
اسماعیلزاده، افزود: در نهایت، ضعف در حوزه فناوری و ماشینآلات، بهویژه در بخشهایی مانند بستهبندیهای خاص (از جمله فلزی و چندلایه)، از دیگر موانع توسعه این صنعت محسوب میشود که نیازمند توجه و سرمایهگذاری جدی است.
راهکارهای برونرفت از چالشها
وی با تاکید بر لزوم بازنگری در مدلهای کسبوکار، گفت: واقعیت آن است که پراکندگی و تعدد چاپخانهها، یک مانع جدی در مسیر رقابتپذیری بینالمللی محسوب میشود. حرکت به سمت تشکیل کنسرسیومهای صادراتی، یا حتی ادغام چند واحد کوچک و متوسط و ایجاد یک برند مشترک، میتواند به افزایش ظرفیت تولید، بهبود توان بازاریابی و حضور موثرتر در نمایشگاههای بینالمللی منجر شود.
اسماعیلزاده، افزود: در چنین شرایطی، امکان اجرای پروژههای بزرگ فراهم شده و در نتیجه، اعتماد مشتریان بینالمللی نیز بیش از پیش جلب خواهد شد.
وی با اشاره به الزامات استانداردهای بینالمللی، تصریح کرد: دستیابی به استانداردها و گواهینامههای بهداشتی و کیفی، از الزامات حیاتی برای موفقیت در بازارهای صادراتی ویژه در بخش بستهبندی (غذا و دارو) است و بدون آن، رقابتپذیری عملاً امکانپذیر نخواهد بود.
این کارشناس صنعت چاپ بیان کرد: با توجه به تداوم تحریمهای اقتصادی، بهرهگیری از ظرفیت کشورهای واسط مانند ترکیه و امارات متحده عربی میتواند به تسهیل فرآیندهای صادراتی و توسعه ارتباطات بینالمللی کمک کند. بدونتردید، همکاری با شرکای خارجی در این مسیر، نقشی موثر و تعیینکننده خواهد داشت.
نظر شما