به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از پابلیک بوک، در اوت 2022، صنعت نشر آمریکا در دادگاهی در واشنگتن با پروندهای روبهرو شد که به جای تمرکز بر بازار کتاب برای خوانندگان، به سراغ مرحله تولید رفت؛ جایی که کتاب هنوز منتشر نشده و در فرآیند خرید و فروش میان ناشران و واسطههای ادبی قرار دارد.
ماجرا از تلاش برای ادغام دو ناشر بزرگ، پنگوئن رندوم هاوس و سایمون اند شوستر، آغاز شد. وزارت دادگستری آمریکا با این ادغام مخالفت کرد و آن را عامل شکلگیری یک «مونوپسونی» دانست؛ بازاری که در آن به جای چند خریدار، تنها یک خریدار غالب باقی میماند. به باور دولت، چنین وضعی رقابت برای خرید دستنوشتههای تازه را کاهش میدهد و در نهایت به ضرر نویسندگان تمام میشود.
در مرکز این نظام، واسطههای ادبی قرار دارند؛ افرادی که میان نویسنده و ناشر عمل میکنند و کتابها را در مزایدهها به ناشران میفروشند. در جریان دادگاه، چند واسطه برجسته از جمله الیز چنی، گیل راس، جنیفر رودولف والش و اندرو وایلی از ادغام حمایت کردند، در حالی که تنها یک واسطه علیه آن شهادت داد.
نکتهای که دادگاه را دچار پیچیدگی کرد، تناقض ظاهری در گفتههای این واسطهها بود. همه آنها میگفتند بهترین قرارداد لزوما بیشترین پول نیست، اما همزمان تأکید میکردند وظیفهشان گرفتن بهترین منافع مالی برای نویسنده است. این تناقض با جملهای تکرارشونده توضیح داده میشد: «این هم هنر است هم علم؛ همهچیز به حس حرفهای بستگی دارد.»
همین وابستگی به تجربه، رابطه و تشخیص شخصی باعث شد قاضی پرونده در درک دقیق سازوکار بازار نشر با دشواری روبهرو شود. به نظر میرسید تصمیمها نه بر اساس قواعد ثابت، بلکه بر اساس ترکیبی از شناخت افراد، سابقه همکاری و قضاوت لحظهای گرفته میشوند.
نویسنده کتاب «واسطهها» در تحلیل خود نشان میدهد که این گروه در نقطهای حساس ایستادهاند؛ جایی میان هنر و تجارت. هر تصمیم آنها درباره فروش یک دستنوشته میتواند تعیین کند چه نوع داستانی منتشر شود و چه صدایی به بازار ادبی راه پیدا کند. با وجود این ابهام، بسیاری از واسطهها معتقدند حتی در شرایطی که تنها یک ناشر باقی بماند، همچنان قدرت خود را حفظ خواهند کرد؛ زیرا به گفته یکی از آنها: «ما آن چیزی را داریم که ناشر به آن نیاز دارد؛ یعنی نویسنده.»
در نهایت، دادگاه ادغام دو ناشر بزرگ را متوقف کرد و رقابت در بازار نشر را حفظ نمود. اما مسئله اصلی همچنان باقی است: اینکه در پشت صحنه ادبیات، واسطههایی قرار دارند که در سکوت و بر اساس مجموعهای از تصمیمهای غیرشفاف، تعیین میکنند چه چیزی اصلا به نام ادبیات وارد جهان شود.
نظر شما