به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، بهتازگی به همت انتشارات مروارید گزیدهای از اشعار بیلی کالینز در کتابی با نام «طالعبینی برای مردگان» با ترجمه سعید سعیدپور عرضه شده است.
در بسیاری از محافل ادبی بیلی کالینز را محبوبترین شاعر امروز آمریکا نامیدهاند، ازجمله در نیویورک تایمز. درواقع سطح شهرت کالینز بیرون مرزهای آمریکا و در سطح بینالمللی هم بهحدی است که بهگمان صاحبنظران شعر معاصر جهان بیسابقه و شعرخوانیهای او فوقالعاده پرطرفدار است. چنان که نشستهای مرتب او در شهرهای بزرگ آمریکا، اروپا و آسیا با ازدحام و تشویق پرشور حاضران برگزار میشود. او چند دوره شاعر پرافتخار آمریکا (ملکالشعرا) امریکا و نیویورک از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۶ بوده است.
به بهانه انتشار «طالعبینی برای مردگان» با سعید سعیدپور، مترجم این کتاب درباره ویژگیهای اشعار و دلایل اصلی محبوبیت بیلی کالینز گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید.
لطفا درباره سبک خاص شعرسرایی کالینز توضیح دهید.
شعرش برگرفته از مسایل روزمره و دم دستی است و محصول یک نگاه لحظهای است. حتی در یک شعرش اشاره میکند که همسرش به او اعتراض کرده که چرا از مسایل دم دستی مینویسد و او تلاش کرده در گوشهای بنشیند و از تاریخ دور و مکانهای عجیب و شگفتانگیز شعر بسراید ولی در همان حین متوجه مرغکی میشود که چهچه میزند و صدای همان مرغک را در شعر میآورد. حتی شعری به نام ژاپن دارد که در آن اعتراف کرده یک روز خود را صرف یک هایکو کرده و «امروز با یک هایکوی محبوب/ وقت میگذارنم/ آن واژههای کمشمار را مدام میگویم/ مثل این است که دانهای/ انگور کوچک کامل را/ دوباره و دوباره بخورم...»
دلیل محبوبیت بیلی کالینز در آمریکا چیست و اجراهای وی بهصورت زنده و در رادیو آیا در محبوبیت او و توجه منتقدان تاثیر داشته است؟
بله تاثیر داشته و برخی از منتقدان را به تحسین واداشته و گفتهاند با این سبک و بیان شاعری، بیلی کالینز شعر را به میان مردم برگردانده و از شعر نخبهگرا و دشوارفهم و پیچیده که ویژگی بسیاری از شاعران معاصر است به میان مردم آورده است. البته برخی از منتقدان بر وی خرده میگیرند و اعتقاد دارند شعر بیلی کالینز ساده و همهفهم است و این همهفهم بودن را مایه ضعف وی میدانند. در جواب این عده کالینز با طنز و کنایه پاسخ میدهد و میگوید دشواربودن کار منتقد است و شعر میتواند مانند نامهای ساده برای تمام مردم دنیا فرستاده شود. جلسههای شعرخوانی او در رادیو و تلویزیون و رسانههای مختلف بهصورت زنده یک پدیده کمسابقه بود که با استقبال مردم آمریکا و انگلیسیزبانان و حتی کشورهایی که انگلیسیزبان نیستند مواجه شد. در بیان بیلی کالینز ما با طنزی تاریک مواجه هستیم که گاه با وجود جدی بودن لحن شاعر، مخاطب را میخنداند.
چرا ترجمه اشعار کالینز را انتخاب کردید؟
چون فضای شعر کالینز گیرایی و صمیمیت دارد و بهخصوص طنز و کنایه مستتر در اشعارش و پاسخهای جالب وی به منتقدانش برایم همیشه جذابیت داشته است.
آیا در ترجمه اشعار کالینز و انتقال مفهوم و لحن گفتارش چالش داشتید؟
ترجمه شعر همیشه چالش دارد بهویژه شعر امروز چراکه در شعر قدیم وزن و قافیه و فرم برجسته است و با قدری اشراف به زبان مقصد میتوان به ترجمه دست زد ولی شعر جدید صناعات ادبی برجسته و مشخص را ندارد و شعریت آن نه بر مبنای بلاغت بلکه مبتنی بر مفهوم و زبانی شخصیتر است. مترجم شعر امروز باید بتواند عمق معنی و لحن مستتر در کلام شاعر را بگیرد و به مخاطبان منتقل کند. شعر بیلی کالینز مملو از کنایه و پارادوکسهاست، ضمن اینکه به زبان محاورهای شعر میگوید. خودش تاکید دارد که شعر با سطر اول و عنوان آغاز میشود و گویی مخاطب شعرم عام است و باید اطمینان پیدا کنم سخنم پیچیده نیست و او درک میکند.
مفاهیم اصلی در اشعار کالینز کدام است؟
کالینز در اشعارش دو دغدغه اصلی دارد یکی ارایه تعریفی از شعر و شاعری و ویژگیهای شعر موفق و دیگری مرگ و آخرت؛ یکی از اشعار مشهور و محبوب وی «طالعبینی برای مردگان» نام دارد که عنوان این کتاب را هم به خود اختصاص داده است. مخاطب این شعرش برادر یا دوست مردهاش است که در زمان حیات علاقه خاصی به طالعبینی داشته و حال که دیگر نیست شاعر هر روز برایش طالع روز را میخواند و با او دربارهاش صحبت میکند «هر صبح از وقتی تو در رخسار خاک رفتی/ من در روزنامه راجع به تو میخوانم/ در کنار امتیازات بوکس، آبوهوا و خیل اخبار بد/ گاه به من یادآوری میشود که امروز/ زمان خیلی رمانتیکی برایت نخواهد بود/ نیز چالش برای اهداف تحصیل نخواهی داشت/ نیز لازم نیست سر کارت خیلی محتاط باشی...» و در شعر «نوشتن در آخرت» به زیبایی دنیای پس از مرگ را مجسم کرده است «خیال میکردم فضای آنجا صاف/ و آکنده از نور ازلی است/ نه این غبار گوگردی با این هوای یونیزه/ گویی در آستانه طوفان و تندر/ خیلیها رودی را در آنجا تجسم کردهاند/ اما کسی از این همه قایق چیزی نگفته بود/ با نیمکتهایی پر از مسافران عریان/ که هریک روی یک لوح نگارش خم شده است...» همچنین میتوان به شعرهایی چون «آخرت»، «هنر غرق» و «پرسش در باب فرشتگان» اشاره کرد. وی وقتی از ابدیت یا مرگ صحبت میکند به باورهای مختلف اشاره دارد که برخی میگویند پس از مرگ به آسمان میرویم بعضی میگویند تنها جسم هستیم که در خاک قرار میگیریم و برخی به تناسخ اعتقاد دارند. «درحالیکه آماده خواب میشوی، دندانهایت را مسواک میزنی/ یا مجلهای را در تختخواب ورق میزنی/ مردههای امروز رهسپار سفر آخرت میشوند/ آنها در تمام جهات قابل تصور روانه میشوند/ هریک مطابق با باور خاص خودش/ و این همان راز است که لازاروس خاموش فاش نمیکرد/ اینکه از قرار معلوم همه حق دارند...» در این شعر تاکید میکند که واقعیت را اعتقاد انسانها میسازد و حقیقت، واحد و غایی نیست.
گفتید دغدغه اصلی دیگر در اشعار کالینز موضوع شعر و شاعری است لطفا در این زمینه توضیح دهید.
وقتی به فهرست کتاب «طالعبینی برای مردگان» نگاه میکنید با عنوانهای متعددی درباره خود مفهوم شعر مواجه میشوید. ازجمله «دردسر شعر» که میگوید «فهمیدم که دردسر شعر/ مشکل شعر این است که/ تشویق میکند به شعر نوشتن بیشتر...»، «مرگ تمثیل» در بیان تفاوت شعر جدید و کلاسیک «در فکرم که چه شد آن همه انتزاعات والا/ که زمانی رداپوش و تندیسوار/ در نقاشیها ژست میگرفتند...»، «ژاپن» که درباره یک هایکوی محبوب شاعر است، «اولین سطر شعر» درباره الهامهای شاعرانه «پیش از آنکه پر بکشد به دهان من/ ممکن است روزها چشم تنگ کنم/ به سمت باد/ مثل پیرمردی که/ میکوشد سوزنی را نخ کند...»، «سطرهای گمشده میان درختان»، «شعر بعدی»، «شعر» و «شعر بزرگ آمریکا». مقوله شعر و شاعری از دغدغههای اصلی بیلی کالینز است و یکی از جنجالیترین شاعران آمریکاست که بهدلیل چاپهای مکرر کتابهایش و جلسات شعرخوانی پرطرفدار به مدت چهار یا پنج سال لقب شاعر ملی آمریکا را به خود اختصاص داد ولی درعینحال برخی منتقدان مخالف او هستند. ازجمله ارنست هیلبرت سبک و بیان شعر آزاد او را محدود، کمعمق و یکنواخت میشمرد و جایی هم در نقد شهرت شاعری نقل قولی از اسکاروایلد میآورد «محبوبیت توهینی است که من هرگز دچارش نشدهام»
از میان اشعار «طالعبینی برای مردگان» کدام را بیشتر دوست دارید؟
شعر «ژانویه در پاریس» که اشاره دارد به این جمله پل والری که «یک شعر هرگز تمام نمیشود بلکه رها میشود» و بعد نیز به شعرهای «پیرمردی تنها شام میخورد در یک رستوران چینی»، «طالعبینی برای مردگان»، «عشق بیهدف» و «بهترین سیگار» علاقه دارم.
آیا کالینز تحت تاثیر شاعران کلاسیک است؟
ردپای شرق دور و حتی رباعیات خیام را در اشعارش میبینم و حدس میزنم ترجمه فیتز جرالد از اشعار خیام را مطالعه کرده است. اما بیش از همه اعتقاد دارم از ویلیام کارلوس ویلیامز، شاعر آمریکایی سبک نوگرایی و تصویرگرایی تاثیر پذیرفته است.
لطفا درباره مقاله ارنست هیلبرت در بحث از بیلی کالینز و قیاس شاعری وی با مری الیور صحبت کنید.
الیور بانوی شاعری است که اشعارش خوانندگان زیادی دارند و به زبانی شاده شعر میسراید بهدلیل شباهتهایی که میان سبک شاعری وی و بیلی کالینز وجود دارد این دو را با هم مقایسه کردهاند ولی مری الیور طنز و شوخطبعی کالینز را ندارد و زبانش جدیتر است.
اگر اثر دیگری در دست ترجمه یا انتشار دارید معرفی کنید.
پیش از این ترجمه حدود ۶۰ غزلواره شکسپیر با ترجمه من در کتابی به نام «بخوان خط خاموش عشق» منتشر شده است. در ترجمه جدید من که به زودی منتشر خواهد شد غزلواران شکسپیر تکمیل میشود و به ۱۲۰ شعر میرسد.
نظر شما