رضا حاجیآبادی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، درباره توجه به نقش نشر بینالملل در شکلگیری جریانی برای روایت جنگ تحمیلی سوم در ایران، بیان کرد: حضور فعالان نشر در عرصه بینالمللی نیازمند آشنا بودن با آداب و الزاماتی است تا صدای تمدن ایران به گوش جهانیان برسد؛ اما این آداب و الزامات بهدرستی رعایت نمیشود. رعایت این آداب و الزامات گریز ناپذیر است؛ چراکه امپریالیسم رسانهای موجود در جهان موجب میشود، ناشران ایرانی بدون دسترسی به اینترنت پایدار و آشنایی با پلتفرمهای غربی، عملاً از معادلات نشر جهانی حذف شوند؛ بنابراین، رعایت این آداب صرفاً یک ضرورت فنی نیست، بلکه مسئلهای سیاسی و فرهنگی در موازنه قدرتهای نرم جهانی است.
محیط بینالمللی نشر آداب دارد
به گفته وی، یکی از آداب حضور در عرصه بینالمللی برای ارتباط برقرار کردن، آشنا بودن با یک زبان خارجی، رسانهها و کار با فناوریهای نوین است. برای حضوری تأثیرگذار در عرصه بینالملل باید رسانهها را بشناسیم و با سامانههای برخط برای برگزاری جلسات آشنا باشیم.
حاجیآبادی، تسهیلات و حمایتها برای صدور ویزا و لجستیک سفرهای خارجی و مهمتر از همه وجود اینترنت بینالمللی را از الزامات حضور در عرصه بینالمللی دانست و بیان کرد: در حال حاضر به دلایل امنیتی دسترسی به اینترنت بسیار محدود شده است. در نتیجه از فضای بینالملل دور هستیم و صدای ناشران با دشواری به گوش جهانیان میرسد.
وی با اشاره به تجربه شخصی از تاثیر قطعی افزود: پیش از جنگ تحمیلی اخیر، با ناشر چینی مشغول مذاکره بودم، کتابی را فرستاده بودند و باید قراردادی منعقد میشد؛ اما با تهاجم، اینترنت قطع شد. در چنین شرایطی چگونه بهعنوان یک ایرانی با تمدنی بسیار قدیمی و بزرگ میتوانیم به ناشران خارجی نشان بدهیم به تعهدات خود پایبند هستیم.
توجه به فرهنگ امنیتآفرین است
حاجیآبادی، با بیان اینکه گاهی وقتها به دلیل مسائل امنیتی دچار خودسانسوری میشویم، ادامه داد: در نگاه من، هیچچیز بالاتر از فرهنگ نیست؛ به نظرم امنیت را هم میتوان از طریق تعاملات فرهنگی به دست آورد.
وی با تأکید بر اینکه در نهایت آنچه باقی میماند، فرهنگ و تمدن ایرانی است، افزود: وقتی همه چیز امنیتی و یا بهنوعی جنگی و نظامی است، نمیتوان چهره واقعی و اخلاقی مردم و جامعه نشر ایران را به مردم جهان نشان داد.
مدیر انتشارات هزاره ققنوس، با بیان اینکه اگر فرهنگ دفاع از کشور بهدرستی برای مردم تبیین شود خود موجب بهوجودآمدن امنیت ملی میشود، بیان کرد: در شرایط حاضر، سیاست و امنیت و نظامیگری بر همه عرصههای زندگی در ایران سایه انداخته و این شایسته مردم نیست.
حاجیآبادی، در ادامه با بیان اینکه در بحبوحه جنگ که نظامیان بهناچار مردم را از طریق تبلیغات و بزرگنمایی تهیج میکنند، نمیتوان واقعیتها دست پیدا کرد و یا آنها را بازگو کرد، افزود: قصه جنگ را باید بعد از اتمام آن نوشت، وقتی گردوخاکها فروکش کرده باشد. در شرایط فعلی نمیتوان روایت صادقانه و درستی از جنگ داشت. باید زمان بگذرد و اسناد جنگ نیز منتشر شده باشد.
وی با این توضیح که در اوایل جنگ تحمیلی هشتساله، اعتقادی به نوشتن روزانه اتفاقات و حوادث در بین رزمندگان وجود نداشت، ادامه داد: از اواخر جنگ تا حدودی این اتفاق افتاد که رزمندگان، روایت روزانه بنویسند. به نظرم فرماندهان و مردم عادی تنها کاری که الان میتوانند انجام بدهند این است که روزنوشتهایی صادقانه از جنگ بنویسند تا اسناد و روایتهای خام و درست برای استفاده در کتابهای آینده فراهم شود.
حاجیآبادی با بیان اینکه مقاومت مردم در جنگ تحمیلی اخیر ایران را در صدر فهرست اخبار بینالمللی قرارداد، گفت: این قرارگرفتن در صدر اخبار فرصتی که میتوان از آن برای شناخت بهتر ایران و تمدن چندین هزارساله ایرانی بهره برد.
وی افزود: به نظر من افراد فرهنگی مثل ناشران و آژانسهای ادبی ایرانی نباید منتظر آتشبس یا پایان جنگ باشند، آنها بهتر است در اولین فرصت پیشآمده در عرصه نشر بینالملل مشارکت داشته باشند و در نمایشگاهها شرکت کنند تا فارغ از مسائل سیاسی، نظامی و جنگی با حضورشان بگویند تمدن ایران و فرهنگی ایرانی زنده است و متولیان ادبی آن هنوز مشغول کار فرهنگی و نشر کتاب هستند. شاید تعبیر درستتر از دیپلماسی فرهنگی همین حضور و فعالیت ناشران و آژانسهای ادبی ایرانی بهعنوان سفیران فرهنگی در عرصه بینالملل باشد.
بهگفته حاجیآبادی، این فعالیت خودش مبارزه محسوب میشود و نشان میدهید زندگی در جریان است و کتاب چاپ میشود. کپیرایت خریداری یا فروخته میشود و کاتالوگ جدید از آثار ادبی ایران در حال آمادهشدن است.
احیای نقش رایزنهای فرهنگی در معرفی فرهنگ ایران
وی با تأکید بر نقش رایزنهای فرهنگی در معرفی زوایای متنوع فرهنگ ایران به جهان، بیان کرد: بخشی از متولیان اداره و دولتی، مثل رایزنهای فرهنگی و سفارتخانهها هنوز نتوانستهاند نقش پُررنگی در مبادلات فرهنگی ایفا کنند. این عزیزان اساساً باید قبل از وقوع هر جنگی وارد این جریانات شوند؛ مثلاً آثاری را با محوریت فرهنگ و تمدن ایرانی آماده عرضه داشته باشند.
حاجیآبادی، با بیان اینکه سفارتخانهها باید کلّیت نشر ایران را نمایندگی کنند، گفت: کتاب بهخوبی میتواند معرف ایران باشد. فارغ از اینکه نویسنده چه دیدگاه سیاسی دارد و موضوع کتاب چیست؟ چون افرادی که میخواهند ایران را بشناسند میخواهند تمامیت ایران را بشناسند نهفقط بخش کوچکی از جامعه را. در عرصه نشر بینالملل باید همه فعالان این صنعت شرکت داشته باشند و معرفی شوند نهتنها فقط بخشی از جامعه نشر که توسط یک جریان سیاسی و حتی اعتقادی خاص انتخاب شده است.
مدیر انتشارات هزاره ققنوس، با تأکید بر اینکه برای شناخت ایران، نباید فقط از یک زاویه نگاه کرد، افزود: کتابها میتوانند روایتهای مختلف از تاریخ، جامعه، هنر، ادبیات و حتی علومتجربی ایران را به گوش جهانیان برسانند. فقط لازم است بازتعریفی در وظایف رایزنان فرهنگی و سفارتخانههای خارج از کشور انجام شود تا در حوزه فرهنگ گسترش شبکه داشته باشیم.
سفارتخانههای نمایشگاه کتاب برگزار کنند
حاجیآبادی، بیان کرد: در همین شرایط جنگی اگر هرکدام از سفارتخانهها در کشورهای مختلف یک نمایشگاه کتاب که کل جامعه نشر را نمایندگی کند برگزار کنند قاعدتاً با استقبال بسیار خوبی مواجه خواهند شد.
وی با این توضیح که کتاب رسانه است، ادامه داد: کتاب، آبشخور تمام رسانههای دیگر ازجمله عرصه نمایش، سینما و فضای مجازی است. در واقع کتاب محتوا را برای آنها تولید میکند؛ بهعلاوه اینکه تجربه خواندن کتاب و تأثیرگذاری آن به نسبت بقیه رسانهها حتی تلویزیون و رادیو بیشتر است.
حاجیآبادی افزود: رسانههای دیگر، تأثیر زودگذری دارند؛ اما شخصیتهای خلقشده در کتابها همواره در ذهنها باقی میمانند؛ همانگونه که کوزت یا ژان والژان در کتاب «بینوایان» ویکتور هوگو یا شخصیتهای دیگری در کتاب «آبلوموف» ایوان گنچاروف و یا راسکولنیکوف آثار کلاسیکی چون «جنایت و مکافات» اثر داستایوفسکی، هرگز از ذهن مخاطب پاک نمیشوند. ماندگاری کتاب در ذهن مخاطب و توانایی آن در تغییر رفتار انسانها، به طور قطع از سایر رسانهها بیشتر است.
وی بیان کرد: از نگاه من، زیستفرهنگی و نشر کتاب، خود امنیتآفرین است و دیپلماسی فرهنگیِ غیرانحصاری، تنها راه ماندگاری تمدن ایران در حافظه جهانی به شمار میرود.
نظر شما