سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): «امیرالمؤمنین اسوه وحدت» بهقلم محمدجواد شری، با ترجمه محمد واعظزادهخراسانی، و نظارت و کوشش محمدسعید معزالدین، از جمله آثاری است که در باب حیات حضرت علی (ع) بههمت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در سال ۱۳۷۳ منتشر شده است.
کتاب با مقدمه محمد واعظزادهخراسانی آغاز میشود که در آن، به پیشینه آشنایی خود با محمدجواد شری در سالهای چهل یا چهلویک در مشهد اشاره میکند، آنجا که با این رهبر روحانی شیعه ساکن آمریکا آشنا گردید. وی که اصالتاً تباری لبنانی داشت، در اوایل جوانی برای تحصیل علوم حوزوی راهی نجف اشرف شد و در طی سالیان، از درسهای مراجع و اساتید بزرگ، همچون آیات عظام سیدابوالحسن اصفهانی، آقاضیاءالدین عراقی، شیخ محمدحسین اصفهانی (کمپانی) و علامه مشکینی بهره گرفت و آنگاه به زادگاه خود بازگشت. بهباور واعظزادهخراسانی، وی از آغاز، طالب تجدیدنظر و تحول بهتناسب زمان در روش تعلیم و تعلم علوم اسلامی و تبلیغ دینی و همچون بسیاری از طلاب جوان، خواهان راهی نو و روشی جدید بود، از همین روی، از جمله علمای روشنفکر محسوب میگردید. بههمین جهت بود که دست به نوشتن مقالههایی اجتماعی و علمی زد که مورد توجه علامه فقید سیدشرفالدین عاملی قرار گرفت.
واعظزادهخراسانی از مولف نقل میکند که سیدشرفالدین همواره به وی توصیه میکرد که درباره امامت و خلافت چیزی بنویسد. گویا مولف در آن هنگام، تحت تأثیر این اندیشه بود که آزادی و دموکراسی (روح حاکم بر عصر ما) ایجاب میکند مردم در انتخاب رهبر و حکمران و طرز حکومت آزاد باشند، و مبنای تشیع که مقید به نص و تبعیت مطلق از امام (ع) است، با آن سازگار نمیباشد. اما وی همواره در این فکر بود که مسأله امامت را با روشهای موجود عصر حلوفصل کرده، از این راه، قشر تحصیلکرده و روشنفکر را قانع سازد. این منظر سبب شد وی رسالهای به نام «الخلافه فی الدستور الاسلامی» تحریر کرده، در آن، طبق آخرین روشهای حکمرانی در جهان، مسأله امامت را مورد تجزیهوتحلیل قرار دهد. وی در آغاز این رساله، انواع نظامهای حکومتی جهان، از رژیمهای سلطنتی و حکومتهای موروثی گرفته تا رژیمهای دموکراسی و جمهوری را معرفی کرده، سپس به شرح و تعریف معیارهای حکومت اسلامی که رسول اکرم (ص) بر اساس وحی الهی بنا کرد، پرداخته و بحث را تا اثبات خلافت علی (ع) از طریق نص، ادامه میدهد.
واعظزادهخراسانی در ادامه، امتیازهای کتاب را اینچنین خلاصه میکند: ۱. مباحث و فصول کتاب با نظم و ترتیب طبیعی زنجیروار و پیوسته و پیدرپی و هماهنگ با شخصیت علی (ع) آمدهاند، ۲. مؤلف میکوشد حوادث دوران زندگی علی (ع) را به هم ربط دهد و سلسله روابط علتومعلولی را تا حد مقدور دنبال کند، ۳. نقاط اتفاق و اختلاف مسلمانان را از نظر مسائل تاریخی دوران خلافت و شخصیت علی (ع) بیان می کند، ۴. نظر پیشوایان مذاهب اسلامی را نسبت به علی (ع) و خاندان رسالت یاد می کند، ۵. مولف بحث خود را درباره علی (ع) از آغاز، به جایگاه سیاسی و مقام خلافت او محدود کرده و کلیه فضایل او را مورد بحث قرار نداده، همچنانکه نخواسته است بهجز از شخصیت اعجازآمیز علی (ع)، از معجزات و اعمال خارقالعاده وی دم زند و بر آناست که او را انسانی کامل و تمامعیار معرفی نماید، ۶. شری با التزام به روح اخوت اسلامی و تعهد به حفظ وحدت مسلمانان، بدون ریاکاری و خودنمایی و شعار دادن سخن میگوید، ۷. تا حد مقدور از منابع مهم اهل سنت بهره برده و در این خصوص، تنها به آنچه به سود شیعه و علیه اهل سنت است اکتفا ننموده و در انتخاب مطلب، حسنسلیقه، واقعبینی و هدف اصلی را شاخص قرار داده است، ۸. نهایتاً، برجستهترین امتیاز کتاب، روش تجزیهوتحلیل مؤلف است، او در این مورد ناچار می شود برخی از حقایق را که معمولاً نویسندگان شیعه مایل نیستند به زبان آورند اعتراف کند، احتمالات گوناگون یک رویداد را هرچند بهنفع طرف مخالف باشد با وسعتنظر ذکر میکند، آنگاه به داوری میپردازد.
همچنانکه گذشت، محمدجواد شری از نخستین مصلحان دینی در منطقه جبلعامل، همواره درصدد اصلاح جامعه اسلامی و دعوت مسلمانان به اخوت و وحدت بوده است. به همین منظور، دست به تألیف این کتاب زد و سعی کرد الگویی از وحدت ارائه دهد. کتاب، علی (ع) را بهعنوان یک انسان برجسته که دارای ویژگیهای یک انسان خاکی و درعینحال با روحی به عظمت آفرینش است، معرفی میکند. درست است که درباره شخصیت امیرالمؤمنین علی (ع) و خلافت و ولایت آن بزرگوار، کتابهای فراوانی بهزبانهای مختلف نوشته شده است، اما کتابی از این نوع، پیرامون تحلیل خلافت اسلامی و ریشهیابی بیطرفانه اختلافات، در عین حفظ وحدت و اخوت اسلامی کمتر تدوین شده است.
مترجم معتقد است بهراستی این کتاب روشی جدید در مورد آموزش رویدادهای برجسته تاریخ اسلام و تعدادی از شخصیتهای ممتاز است که در خلال پنجاهوسه سال از آغاز پیدایش اسلام تا پایان عصر خلفا بر صحنه تاریخ ظاهر شدهاند. وی بر آن است که از مهمترین هدفهای این کتاب، کشف روابط میان رویدادها و مشخص کردن آنهاست: «همچون سلسلهای از اسباب و مسبباتی که بر مبنای آنها، رویداد بعدی نتیجه رویداد پیش از خود میباشد».
از جمله بخشهای قابل توجه کتاب، «شمهای از زندگی مؤلف کتاب امیرالمؤمنین (ع)» است. واعظزادهخراسانی پس از شرحی مختصر در باب حیات محمدجواد شری، به نخستین تألیفات وی، از جمله کتاب حاضر «الخلافه فی الدستور الاسلامی» اشاره میکند که با وجود حجم اندک، در لبنان بهنام علمی و منطقی تازهای، موضوع خلافت را بررسی کرده و در محافل دینی از اهمیت زیادی برخوردار شده است چنانکه، شیخمحمدرضا آلکاشفالغطا در نامهای خطاب به مؤلف مینویسد: «بهراستی که در ایران، هند، عراق و جاهای دیگر درباره خلافت بهقدری کتاب نوشته شده است،که اگر جمع کنند اطاقی به مساحت پنجاه در پنجاه متر را پر میکند و این انبوه نوشتهها در مجموع، محتوای کتاب مختصر شما را دربرندارد. مقامات دینی و علمی در نجف اشرف، آن را یک تحول فکری تلقی کردهاند، و مجله «الغری» چاپ نجف ویژهنامهای منتشر کرده است که در آن گزارشهای مجالس بزرگداشت این کتاب را آورده است». «بررسیهایی در پیرامون اسلام» از دیگر آثار محمدجواد شری، پاسخگوی پرسشهایی است که مسیحیت غرب و بهویژه، نسل جوان، دانشجویان دانشگاهها و اساتید و محققان آمریکایی و اروپایی پیرامون عقاید اسلامی مطرح میسازند. «تعلیمات اسلامی»، «عمل یک مسلمان» و «امام حسین سیدالشهدا» از دیگر آثار محمدجواد شری هستند که در آمریکا به چاپ رسیده است.
محمدجواد شری در پیشگفتار کتاب مینویسد: «کتاب حاضر درصدد عرضهکردن تاریخ مفصل زندگی امام (ع) نیست و نمیخواهد از دانش، بلاغت، سخنان دلاویز، پارسایی و بزرگواریهایش سخن بگوید، بلکه مطالب کتاب بر جایگاه سیاسی-دینی علی (ع) در اسلام و پیوند معنوی آن حضرت با پیامبر (ص) و اهتمامی که در بنیانگذاری دولت اسلامی و گسترش اسلام داشت، تکیه میکند. البته این کتاب از او بهعنوان یک خلیفه و یک دولتمرد و نیز درباره نظرات گوناگون درباره سیاست او سخن میگوید و همچنین از عواملی گفتوگو میکند که به تراکم مشکلات انجامید، در نتیجه، بهصورت مانعی در مقابل رسیدن آن بزرگوار به حکومتی پابرجا و استوار در دوره خلافتش درآمد. و سرانجام، این کتاب از خود خلافت بهعنوان یک نظام سیاسی-دینی و از نوع خلافت سازگار با طبیعت رسالت اسلامی در میان انواع خلافت سخن میگوید».
کتاب مشتمل بر ۳۸ فصل است و کلیت آن شامل بخشهایی از این قرار است: ۱. امام در دوران نبوت، ۲. امام در دوران خلفای سهگانه، ۳. امام در دوران خلافت خود، ۴. خلافت در قانون اسلامی، و بخش پایانی که خلاصه برخی از مباحث کتاب را دربردارد.
«امیرالمؤمنین اسوه وحدت» در ۳۰۶ صفحه، بههمت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی منتشر شده است.
نظر شما