سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - الهه شمس: لورتا اِنگوبو، که در سال ۲۰۱۵ درگذشت، از چهرههای اثرگذار ادبیات آفریقای جنوبی است؛ نویسندهای که زندگی و نوشتنش با تبعید، مبارزه با آپارتاید و اندیشه فمینیستی گره خورده بود. او در مقام رماننویس، متفکر فمینیست و کنشگر سیاسی، سهمی بنیادین در بازنمایی تجربه زنان سیاهپوست داشت؛ زنانی که همزمان با ستم سیاسی و فشارهای اجتماعی زندگی میکردند.
اِنگوبو نخستین رمانش Cross of Gold (صلیب طلا) را در سال ۱۹۸۱ منتشر کرد، اما شاهکار او And They Didn’t Die (و آنها نمردند) در ۱۹۹۰ منتشر شد؛ رمانی که امروز جایگاهش در تاریخ ادبیات تثبیت شده است، هرچند recognition و جوایز رسمی برای نویسندهاش دیر از راه رسید.
در تاریخ تصویری ادبیات آفریقا، فیلمهای اندکی درباره زنان نویسنده وجود دارد. بسیاری از آنها بهویژه نویسندگانی که تجربه تبعید، سانسور یا جابهجایی اجباری داشتهاند عملاً از آرشیوهای صوتی و تصویری حذف شدهاند. و او نمرد دقیقاً در برابر این فقدان میایستد: تلاشی آگاهانه برای حفظ صدا، چهره و حضور زنی که نباید ناپدید میشد.
فیلم با صحنهای آغاز میشود که بار معنایی سنگینی دارد: بازگشت لورتا اِنگوبو به زادگاهش. تبعید، آنطور که اِنگوبو روایت میکند، فقط جابهجایی جغرافیایی نیست؛ شکلی از تعلیق است، زیستن در آیندهای که مدام به تعویق میافتد. زندگی مخفیانه و سیار او، هرچند ناگزیر، همواره با رؤیای بازگشت معنا مییافت.
«و او نمرد» تأکید میکند که سیاست اِنگوبو از «مراقبت» جدا نبود. او مقاومت را فقط در زندان و میدان سیاست نمیدید، بلکه در خانه و زندگی روزمره نیز میجست؛ همان فضاهایی که اغلب در تاریخنگاری رسمی کماهمیت تلقی شدهاند. این مستند پاسخی است به یک فقدان فرهنگی گستردهتر. بسیاری از نویسندگان زنِ نسل اِنگوبو، با وجود عصر دیجیتال، هنوز در حافظه عمومی غایباند.
فیلم با اصرار بر حضور، این غیبت را به چالش میکشد: ما صدای اِنگوبو را میشنویم، چهرهاش را میبینیم، خنده و خاطرهاش را. باربارا باسوِل، پژوهشگر و نویسنده کتاب Lauretta Ngcobo: Writing as the Practice of Freedom، در فیلم یادآوری میکند که داستان اِنگوبو از خود او آغاز نشده، بلکه امتداد تبار زنانی است که پیش از او زیستهاند. این تبار اکنون از خلال دوربین دخترش ادامه پیدا میکند.
اِنگوبو در تبعید، فمینیسم را کشف میکند و در عین حال، با صراحت از حاشیهنشینی زنان در جنبشهای آزادیبخش سخن میگوید؛ جایی که تصمیمگیری همچنان در اختیار مردان بوده است. در چنین شرایطی، نوشتن برای او به شکل خالصی از آزادی بدل میشود: «نوشتنم از ژرفایی میآید که خودم هم به آن دسترسی ندارم.» در ادبیات، او جهانی میسازد که زنان در آن سخن میگویند، تصمیم میگیرند و عمل میکنند.
And She Didn’t Die (و او نمرد) در نهایت فیلمی است دربارهٔ بقا: بقای حافظه، صدا و تبار. پرترهای دقیق و ضروری از زنی که هرگز در حاشیه نبود و بازگشتش به میدان دید عمومی، همزمان با پرسشهای امروز آفریقای جنوبی معنا پیدا میکند: اینکه آزادی چیست و چه کسی حق تعریف آن را دارد.
منبع: theconversation
نظر شما