سرویس دین‌واندیشه خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – رضا دستجردی: «درمان افسردگی و اضطراب با هیجانات مثبت: راهنمای عملی»، نوشته آلیشیا مرت استاد روان‌شناسی در دانشگاه SMU تگزاس، هالینا جی. دور مالک یک کلینیک روان‌شناسی، آماندا جی. لورینک گینیارد بنیان‌گذار و مدیر اجرایی مرکز درمان‌شناختی-رفتاری بوستون و میشل جی. کراسک استاد روان‌شناسی، با ترجمه حورا حق‌پناهان و محمد مقدم‌شاد، از تازه‌های نشر حکمت کلمه است. کتاب بخشی از مجموعه «درمان‌هایی که موثر هستند» است و به‌طور خاص برای استفاده مراجعان در کنار راهنمایی درمانگر طراحی شده است. هدف اصلی اثر، فراتر رفتن از کاهش علائم منفی افسردگی و اضطراب و تمرکز بر افزایش شادی، معنا و مشارکت فعال در زندگی روزمره است. درمان عاطفه مثبت (Positive Affect Treatment) یا PAT رویکردی است که بر پرورش هیجانات مثبت و افزایش حساسیت به پاداش تأکید دارد. این رویکرد به‌ویژه برای افرادی که دچار فقدان لذت، بی‌انگیزگی یا از دست دادن علاقه به فعالیت‌های روزانه هستند، مفید است.

دیوید اچ. بارلو سردبیر مجموعه درمان‌های اثربخش در مقدمه آغازین کتاب می‌آورد: «یکی از دشوارترین مشکلاتی که بیماران با آن مواجهند، یافتن بهترین راه درمان است. همه ما اغلب از دوستان و بستگان‌مان می‌شنویم که برای درمان به پزشکی ظاهراً باتجربه مراجعه کرده، اما بعداً توسط پزشک دیگری دریافته‌اند که تشخیص اولیه اشتباه، یا درمان‌های توصیه‌شده نامناسب و حتی در برخی موارد آسیب‌زننده بوده است. اکثر بیماران یا خانواده آنها جهت رفع این مسئله و کسب اطلاعات بیشتر، علایم بیماری خود را در اینترنت جست‌وجو کرده، یا مدام از دوستان و آشنایان پرسیده و پیگیری می‌کنند. دولت‌ها و سیاست‌گزاران حوزه سلامت نیز آگاهند که افراد نیازمند به خدمات این حوزه، همیشه بهترین درمان‌های ممکن را دریافت نمی‌کنند. مسئله‌ای که از آن با عنوان تغییرپذیری در رویه‌های مراقبت‌های بهداشتی یاد می‌شود».

به‌باور مولف، امروزه سیستم‌های بهداشتی-درمانی در سراسر جهان می‌کوشند تا این تغییرپذیری را با معرفی رویکردی مبتنی بر شواهد علمی اصلاح کنند. به‌زبان ساده، این مفهوم متناسب با منافع همه افراد جامعه در نظر گرفته شده است؛ به‌طوری‌که به‌روزترین و موثرترین مراقبت‌ها برای مشکلات خاص بیماران در دسترس آنها باشد. سیاستگذاران حوزه سلامت همچنین دریافته‌اند که ارائه بیشترین میزان اطلاعات موجود به دریافت‌کنندگان خدمات درمانی، بسیار سودمند است؛ چرا که این امر به آنها کمک می‌کند تا تصمیمات هوشمندانه‌ای گرفته و در یک تلاش مشترک، برای بهبود سلامت جسمی و روانی خود مشارکت کنند.

این مجموعه درمان‌های اثربخش، دقیقاً با همین هدف طراحی شده و در آن جدیدترین و موثرترین مداخلات برای رفع مشکلات خاص، به‌زبانی ساده شرح داده می‌شود. برای اینکه یک برنامه درمانی در این دسته گنجانده شود، باید بتواند به بالاترین استانداردهای شواهد علمی موجود که توسط یک هیئت مشورتی علمی تعیین می‌شود، دست یابد. بنابراین، افرادی که از این مشکلات رنج می‌برند و به‌دنبال یک درمانگر متخصص و آشنا با این مداخلات هستند، می‌توانند با اطیمنان خاطر، بهترین درمان‌های موجود در این مجموعه را دریافت کنند.

فقر لذت، به‌معنای از دست دادن علاقه یا لذت در فعالیت‌های معمول است و معمولاً در افسردگی، اضطراب و شرایط مشابه تجربه می‌شود. درمان با رویکرد هیجانات مثبت، برنامه‌ای خاص است که با هدف افزایش علاقه یا لذت در فعالیت‌های روزمره، برای افراد مبتلا به افسردگی یا اضطراب طراحی شده است. این برنامه شامل تمریناتی در سه بخش اصلی می‌باشد.

بخش اول، اقداماتی برای ایجاد احساس بهتر، شامل روش‌هایی برای افزایش درگیر شدن در فعالیت‌ها است. حتی زمانی که فرد واقعاً تمایلی به انجام آنها ندارد، می‌تواند خود را درگیر فعالیت نموده، سپس با مرور و روایت این تجربه، لحظه‌های مثبت آن را مزه‌مزه کند. بخش دوم، توجه و تمرکز بر نکات مثبت است که شامل مجموعه‌ای از تمرین‌های شناختی، جهت پیدا کردن جنبه‌های مثبت در موقعیت‌های روزمره می‌باشد. بخش سوم، ایجاد و پرورش مثبت‌نگری بوده و شامل افکار و اقداماتی برای تمجید شادی دیگران، قدردانی، مهربانی و بخشندگی است.

هر یک از این بخش‌ها، بر پایه دیگری بنا می‌شود تا علاقه و لذت را در فعالیت‌های معمول افزایش دهد. در هر فصل توضیحاتی آمده که نشان می‌دهد چرا از تکنیک‌ها یا تمرین‌های خاصی استفاده شده است.

مقدمه خواندنی و جالب حورا محمد مقدم‌شاد از مترجمان اثر خبر از تجربه‌ای شخصی در فرایند آغاز ترجمه اثر می‌دهد: «همه‌چیز از یک حبس خانگی شروع شد. وقتی دوستانم، من و ویلچرم را تا طبقه دوم آپارتمان حمل می‌کردند، اصلاً فکر نمی‌کردم که قرار است چهل روز آنجا بمانم. به‌خاطر وجود پله‌های زیاد و نبود آسانسور ناگزیر شدم برای مدت بیش از یک‌ماه، در خانه مانده و خارج نشوم. این در حالی بود که ماه‌ها برای سفر کمپی هیجان‌انگیز در جاده NC500 یکی از مشهورترین، دیدنی‌ترین و زیباترین مسیرها در شمال بریتانیا در بهترین فصل – تابستان – برنامه‌ریزی کرده و رویاهای زیادی در سر داشتم، اما در خانه‌ای با چهار دیوار محصور شده بودم». در همین ایام بود که مترجم با رویکرد درمانی PAT آشنا و ضمن مطالعه بیشتر این رویکرد، کوشید از بیرون کشیدن خود از افسردگی قدمی بردارد.

وقتی محمد مقدم‌شاد، نسخه انگلیسی کتاب حاضر را مطالعه کرد، به‌گفته خود، با رویکردی آشنا شد که سال‌ها با به کار بستن آن، خود را از افسردگی بیرون کشیده بود. حال، این کتاب با شواهد علمی نشان می‌داد که این رویکرد برای درمان افسردگی، اضطراب و اندوه موثر بوده است. مترجم اندکی بعد، هم‌زمان با مطالعه کتاب، تکنیک‌های پیشنهادی آن را به کار بست. وی وقتی نتیجه را در خلق‌وخو و مهار افسردگی خود مشاهده کرد، مصمم شد یک دوره آزمایشی گروه‌درمانی ۱۵ هفته‌ای برگزار کند. بازخورد مثبت وی از شرکت‌کنندگان دوره آزمایشی، انگیزه مترجم را در بسط و گسترش رویکرد PAT در جامعه ایران افزون ساخت و ایده ترجمه این کتاب از آنجا شکل گرفت.

حورا حق‌پناهان دیگر مترجم کتاب، نقطه آغاز همکاری در ترجمه کتاب را، شرکت در دوره آزمایشی PAT به‌همت مقدم‌شاد عنوان کرده، یادآور می‌شود هم‌زمان با ترجمه کتاب، انجام تمرین‌ها را آغاز کرد تا با پیاده کردن تکنیک‌های این رویکرد، تأثیر آن را در زندگی‌اش مشاهده کند. موفقیت این رویکرد در حیات حق‌پناهان، سبب تعمیق بیشتر وی در این رویکرد، در نتیجه، قرار گرفتن وی در مسیر تمرین ذهن مترجم گردید.

آنچه حق‌پناهان را به ترجمه این اثر ترغیب کرد، بازتعریف کلمه «لذت» و تغییر نگرش وی نسبت به لذت بردن بود. وی در این خصوص می‌آورد: «به‌عنوان فردی پرورش‌یافته در فرهنگ ایرانی و تحت تعلیم‌وتربیت دینی، همواره به دنبال تجربه لذت‌های عمیق بودم و لذت‌های بدنی را سطحی، پیش پاافتاده و گذرا می‌دانستم. اما به واسطه این رویکرد آموختم که لذت‌های هدونیک و یودایمونیک می‌توانند در کنار هم، تجربه زیستی مرا غنی‌تر و لذت‌بخش‌تر کنند».

نهایتاً شرکت در چند گروه درمانی PAT و شنیدن تجربیات دیگران از به‌کارگیری این تکنیک‌ها و مشاهده تغییرات در عملکرد آنها و بعضاً تغییر نگرش افراد، اشتیاق وی را به این رویکرد افزون کرد، آن‌قدر که در مدت کوتاهی، ترجمه این کتاب را به پایان رساند.

کتاب مشتمل بر سه بخش با عناوین «آموزش روان‌شناختی»، «مجموعه مهارت‌های درمانی» و «دستاوردهای درمان و پیشگیری از بازگشت» است. خواننده در بخش نخست، فصول «آیا تجربه احساسات مثبت برای شما دشوار است؟»، «این درمان چگونه به شما کمک خواهد کرد؟»، «بیایید شروع کنیم» و «سه‌گانه احساسات، افکار و اقدامات» را مطالعه خواهد کرد. بخش دوم مشتمل بر «اقدامات برای ایجاد احساس بهتر»، «توجه و تمرکز بر نکات مثبت» و «ایجاد و پرورش مثبت‌نگری» است، و خواننده در فصل سوم با «ادامه مسیر پس از درمان» آشنا خواهد شد.

«درمان افسردگی و اضطراب با هیجانات مثبت: راهنمای عملی» در ۱۷۲ صفحه به‌همت نشر حکمت کلمه منتشر شده است.