خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا)ـ پيرمرد، صورتي مهربان و لحني گرم دارد، از جنس همان پيرمردهاي دنياديده‌اي است كه وقتي پاي صحبت‌هايش مي‌نشيني، تو را مي‌برد به يك قرن قبل و با واژه‌هايي موزون تو را همراه ضرب‌المثل‌هايش مي‌چرخاند در اين عالم تا از تك تك حروف و كلماتش درس بگيري.

در كتابفروشي «حسين فريور» خبري از كتاب‌هاي پر زرق و برق نيست. تشريفات اضافي و منشي و وقت قبلي در اينجا جايي ندارد. براي ديدار با او كه عاشق كتاب و كتاب‌خواني است، كافي است هر روز از ساعت 9 تا 12 به كتابفروشي‌اش بروي، پاي صحبت‌هايش بنشيني و تجربيات 9 دهه از عمرش را در گوشه گوشه ذهنت به خاطر بسپاري.

مردي براي كتاب
«هر دو چشم و هر دو گوشم آهو گرفت.» فريور در مقابل سوال‌هاي رنگارنگم از دنياي گذشته و پيش رو، با اين مصرع صحبت‌هايش را آغاز مي‌كند و با اين حرف به من يادآوري مي‌كند كه صندليم را جلوتر ببرم تا بهتر بتواند حرف‌هاي مرا بشنود. بعد ادامه مي‌دهد: مي‌داني! آهو در اينجا به معناي عيب است، چشم و گوش من ديگر مثل سابق نيستند، اين‌ها هداياي من است براي كتاب، كتابي كه دوستش دارم.

گويي سال‌ها فعاليت در چاپخانه‌ چهر، غلط‌گيري، ويراستاري و مطالعه كتاب‌ها در بيش از 60 سال سوي چشمان و زنگ گوش‌هايش را گرفته است، اما با تمام اين‌ها مردي شاداب و سرزنده است كه شعرهاي حافظ و سعدي ورد زبانش است و براي هر رفتاري يك ضرب‌المثل در چنته دارد.

گفت‌وگوي تخصصي ما از چرايي علاقه او به انتشار كتاب‌هاي پزشكي آغاز مي‌شود و فريور در اين باره توضيح مي‌دهد: در سال 1313 شمسي، نخستين دانشكده پزشكي با عنوان «دانشكده طب» به همت «دكتر شارل ابرلين» فرانسوي در انتهاي ساختمان كنوني دانشگاه تهران واقع در خيابان اميرآباد نزديك ميدان «جلاليه» سابق تاسيس شد. در آن زمان اغلب استادان دانشگاه، پزشكان فرانسوي بودند و كتاب‌هايي كه در اين دانشگاه تدريس مي‌شد اغلب به صورت جزوه بودند.

سال 1318 مصادف با دومين سفر ابرلين به ايران بود. سفري كه در آن دانش‌آموختگان ايراني بورسيه شده در كشور فرانسه همراه ابرلين به ايران آمدند، در سمت استاد دانشگاه مشغول فعاليت شدند و از آن پس موجي از حضور دانشمندان و پزشكان ايراني در اين دانشكده آغاز شد.

فريور، دانش‌آموخته رشته زبان و ادبيات فارسي از دانشراي عالي است. او در سال 1321پس از فارغ‌التحصيلي به تدريس در مدارس تهران پرداخت و در مدت زمان اندكي با همراهي تني چند از دوستان و هم‌محلي‌هايش نسبت به تشكيل و راه‌اندازي چاپخانه‌اي با عنوان چهر اقدام كرد. انتشار چهار روزنامه از احزاب مختلف كشور مهم‌ترين و عمده‌ترين فعاليت اين چاپخانه بود.

وي در اين سال‌ها با افراد بسياري حشر و نشر داشت و در اين ميان آشنايي وي با دكتر مصطفي حبيبي، نقطه عطفي در زندگي حرفه‌اي وي و نشر پزشكي در ايران بود. دكتر حبيبي يكي از شاگردان ممتاز ابرلين در فرانسه در دانشكده طب مشغول فعاليت بود. وي با پيشنهاد نگارش كتاب براي كسب رتبه استادي در دانشگاه‌ها، آغازگر فعاليت تاليف در حوزه پزشكي به شمار مي‌آيد.

فريور در اين باره مي‌گويد: «به پيشنهاد دكتر حبيبي قرار شد تمام پزشكان پس از گرفتن مدرك از دانشگاه‌هاي داخلي و خارجي، براي كسب مقام استادي در دانشگاه يك كتاب تاليف كنند. از آن پس آتش نگارش كتاب در اين حوزه روشن شد و با همكاري و مساعدت ديگر پزشكان ايراني قوت گرفت.»

وي ادامه مي‌دهد: «نخستين فردي كه به تاليف كتاب اقدام كرد، دكتر حبيبي بود كه سه عنوان كتاب جنين‌شناسي، بافت‌شناسي و آسيب‌شناسي را نوشت كه از سوي انتشارات چهر منتشر شد، پس از او افرادي چون دكتر حسين سهراب با كتاب «ميكروب‌شناسي»، دكتر نعمت‌اللهي با كتاب سه جلدي «فيزيولوژي»، دكتر صادق پيروز عزيزي با اثري به عنوان «سميولوژي داخلي»، دكتر حسن ميردامادي و دكتر وكيلي اين نهضت را ادامه دادند.»

چاپ كتاب در 100 روز
«يك مولف علاوه بر زماني كه براي نگارش كتاب وقت مي‌گذاشت، به زمان زيادي نيز براي حروفچيني و چاپ كتاب نيازمند بود. گاهي براي انتشار يك كتاب 400 صفحه‌اي پزشكي نيازمند 100 روز زمان بوديم.» اين جمله را فريور در پاسخ به اين سوال كه سالي چند كتاب منتشر مي‌كرديد، مي‌دهد و مي‌گويد: «حروفچيني كتاب‌ها در قديم به روش سربي بود، يك حروفچين توانا در روز مي‌توانست فقط چهار صفحه حروفچيني كند و علاوه بر آن هر روز مجبور بود غلط‌گيري‌هاي روز گذشته را نيز اعمال كند.»

براي چاپ كتاب، حروفچين بايد هشت صفحه را آماده كرده و پس از غلط‌گيري به ماشين چاپ مي‌سپرد. اين صفحه‌ها كه معمولا حجيم و سنگين بودند، در مدت زماني طولاني و با زحمات طولاني منتشر مي‌شدند. فريور در اين باره توضيح مي‌دهد: آن زمان مشكلات بسياري سر راه چاپخانه‌ها وجود داشت، گاهي برق‌ نداشتيم و مجبور بوديم هزينه گزافي بابت آن‌ها بپردازيم، زماني حروفچين حال و روز مساعدي نداشت و در مجموع مثل امروز همه كارها با يك سي دي راه نمي‌افتاد.
وي ادامه مي‌دهد: در آن زمان مجبور شديم 30 هزار تومان پول پرداخت كنيم تا اجازه دسترسي به برق را داشته باشيم، چون آن زمان دو نوع برق دولتي و خصوصي بود و دسترسي به آن براي همگان آساده و ساده نبود.

فريور با بيان اين‌كه تا قبل از انتشار كتاب‌هاي پزشكي به زبان فارسي اغلب كتاب‌هاي اين رشته به زبان فرانسه منتشر مي‌شدند، مي‌افزايد: به دليل وجود استادان فرانسوي، طبيعتا كتاب‌هاي اين زبان در ايران تدريس مي‌شدند؛ اما به تدريج با ورود استادان فارسي زبان و به دنبال آن كتاب‌هاي فارسي، كتاب‌هاي فرانسه فقط به عنوان مرجع درسي استفاده مي‌شدند.

نقدي به ناشران همكار
حالا صحبت‌هاي ما گل انداخته است و پيرمرد با شوقي وصف‌ناپذير از پستوي خاطراتش گذر مي‌كند، با حافظه‌اي قدرتمند اسامي افراد و كتاب‌ها را هجي و با تيزبيني و ذكاوت از اشتباه‌هاي رايج كتاب‌هاي پزشكي منتشر شده را غلط‌گيري مي‌كند.

كپي‌برداري‌هاي غيرقانوني از كتاب‌هاي پزشكي يكي از مشكلات اين عرصه به شمار مي‌آيد. فريور در اين باره مي‌گويد: متاسفانه كتاب‌هاي كنوني ناشران هيچ نظم و نسبي ندارند، نه مشخص است كه منابع چيست و نه اصالت و درستي آن‌ها تاييد شده است، ناشران هر كتابي را كه وارد بازار مي‌شود بدون توجه به حق و حقوق ناشر و مولف اصلي منتشر مي‌كنند.

وي ادامه مي‌دهد: كتاب فيزيولوژي گايتون بر اساس قرارداد رسمي چهر و ساندرز ـ ناشر اصلي كتاب ـ طبق قانون كپي رايت 30 سال است که از سوي انتشارات چهر منتشر مي‌شود، اما در یکی ـ دو سال اخیر برخي از ناشران بدون توجه به اصول اين حرفه كتاب منتشر مي‌كنند.

فریور با گلایه از برخی ناملایمت نشر در حوزه پزشکی و دانشگاهی و کپی‌برداری‌های غیرقانونی عنوان می‌کند: برخی از افراد به نام ناشر و یا نویسنده از کتاب‌های منتشر شده دیگران رونویسی می‌کنند و بعد از یک استاد دانشگاه به عنوان سرپرست برای مقدمه استفاده مي‌كنند و کتاب را چاپ می‌کنند. در این میان، گاهی نيز دیده می‌شود وقتی در یک کتاب اشتباهی وجود دارد، کپی‌برداران نیز بی توجه به این اشتباه آن را در کتاب‌های خود می‌آورند!

در 10 سال اخیر ناشران بسیاری در حوزه‌های مختلف در چرخه نشر وارد شده‌اند. پنج سال گذشته عده زیادی از افراد یارانه کاغذ را بهانه ورود این افراد به کار نشر می‌دانستند و اکنون شاید عشق به کتاب تنها بهانه این افراد باشد. ازدیاد ناشران در رشته‌های مختلف و تخصصی شدن فعالیت هر یک از آنان موجب ایجاد رقابت در بین فعالان تخصصی چاپ شده است. فریور در این باره می‌گوید: اگر رقابت سالمی در فضا باشد، این حجم از فعاليت خوب است؛ اما اگر در سایه کپی‌برداری‌های غیرقانونی و اقدامات غیراخلاقی این کارها انجام شود، نه تنها فایده‌ای ندارد بلکه موجب به وجود آمدن فضایی غیرحرفه‌ای در کار نشر هستیم.

کتاب گران نداریم!
گران بودن کتاب‌های پزشکی همیشه یکی از معضلات دانشجویان این رشته بوده است. در این سال‌ها اما انتشارات چهر توانسته است با مدیریت فریور، بهای کتاب‌های خود را در سال‌های مختلف تا حدود زیادی کنترل کند، به گونه‌ای که بسیاری از اوقات این اقدام او موجب ناخرسندی همکاران ناشرش در این رشته شده است. فریور اما بی‌توجه به این گلایه‌ها رسالت اصلی‌اش را دنبال می‌کند و مي‌گويد: من به قیمت‌گذاری کتاب‌ها به شیوه خودم عادت کرده‌ام. البته باید بگویم که علت گرانی برخی از کتاب‌ها ناشرانی هستند که به سود بیشتر فكر مي‌كنند. در گذشته برای قیمت‌گذاری کتاب‌ها باید فاکتورهای مختلف کاغذ، چاپخانه و ... را ارایه می‌کردیم تا با احتساب 45 درصد برای ناشر کتابی منتشر شود؛ اما هم اکنون این قیمت‌گذاری‌ها با توجه به خدمات مختلف، همچنین سود متناسب و متعادل محاسبه می‌شود.

به اغلب کتابفروشی‌ها که سر بزنید، می‌توانید نسخه‌ایی از کتاب‌های ناشران مختلف را در آن‌ها بیابید، در کتابفروشی چهر اما فقط کتاب‌های این انتشارات به فروش می‌رسد. مدیر این انتشارات با بیان این‌که در سال‌های اخیر مبادله کتاب را در کتابفروشی‌اش حذف کرده است، می‌افزاید: به دلیل پایین بودن بهای کتاب‌هایمان، این مرحله را از کتابفروشی حذف کرده‌ایم، چون برای این مبادله معمولا باید دو تا سه کتاب بدهیم تا یک کتاب را بفروشیم.

ترجمه خوب یعنی...
ترجمه و تالیف کتاب توسط دانشجویان در این سال‌ها امری متداول شده است. دانشجویانی که در سال‌های سوم و یا چهارم پزشکی مشغول به تحصیلند با اندک اطلاعاتی از این علم كتاب ترجمه مي‌كنند. فریور این اقدام را امری مبارک می‌داند، اما توجه ناشران به نتيجه کار آن‌ها را یک ضرورت می‌داند و می‌گوید: برخی از مترجمان به دلیل تجربه کم، همچنین نداشتن تسلط کافی بر موضوع کتاب، گاهی دچار اشتباه می‌شوند و در ترجمه آثار هم خود و هم مخاطبان را دچار مشکل می‌کنند.

وی ادامه می‌دهد: در این میان ناشران کتاب‌های علمی نقش مهمی به عهده دارند، زیرا گاهی یک اشتباه در ترجمه، در تایپ و یا چاپ کتاب موجب خسران بسیاری می‌شود، این کار نیازمند تجربه و دقت نظر کافی است، یک ناشر باید با فراهم آوردن مجموعه‌ای متبحر در به حداقل رسیدن این اشتباهات تلاش کند، زیرا با جان و سلامتی مردم سر و کار دارد.

این ناشر پیشکسوت با اشاره به تجربه‌ای در این زمینه می‌گوید: چند سال پیش مترجمی که از دست قضا سرباز هم بود برای ترجمه کتابی با موضوع نوزادان مراجعه کرد، این فرد 20 صفحه به 20 صفحه کتاب را می‌برد و پس از یک هفته مراجعه می‌کرد، یک روز که مشغول بازخوانی ترجمه‌هایش شدم به اشتباهی فاحش در آن پی بردم، به این مضمون که «اگر طفل نوزادی به دنیا بیاید و نفسش بند بیاید، طبیب باید دو و نیم اینچ سینه نوزاد را فشار دهد.» در عرض چند ثانیه و یک محاسبه سرانگشتی به این نتیجه رسیدم که هر اینچ مساوی با دو و نیم سانتی و متر است و دو و نیم اینچ حدود هفت سانتی متر می‌شود و این میزان برای سینه یک نوزاد تازه به دنیا آمده، تقریبا غیرعقلانی به نظر می‌آمد. به همین دلیل مترجم وقتی برای بار دیگر مراجعه کرد او را صدا زدم و در این باره به او تذکر خیلی جدی دادم.

وی در ادامه جملاتش تصریح می‌کند: گاهی اوقات فردی به انتشارات مراجعه مي‌كند و کتاب برای ترجمه می‌خواهد. وقتی درباره تجربیاتش از او سوال می‌کنم، مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشدش را نشانم می‌دهد در حالی که عاری از هر گونه اطلاعات تخصصي و دانسته‌های پزشکی است.

فریور درباره اصول یک ترجمه خوب و مناسب می‌گوید: مترجم واقعی کسی است که هم فارسی را خوب بداند و هم به زبان اصلی تسلط داشته باشد، از سوی دیگر در حوزه طب و پزشکی فردی متبحر باشد و آن علم را به خوبی بشناسد. یادمان باشد حفظ بودن لغات به معنای مترجم بودن نیست. 

صبر يك پیشکسوت
خیلی از پیشکسوتان این کار تا به حال درباره کار نشر صحبت کرده‌اند و عشق را مایه اصلی کار کتاب معرفی کرده‌اند، فریور نيز در این باره معتقد است: این کار جنون می‌خواهد. یادم می‌آید چند وقت پيش با ناشری هم‌سخن شده بودم و او می‌گفت یک ناشر باید گنج قارون و  صبر ایوب داشته باشد، گنج قارون، زیرا 100 کتاب می‌فروشد اما به جای آن هزینه یک هزار کتاب برایش جایگزین می‌شود و صبر ایوب لازم دارد؛ زیرا باید کتاب‌هایش را یکی یکی بفروشد.

پنج فرزندان فریور همگی در خارج از کشورند و در رشته‌های مختلف پزشکی و مهندسی به فعالیت مي‌پردازند، علاوه بر آن‌ها 10 نوه و هشت نتیجه او نیز در مدارج مختلف تحصیل می‌کنند. او با این‌که گلایه کوچکی از بی‌علاقگی فرزندانش به کار نشر دارد، اما می‌گوید: هر کس کارهایش را بر اساس علاقه‌اش دنبال می‌کند، آن‌ها هم از کاری که دنبال می‌کنند راضی‌اند، تا به حال که به شکر خدا روی پا هستم و این کار را دنبال می‌کنم، امیدوارم بتوانم همچنان روی پای خود بایستم و در عرصه نشر كتاب‌هاي پزشكي فعاليت كنم.

فريور تاکنون مفتخر به دریافت دو عنوان ناشر برگزیده و خادم نشر برگزیده در سل 1375 و 1282 شده و همچنان فعالیت خود را با دقت و ظرافت در کار نشر ادامه می دهد. این پیرمرد موی سپید نشر پزشکی با علاقه ای وصف ناپذیر و تسلط کافی بر کار نشر هنوز هم دوست دارد در حوزه انتشار کتاب های پزشکی فعالیت کند، کتاب منتشر کند و کتاب بخواند.