به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، كتاب «وصف خليجفارس در نقشههاي تاريخي» از سه بخش اصلي تشكيل شده، نخستين اثر از مجموعه خليجفارس به شمار ميرود و با آنچه در كتابها، آلبومها و اطلسهاي متعدد آمده و از ديرباز منتشر شدهاند متفاوت است. اين مجموعه ارزشمند با همكاري جواد صفينژاد، محمدباقر وثوقي، محمدحسن گنجي، فاطمه فريدي و اميرهوشنگ انوري به تازگي در بنياد ايرانشناسي منتشر شده است.
اميرهوشنگ انوري تاريخپژوه و يكي از پديدآورندگان كتاب «وصف خليجفارس در نقشههاي تاريخي» درباره اين مجموعه به خبرنگار ايبنا گفت: بخش نخست كتاب مقدمه و بخش دوم روش تدوين است، دقت در روش تدوين اين كتاب، خواننده را به آسانترين صورت ممكن به انبوه اطلاعات تخصصي و جالب در علوم جغرافيا، تاريخ، جغرافياي تاريخي و هنر راهنمايي ميكند.
وي افزود: در بخش اول كتاب مطالب علمي درباره نقشهنگاري و مكاتب مختلف آن در حوزههاي نقشهنگاري اسلامي و اروپايي شامل شده است. در همين بخش مشخص ميشود چهل نقشه اسلامي به يكي از مكاتب پنجگانه هفت كشور ايراني، هفت اقليم يوناني، بلخي، نجيببكران و مكه مركزي تعلق دارد. همچنين در اين بخش نقشهنگاري حوزه اروپايي را توضيح ميدهد و اين تنها متن به زبان فارسي است كه مكتبهاي نقشههاي اروپايي را ارايه كرده است.
اين تاريخپژوه يادآور شد: بخش دوم با عنوان نقشهها و توصيف آنها، قسمت اصلي كتاب است كه 160 نقشه را توصيف و تشريح ميكند، هر نقشه خود مقالهاي و حتي كتابي را در بر دارد و حوزه جغرافيايي خليج فارس در آن توصيف شده است.
وي افزود: بخش ديگر كتاب 40 نقشه اسلامي را در برميگيرد. منظور از نقشههاي اسلامي، نقشههايي است كه توسط جغرافيدانان مسلمان در تمدن اسلامي ترسيم شدهاند. سرآغاز اين نقشهها از قرن سوم هجري و تقريبا تا پايان سده دهم است و از همين نكته خواننده وارد دنياي پر رمز و راز و زيباي رنگ و خطوط ميشود. تمام زيباييهايي كه هنر اسلامي به تمدن بشري تقديم كرده را ميتوان در نقشههاي زيباي اسلامي مشاهده كرد.
پديدآورنده كتاب خاطرنشان كرد: نقشههاي اسلامي، عرصه جولان انديشههاي نامدارترين دانشمندان مسلمان و شايد جهان است. دانشمنداني نظير ابوعبدالله خوارزمي، ابوريحان بيروني، زكرياي قزويني، محمدبن احمد طوسي و...
وي به نكته جالبي درباره نقشههاي اين كتاب اشاره كرد و گفت: يك نكته جالب درباره نقشههاي كتاب اين است كه توسط هنرمندان مسلمان ترسيم شده، به اين معني كه هنرمندان مسلمان، بر اساس اطلاعات جغرافيايي دانشمندان و در نهايت زيبايي با استفاده از رنگهاي طبيعي، به نقاشي اين نقشهها پرداختهاند. از اين حيث، نقشههاي دوران اسلامي از جمله آثار هنري به يادگار مانده از دورانهاي كهن نيز هستند.
وي افزود: نكته گفتني ديگر اينكه حدود درياي پارس، نام باستاني خليج فارس در دنياي قديم است، گستره آبي كه امروز با نام خليج فارس ميشناسيم، بخش كوچكي از درياي بسيار بزرگي بود كه درياي پارس ناميده ميشد. حدود اين دريا در نقشهها و متون جغرافيايي كهن مانند كتاب هاي صور الاقاليم، به دقت مشخص شده است. درياي پارس عبارت بود از تمام درياي سرخ، خليجفارس، درياي عمان و بخش وسيعي از اقيانوس هند يك سر اين دريا قلزم، در حدود كانال سوئز فعلي در غرب بود و حد شرقي آن به درياي چين ميپيوست. در اين تعريف حتي رود سند، يا مهران قديم به درياي بزرگ پارس سرازير ميشد.
اين نويسنده يادآور شد: جغرافيدانان مسلمان براي نخستينبار در تاريخ جغرافيا، جهان شناخته شده خود را به نواحي مختلف تقسيم كردند. اصطخري از اهالي فارس، كه در حدود هزار سال پيش ميزيست، كتاب خود با نام «المسالك و الممالك» يعني راهها و سرزمينها، به بيست ناحيه تقسيم كرده است، اين شيوه تقسيم منطقهاي، براي نخستين بار در ميان كتابهايي كه به نقشهها پرداختهاند، در اين كتاب رعايت شده است. به اين معنا كه بخش اسلامي اين كتاب در چينش چهل نقشه خود از همان دستهبندي كهن پيروي كرده است.
وي افزود: در ابتدا نقشههاي جهان قرار گرفتند، سپس نقشههاي ديار فارس، ديار عرب، صوره عراق، صوره خوزستان، ديار كرمان و ديار سند. در خاتمه نيز هفت نقشه از درياي پاس قرار گرفته است. اين چيدمان دو نكته را مسلم و معلوم ميكند: نخست اينكه وسعت درياي پارس به اندازهاي بوده كه سرزمينهاي فارس، عربستان، عراق، خوزستان، كرمان و حتي سند در مجاورت اين دريا قرار ميگرفتند؛ دوم اينكه اهميت درياي فارس به اندازهاي بوده كه جغرافيدانان، فصلي مجزا از كتاب و نقشههاي خود را به آن اختصاص ميدهند. اين موضوع بيان كننده اهميت ژئوپولتيك مستقل اين دريا از گذشتههايي دور تا امروز بوده است.
مولف اين كتاب يادآور شد: 16 نقشه از 120 نقشه اروپايي، به نقشههاي مكتب بطليموس اختصاص دارند كه اگر تدوين علم جغرافيا را به مكتب يونان و به طور خاص به بطليموس نسبت دهيم و حيات بطليموس را سده دوم ميلادي در نظر بگيريم، اين 16 نقشه عملا بيان كننده شيوه نقشهنگاري تا قبل از نقشه خوارزمي هستند.
انوري در پايان سخنانش به بخش فهرست كتاب اشاره كرد و گفت: اين بخش يكي ديگر از نوآوريهاي كتاب را در خود جاي داده است. در واقع بايد گفت، 9 فهرست از تمام حوزههاي نقشهنگاري در كشورها و سرزمينهاي مختلف در اين كتاب بهره گرفته شده است: موصل، مراكش، فارس، خوارزم، بخارا، قزوين، دمشق، يمن، خراسان، ايتاليا، آلمان، فرانسه، انگليس، امريكا، عثماني (تركيه) و هند اين فهرستها را تشكيل ميدهد.
یکشنبه ۱۹ خرداد ۱۳۸۷ - ۰۹:۰۳
نظر شما