فلسفه
-
نقدی بر ایده‌آلیسم ایرانی؛
ای برادر تو همه اندیشه نیستی
در واکنش به ایده‌آلیسم تخیلی به معنای اصالت دادن به باورها و اندیشه‌ها و تخفیف و تحقیر یا انکار و نادیده گرفتن شرایط عینی و مادی، باید گفت، ای برادر تو همه اندیشه نیستی، استخوان و ریشه هم مهم‌اند و تنها باقی‌مانده‌هایی دورریختی نیستند. از ابرهای موهوم انتزاعیات پایین بیا و پا روی زمین بگذار و واقعیت‌های مادی را هم ببین.
-
به مناسبت صدمین سال تولد متفکر فرانسوی؛
فوکو را فراموش نکن
در دهه‌های هفتاد و هشتاد کسانی که به ایده‌ها و اندیشه‌های رادیکال و تندرو گرایش داشتند، فوکو را متفکری رهایی‌بخش، منتقد، تالی مارکس و نیچه و فروید و صدای حاشیه‌ها و طردشده‌ها می‌خواندند. اکنون اما تب فوکو تا حدودی فروکش کرده و نسل‌های جوان‌تر آن‌قدر فلسفه‌زده و نظریه‌خوان نیستند، ضمن آنکه متفکرانی راحت‌الحلقوم‌تر و ساده‌فهم‌تر مثل بیونگ چول هان مد روز شده‌اند و دیگر کمتر کسی حوصله می‌کند، آثار پیچیده و سخت فوکو را بخواند.
-
فرهاد بیانی در توصیف نگاه معرفت‌شناختی بسکار نوشت؛
بعد ناگذرا و بعد گذرا در معرفت
فرهاد بیانی نوشت: بسکار فرایند معرفت را به دو بخش بعد لازم (ناگذرا) و متعدی (گذرا) تقسیم می‌کند. بعد لازم علم مربوط به مکانیسم‌ها وهویت‌های واقعی است که مستقل از افراد وجود دارند و کار می‌کنند؛ این همان موضوع و متعلَّق علم است. اما بعد متعدی علم ناظر به جنبه اجتماعی و فرهنگی تولید معرفت علمی در فعالیت اجتماعی است.
-
نگاهی به کتاب «حکایت و تاریخ» لایونل گاسمن؛
وقتی مورخان قصه‌پردازی می‌کنند
حکایت چیست؟ قصه‌ای دروغین و خوش‌رنگ و لعاب که مورخان برای جذب مخاطبان عام به تاریخ افزوده‌اند یا داستان پشت پرده‌ای نهان و غیر رسمی از وقایع تاریخی که مصحلت‌اندیشی یا سانسور رد آن‌ها را از کتاب‌های تاریخی زدوده است؟
-
به مناسبت ترجمه فارسی «فلسفه رسانه» رابرت حسن و توماس ساترلند ؛
رسانه‌ای که نمی‌بینیم
از نوشتار و چاپ تا ساعت، رایانه و شبکه‌های اجتماعی؛ تاریخ رسانه را می‌توان تاریخ دگرگونی تجربه انسان از زمان، جهان، قدرت و خویشتن دانست؛ تاریخی که در هر دوره، فناوری تازه‌ای را وارد زندگی می‌کند و به تدریج شیوه دیدن و فهمیدن ما را تغییر می‌دهد.
-
مروری بر «خردمندی در زندگی روزمره» اثر لشک کولاکوفسکی؛
بازگشت به عصیانگری فلسفه
کولاکوفسکی در این کتاب به خواننده نمی‌گوید چگونه صادق‌تر، خوشبخت‌تر یا باوفاتر باشد، بلکه نشان می‌دهد که پشت هرکدام از این کلمه‌های آشنا، پیچیدگی‌هایی نهفته است که ارزش توقف و تأمل دارد.
-
زیستن‌های ارزشمند انسانی در گفت‌وگو با مهدی رضایی؛
قطب‌نمای عملیاتی برای انسان معاصر
به گفته مهدی رضایی: «این کتاب دست روی مفهوم «فلسفه زندگی» می‌گذارد و ۱۵ سنت بزرگ فکری، فلسفی و دینی تاریخ بشر (از ادیان تا آیینهای بودا، دائو و رواقی‌گری و تا مکاتب اگزیستانسیالیسم، پراگماتیسم و انسان‌گرایی سکولار ) را بررسی می‌کند تا به خواننده کمک کند «فلسفه شخصی خودش» را انتخاب یا بازسازی کند یا دست‌کم سنت‌های دیگر را بفهمد.»
-
نگاهی به «مبانی تاریخی و فلسفی روان‌شناسی» اثر مارتین فارل؛
روان‌شناسی از کجا آمد؟
مبانی تاریخی و فلسفی روان‌شناسی» با بازسازی مسیر اندیشه از فلسفه علم و مسئله ذهن و بدن تا روان‌کاوی، رفتارگرایی و علوم شناختی، نشان می‌دهد نظریه‌های روان‌شناختی در خلأ شکل نگرفته‌اند و هرکدام پاسخی به پرسش‌هایی دیرپا درباره انسان، شناخت و تجربه‌اند.
-
نگاهی به «رواقی‌گری و ببرهایی که برای عصرانه می‌آیند»
عصرانه با ببرها
ببر می‌آید، می‌خورد، خرابی به جا می‌گذارد و سرانجام می‌رود. خانه پس از رفتنش همان خانه قبلی نیست، اما هنوز خانه است. این شاید ساده‌ترین و انسانی‌ترین صورت‌بندی پیام کتاب باشد.
-
سیری در اندیشه‌های میشل فوکو در گفت‌وگو با فرهاد قربان‌زاده‌ربطی؛
فیلسوف امکان، متفکر اکنون
به گفته قربان‌زاده‌ربطی: «در دهه هفتاد و حتی بخشی از دهه هشتاد شمسی، فوکو بیش از آنکه خوانده شود، نقل می‌شد. بسیاری از مفاهیم او، مانند گفتمان، قدرت، اپیستمه، تبارشناسی یا زیست‌قدرت، وارد ادبیات علوم انسانی شد، اما گاه بدون آنکه منظومه فکری او به درستی فهم شده باشد.»
-
از مجموعه «دانش و فن برای همه» منتشر شد؛
جهان‌بینی در «فلسفه فیزیک» و «فیزیک نوین»
«فلسفه فیزیک» و «فیزیک نوین» نوشته ماکس پلانک با ترجمه محمدرضا توکلی‌صابری از سوی جهان کتاب منتشر شدند.
-
درباره کتاب «فلسفه امید» نوشته لارس اسوندسن؛
تصور آینده‌ای ممکن
کتاب فلسفه امید را می‌توان اثری درباره‌ی چگونگی اثرگذاری بر آینده دانست. امید در وخیم‌ترین شرایط نیز کارآمد است. وقتی تمام درها بسته می‌شود، امید روزنه‌ی نور را بر زندگی می‌تاباند.
-
یادداشتی بر کتاب «فلسفه‌هایی برای خوب زیستن»
زندگی خوب، انتخاب ماست؟
کتاب «فلسفه‌هایی برای خوب زیستن» با گردآوردن پانزده روایت از سنت‌های فلسفی، دینی و فکری، خواننده را با پرسشی قدیمی اما همچنان بی‌پاسخ روبه‌رو می‌کند: وقتی از «فلسفه زندگی» حرف می‌زنیم، به‌واقع از چیزی سخن می‌گوییم که خودمان انتخاب کرده‌ایم؟
-
گزارش تفصیلی ایبنا از مراسم نکوداشت پرویز ضیاءشهابی؛
سرآغاز حکمت
پرویز ضیاء شهابی در مراسم نکوداشت خود گفت: ارسطو در دفتر دلتا از مجموعه‌ای که بعدها به نام «مابعدالطبیعه» شناخته شد، مفهوم «آرخه» را توضیح می‌دهد. اگر آن را مسامحتاً «اصل» ترجمه کنیم، این اصل می‌تواند اصل وجود چیزی، اصل شناخته شدن چیزی یا مبدأ تغییر آن باشد. همین واژه در ترکیب‌های دیگر نیز معنای آغاز و سرآغاز می‌دهد. در ترجمه هفتادنفره تورات نیز تعبیری آمده است که می‌توان آن را چنین برگرداند: «سرآغاز حکمت، ترس است از خدای.
-
یادداشت موسی اکرمی به یاد محمدرضا ریخته‌گران؛
فیلسوفی در جست‌وجوی حقیقت
موسی اکرمی نوشت: بهترین شیوه بزرگداشت دکتر ریخته‌گران، نه تنها اندوهگین شدن از خاموشی صدایش، بلکه ادامه دادن گفت‌وگویی باشد که او در درازنای زندگی با فلسفه، هنر، سنت و حقیقت آغاز کرد. اندیشه تا هنگامی زنده است که پرسش زنده باشد؛ و استاد تا هنگامی در میان شاگردان خود حضور دارد که پرسشی که در آنان برانگیخته است، همچنان به حضور خود ادامه دهد.
-
خصال ضیاءشهابی در گفت‌وگو با زارع شیرین‌کندی؛
حق‌شناس، حق‌گزار، معتدل و منصف
به گفته محمد زارع شیرین‌کندی: «ضیاءشهابی شاگرد علاقمند، باهوش و بااستعداد فردید بوده و همواره از این شاگردی با افتخار، ادب، ارادت و احترام فراوان یاد کرده و می‌کند، برخلاف عده‌ای از شاگردان فردید که از فردید بسیار آموخته‌اند اما با تغییر اوضاع‌واحوال زمانه ظاهراً رنگ شاگردی و اندازه و میزان آموخته ایشان نیز تغییر و تحولات اساسی پذیرفته است.»
-
پیام تسلیت رضا داوری اردکانی به مناسبت درگذشت محمدرضا ریخته‌گران؛
از خوبان زمانه بود
استاد ممتاز فلسفه دانشگاه تهران نوشت: مصیبت درگذشت زودهنگام همکار عزیز استاد دکتر محمدرضا ریخته گران را به خانواده محترم ایشان، همه استادان و دانشجویان فلسفه در سراسر کشور و آشنایان حکمت و معرفت تسلیت می گویم.
-
موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار می‌کند؛
بزرگداشت پرویز ضیاءشهابی
در این مراسم از جدیدترین اثر پرویز ضیاءشهابی با عنوان «تحول تاریخی مفهوم فلسفه» رونمایی خواهد شد.
-
دانشکده مدیریت، علم و فناوری دانشگاه امیرکبیر برگزار می‌کند؛
سلسله وبینارهای «درنگی پیش از انتخاب: رشته فلسفه علم»
سلسله وبینارهای «درنگی پیش از انتخاب: رشته فلسفه علم» به همت دانشکده مدیریت، علم و فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر برگزار می‌شود.
-
محمدرضا ریخته‌گران، استاد فلسفه درگذشت
محمدرضا ریخته‌گران، استاد بازنشسته فلسفه دانشگاه تهران، هشتم شهریورماه شب، بر اثر کسالت از دنیا رفت.
-
خوانشی از کتاب «نزاع ایده‌ها؛ کارناپ، کاسیرر و هایدگر»
فلسفه بر سر دوراهی
مایکل فریدمن با بازسازی مناظره داووس در سال ۱۹۲۹ نشان می‌دهد شکاف مشهور میان فلسفه تحلیلی و قارّه‌ای چگونه از دل یک میراث فکری مشترک و در پی پاسخ‌های متفاوت به علم، منطق، متافیزیک و مسئله شناخت شکل گرفت.
-
ضرورت شجاعت دوباره پرسیدن در گفت‌وگو با محمدمهدی نورالهی؛
پرونده واقعیت همچنان باز است
به‌گفته مترجم: «شاید مهم‌ترین اهمیت این کتاب، نه اثبات قطعی ایدئالیسم تحلیلی، بلکه شکستن انحصار ماده‌گرایی باشد. کاستروپ بارها تأکید می‌کند که مدعی در اختیار داشتن حقیقت نهایی نیست. او تنها می‌گوید اگر قرار باشد میان تصویرهای رقیب از واقعیت انتخاب کنیم، بهتر است تصویری را برگزینیم که با شواهد، تجربه و استدلال سازگارتر و «کمتر نادرست» باشد.»
-
مروری بر «اختلاف‌نظر دینی»؛
ایمان، شک، گفت‌وگو و بازاندیشی
کتاب که به یکی از مهم‌ترین منازعات فلسفه دین معاصر اختصاص یافته، مسئله‌ای کاملاً زیسته را در عصر تنوع فرهنگی پلورالیسم دینی و جهانی شدن ارتباطات با دقتی فلسفی بررسی کرده، مواجهه با تنوع باورهای دینی را نه امری استثنایی که تجربه‌ای روزمره و فراگیر می‌داند.
-
جایگاه فلسفه در آموزش کودکان با «کودکان می‌توانند بیندیشند»؛
در جست‌وجوی چرا
کتاب «کودکان می‌توانند بیندیشند» نوشته ران گیلمور، با ترجمه روح‌الله کریمی و زهرا حیدری، فلسفه را به جایی می‌برد که شاید بیش از هر جای دیگری به آن نیاز داریم: کلاس درس؛ جایی که کودک می‌تواند به‌جای حفظ کردن پاسخ‌ها، درباره پرسش‌هایی فکر کند که خیلی وقت‌ها بزرگسالان نیز از کنارشان عبور می‌کنند.
-
«فلسفه پزشکی؛ سیر تحول، مسائل و چشم‌اندازها» منتشر شد؛
آمیختگی طبابت با مسائل انسانی، اجتماعی، معرفتی و فناورانه
«فلسفه پزشکی؛ سیر تحول، مسائل و چشم‌اندازها» پزشکی را نه صرفاً دانشی زیستی و فنی، بلکه عرصه‌ای چندلایه می‌فهمد که با مسائل انسانی، اجتماعی، معرفتی و فناورانه درآمیخته است. از این رو، کتاب می‌تواند زمینه‌ای برای فهم منسجم‌تر تاریخ پزشکی مدرن، بحران‌های نظام سلامت، مفهوم سلامت و بیماری، قضاوت بالینی و جایگاه فناوری در مراقبت فراهم آورد.
-
گفت‌وگو با توکلی صابری درباره «پزشک آواره» در روز ابوعلی سینا؛
از حجره‌های تنگ زندان تا تالارهای پرشکوه بخارا
محمدرضا توکلی‌صابری گفت: «پزشک آواره» تنها داستان سفری بیرونی نیست؛ بخش مهمی از آن به سفر درونی ابوعلی سینا اختصاص دارد. از حجره‌های تنگ زندان تا تالارهای پرشکوه بخارا، گرگان، ری، همدان و اصفهان، او در هر گام با پرسش‌هایی روبه‌رو می‌شود که نه فقط جهان، بلکه جان خودش را به چالش می‌کشند».
-
بازاندیشی در محافظه‌کاری اسکروتن در گفت‌وگو با شاهین زینعلی؛
چگونه می‌توان هم محافظه‌کار بود، هم دچار تصلب فکری نشد
به‌گفته زینعلی: « از نظر اسکروتن، اگرچه در دنیای امروز مسائل و مشکلات بسیاری وجود دارد اما چیزهای زیبایی هم هست که از جهان قدیم برجا مانده و باید حفظ شوند. او این محافظت را نیز در گروی بازاندیشی مداوم درباره آن امور دانسته و از این منظر در میان محافظه‌کاران نیز شاید بتوان گفت جایگاه منحصر به‌فردی دارد، چراکه به‌صورت معمول، محافظه‌کاران خود به بدبینی شهره‌اند.»
-
آموزه‌های قانون طبیعت در گفت‌وگو با پوریا گل‌شناس؛
از قانون طبیعی تا فلسفه سیاسی: مسئله استقلال قانون
به‌گفته مترجم: «آن‌چه به‌ویژه خوب است خواننده‌ی فارسی‌زبان بخواند، مواجهه با مسئله‌ی قانون طبیعی در فلسفه‌ی سیاسی است. این رساله‌ی کوتاه بازنمای کوشش لاک برای به‌رسمیت‌شناخته‌شدن قوانین طبیعی است تا از این راه بتوان اختیارات پادشاهی را از رهگذر مقیدساختن او به قانون محدود کرد. این بحث ما را ما مسئله‌ی فلسفی بنیادینی آشنا می‌کند که در تاریخ ایران اهمیت بسیاری زیادی داشته است؛ مسئله‌ی استقلال قانون».
-
یک سده سیر تحول فلسفه در گفت‌وگو با سعید پوردانش؛
شناسنامه فلسفه تحلیلی
به‌گفته پوردانش: « در ایران هیچ ترجمه‌ای از آثار اصلی و جریان‌ساز کارنپ، آستین، رایل، ویزدم، کواین، استراوسون، دیویدسون نداریم اما می‌بینیم که تعداد زیادی کتاب و مقاله از این فیلسوفان متأخر ترجمه و چاپ شده و به نام جریان اصلیِ فلسفه تحلیلی هم جا زده می‌شود و از آن‌جاکه بسیاری از این مکتوبات، قوت و عمق فلسفی چندانی ندارند در نزد افراد حتی فلسفه‌خوانده امر مشتبه شده که سنت فلسفه تحلیلی در نهایت چیزی از همین قماش است و حرف چندانی برای گفتن ندارد.»
-
نقش جنگ در شکل‌گیری باورها در گفتاری از زهرا حاجی‌شاه‌کرم؛
ایمان پس از تجربه رنج
زهرا حاجی شاه‌کرم گفت: . ابن‌سینا و علامه طباطبایی معتقدند که جنگ نمی‌تواند غایت سعادت انسان‌های باورمند را از میان ببرد. ایمان دینی، باورهای معقول و تجربه‌های انسانی مهم‌ترین بنیان‌های غایت به شمار می‌آیند. ممکن است درد و رنج سبب وقفه‌ای در تداوم حیات دینی انسان‌ها شود، اما نمی‌تواند موجب انقطاع مسیر سیر انسان به سوی غایت و سعادت شود.