به گزارش خبرگزاری كتاب ايران(ايبنا)، به نقل از ستاد خبري سراي اهل قلم، در اين نشست كه با حضور دكتر صادق خورشا، زبان شناس، دكتر بهرام مدرسی، زبان‌شناس و علی علي محمدی، دبير جلسه و جمعی از دانشجويان وخبرنگاران برگزار شد، جنبه زبان شناختی مهم‌ترين كتاب دستور زبان عربی با عنوان "الكتاب" بررسی و با شيوه‌های نوين زبان‌شناسی معاصر مقايسه شد.

در ابتداي اين نشست، دكتر خورشا ضمن اشاره به "الكتاب" سيبويه عنوان كرد: برخی خواستند اين امتياز بزرگ را از سيبويه بگيرند و اثر وی را فقط گزارشی از درس‌های استادش "الخليل" عنوان كنند، همانطور كه فردوسی را به عنوان ناقل افسانه‌های گذشته ايران، عنوان كردند، غافل از اين‌ كه شاهنامه فردوسی، شاهكار ادبی جهان و "الكتاب" نخستين اثر مدون نحوی و تأثير گذارترين كتاب دستور زبان عربی است.

وی با اشاره به محور سخنانش با عنوان بررسی دستور توصيفی "الكتاب" سيبويه و مقايسه آن با روش توصيفی نوين "فردينان دوسوسور" بيان كرد: اگر پدر زبان‌شناسی نوين را "فردينان دوسوسور" می‌دانند، سيبويه را بايد پدر روش توصيفی سنتی دستور زبان عربی دانست.

اين زبان شناس، روش توصيفی را يكی از بخش‌های بسيار مهم در روش‌های زبان‌شناسی دانست و افزود: گرچه برخی زبان شناسان معاصر عرب "الكتاب" سيبويه را به عنوان دستور زبان معياری در نظر گرفته‌اند، اما سيبويه به طور كامل روش توصيفی را در الكتاب پياده كرده است.

خورشا، سپس ويژگی‌‌های روش توصيفی را برشمرد و تأكيد كرد: با بررسی "الكتاب" و روش سيبويه به اين نتيجه می‌رسيم كه روش تدوين دستور زبان عربی توسط وی روشی كاملاً توصيفی بوده است.

وی در پايان، ضمن ابراز تأسف از اينكه اين كتاب ارزشمند (كه منبع و الگوی همه نحويان بعد از خود است) تا كنون به زبان فارسی ترجمه نشده، عنوان كرد: به زودی و با همكاری فرهنگستان زبان فارسی، اين كتاب توسط ايشان و دوتن ديگر از استادان به زبان فارسی ترجمه خواهد شد.

در ادامه اين جلسه، دكتر بهرام مدرسی درباره وجه تسميه "سيبويه" ابراز داشت: وجه تسميه اين اسم مشخص نيست. اين اسم را برخی به دليل اينكه سيبويه فردی با رايحه خوش بوده و به بوی خوش سيب و با تركيب (سيب+بويه) تشبيه كرده‌اند. برخي "ويه" را به معنای چهره آورده و"سيبويه" را فردی با روی خوش مطرح كرده‌اند. اما اكنون هر دو اصطلاح "سيبويه" و "سيبـَوَ‌يه" كار برد دارد.

وی كه با محوريت "ارتباط ديدگاه‌های زبان شناسی سيبويه با زبان‌شناسی نوين" سخنان خود را آغاز كرد، در ادامه افزود: "الكتاب" از نحو، آغاز و سپس به آواشناسی و واژه‌شناسی ختم می شود. سيبويه معيار دستور زبان خود را "گفتار" قرار می‌‌دهد نه "نوشتار". او معتقد است كه واحد گفتار، "جمله" است. وی در تدوين دستور زبان عربی و در روش خود، از كل به جزء می‌‌رسد و اين روشی است كه در شيوه بسياری از زبان‌شناسان معاصر، نظير "نوام چامسكی" ديده می‌شود.

اين زبان‌شناس در ادامه يادآور شد: سيبويه آواهای عربی را در 16 دسته و بر‌اساس مخارج صوتی، تقسيم بندی مي‌كند. اين همان چيزی است كه آواشناسی معاصر با كمی تفاوت، با استفاده از دستگاه‌های پيشرفته انجام می‌‌دهد.

مدرسی در پايان به اين نكته پرداخت كه سيبويه به هيچ وجه از سليقه شخصی خود برای نگارش دستور زبان عربی استفاده نكرده و داده‌های گفتاری اين زبان را ارزيابی كرده است. سيبويه در تدوين نحو عربی به آنچه هست اعتقاد داشته نه آنچه كه بايد باشد.

ابوبشر عمرو بن عثمان (۱۴۰ تا ۱۸۰هجری قمری) معروف به سیبویه، از دانشمندان ایرانی و بنيانگذار نحو در زبان عربی است. وی در شهر بيضا از توابع فارس به دنيا آمد. برای كسب علم به عراق رفت و در "مكتب بصره" از استادانی چون الخليل و اخفش بهره جست. سپس به تألیف کتابی در نحو با عنوان "الكتاب" پرداخت که ابن ندیم درباره آن می‌نویسد: "نه پیش از وی کسی مانند آن را تألیف كرده و نه بعد از او کسی تألیف خواهد کرد". سيبويه سرانجام در ۴۰ سالگی در شهر شیراز، دار فانی را وداع گفت.