به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، قرآن، كتاب جاويدان خداوند و قانون اساسي اسلام، و معجزه بزرگ، و يادگار ماندگار پيامبر اكرم(ص)، و نخستين مرجع عقايد و احكام و اخلاق و آداب و شعاير اسلامي است. خداوند در اين كتاب، گنجينههاي معارف و رازهاي سر به مهر حقايق، و اصول عدالت، و راه و روشهاي سعادت، و رهنمودهاي سير و سلوك، و دستورالعملهاي هدايت و تشريع را به وديعت نهاده است و اين مزاياي آسماني قرآن، در گوش اعصار و قرون، اين ندا را طنينانداز ميگرداند كه: «تنزيل من حكيم حميد؛ (قرآن) فرستاده خداي حكيم ستوده صفات است (فصلت، آيه 42).»
قرآن، راهنماست و چراغ راه، شفاست و درمان، براي همه مردم و بهخصوص براي مومنان. خداوند در آيه 57، سوره يونس ميفرمايد: «يا ايها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم و شفاء لما فيالصدور و هدي و رحمة للمومنين؛ اي مردم عالم! به حقيقت نامهاي كه همه پند و اندرز و شفاي دلها و هدايت و رحمت بر مومنان است از جانب خدايتان آمد»، بنابراين، فلسفه زندگي و راه و رسم انسان زيست را بايد از اين چشمه آب زندگاني گرفت، و بايد زيربناي عقايد و اخلاق و عرفان و تفكر و روابط اجتماعي و حكومت و سياست، و پشتوانه رفاه انسان و ترقي و پيشرفت جامعه، رهنمودهاي قرآن باشد.
دانشمندان از ديرباز همواره كوشيدهاند كه هريك در رشته تخصصي و سير مطالعاتي خويش، انسانها را به راز و رمز اين كتاب بزرگ آشنا كرده، و مرواريدهاي غلتان اين درياي بيكران را استخراج و گنجينههاي آن را كشف كنند.
در طي چهارده قرني كه از ظهور اسلام ميگذرد، دهها بلكه صدها دوره تفسير قرآن نوشته شده است؛ با اسلوبهاي گوناگون و رنگارنگ، با روشهاي مختلف و متفاوت، طولاني و مفصل، موجز و مختصر. بعضي بر نقل روايت تكيه كردهاند و بعضي بر عقل و درايت. برخي ديگر نيز از هر دو مدد گرفتهاند. بعضي از اين تفاسير، خود را از گرايشهاي مذهبي و فرقهاي رها ساختهاند و بعضي ديگر، رنگ كلامي يا فقهي و يا عرفاني دارند. بگذريم از اين كه تفاسير ـ به اصطلاح ـ عرفاني باطنيه نوعي خروج از حد و مرز زبان عربي و خروج بر اصول شريعت مقدس اسلام است!
در كنار دورههاي تفسير سراسري قرآن، كتابها و رسالههاي ديگري نيز تاليف شدهاند و در خدمت بيان قرآن براي مردم قرار گرفتهاند. از قبيل تاليفاتي كه درباره «احكام قرآن» (تفسير آياتالاحكام يا آيات فقهي قرآن كه از ديدگاه فقها بخش بسيار محدودي از قرآن را تشكيل ميدهند) صورت پذيرفته است و همچنين كتابهايي كه در زمينه «علوم قرآني» بهطور كلي و يا يك يا چند مساله از مسائل علوم قرآني نوشته شدهاند؛ مانند كتب و رسائلي كه درباره «اعجاز قرآن» يا «مجازات قرآن» يا «قراءات قرآن» يا «اصول علم تفسير» و ديگر مباحث علوم قرآن تاليف شدهاند.
در قرن اخير، تحقيقات و مطالعات قرآني با اسلوب نويني خودنمايي كرده است كه ميتوان آن را روش نوين در تفسير قرآن ناميد. تفسير موضوعي نيز جز بررسي مفاهيم آيات قرآني چيز ديگري نيست؛ ولي از آنجا كه عنوان «تفسير» همواره با تفاسير دورهاي و ترتيبي همراه بوده، و اين عنوان به مرور زمان يك معناي اصطلاحي به خود گرفته است، تفسير موضوعي را معمولا «تفسير» نمينامند!
تفسير موضوعي، عبارت است از اين كه محقق، آياتي را كه درباره يك موضوع در هر يك از سورههاي قرآن آمده است، گردآورد. سپس آنها را دستهبندي كند و آنگاه به توضيح و تفصيل مفاهيم آيات قرآن درباره موضوع مورد نظر بنشيند. از اين نوع تفسير، در ميان آثار و تاليفات پيشينيان كتاب «التبيان في اقسامالقرآن» اثر امام «ابنقيم» را ميشناسيم و در سالهاي اخير، كتاب «الوحيالمحمدي» تاليف سيد رشيدرضا را ديدهايم. اين كتاب به بررسي هشت موضوع اصلي قرآن پرداخته است.
در تفسير موضوعي، دو رساله نيز از شيخ محمود شلتوت ـرئيس اسبق دانشگاهالازهر (مصر)ـ در دست است. يكي با عنوان «القرآن والقتال» كه مشتمل است بر تحقيق موضوعي درباره صلح و جنگ، و ديگري «القرآن والمرأه» كه تحقيق موضوعي ارزندهاي را درباره نقش حساس و سرنوشتساز زن در جوامع بشري، دربردارد.
استاد عباسالعقاد نيز چندين كتاب در تفسير موضوعي دارد. از جمله كتاب «المرأه فيالقرآنالكريم والانسان فيالقرآنالكريم والفسلفةالقرآنية».
بعضي از آثار استاد «محمد عزت دروزه» نيز در شمار كتابهاي تفسير موضوعي به حساب ميآيند مانند: «الدستورالقرآني في شوونالحياة»، «سيرةالرسول»، «صور مقتبسة منالقرآن». اين كتاب اخير، نخستين كتابي است كه به تحليل و تفسير سيره پيغمبر اسلام(ص) در پرتو تابلوهاي گويايي كه با مفاهيم آيات قرآني ترسيم ميشود، پرداخته است. همچنين كتاب استاد «محمد شديد» با عنوان «التربية فيالقرآنالكريم» نيز سبك تفسير موضوعي دارد.
ناگفته پيداست كه كتابها و رسالههايي كه به بررسي يك يا چند موضوع از ديدگاه قرآن پرداختهاند، منحصر به كتابها و رسالههاي نامبرده نيستند. به نظر نويسنده اين اثر، اين نوع تحقيق قرآني بهويژه در عصر ما بسيار سودمند و پاسخگوي نيازهايي است كه دورههاي كامل تفسير ترتيبي قرآن نميتوانند از عهده آنها برآيند.
كتاب حاضر در شش فصل سامان يافته است كه عناوين عبارتند از: ماهيت و ضرورت صبر، زمينههاي صبر، جايگاه صبر و صابران در قرآن، قهرمانان صبر، پيشتوانه صبر، و آفات صبر.
اين اثر همچنين داراي سه پيوست است: الف) روش تحقيق موضوعي در قرآن، ب) راهنماي چهار تحقيق موضوعي، ج) صبر ايوب.
كتابهاي احياء علومالدين، حيوةالقلوب، الدراية في علم مصطلحالحديث، روضالجنان و روحالجنان، شرح فشردهاي بر مقدمه الميزان، صحيح مسلم، في ظلالالقرآن، قوتالقلوب، معجمالمفهرس لالفاظالقرآنالكريم و مفاتيحالغيب از منابع و مآخذ نويسنده در تدوين اين اثرند.
چاپ سوم كتاب «سيماي صابران در قرآن» در شمارگان 1200 نسخه، در 220 صفحه و بهاي 20000 ريال راهي بازار نشر شد.
دوشنبه ۳ اسفند ۱۳۸۸ - ۰۹:۳۵
نظر شما