به گزارش سرویس علم خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) صنعت داروسازی در جهان امروز با چالشهای بسیار جدی و بنیادینی روبهرو است که ادامه مسیر سنتی را برای فعالان این حوزه دشوار و ناهموار کرده است. توسعه یک داروی جدید معمولاً بین ده تا پانزده سال زمان میبرد و هزینهای گزاف بیش از دو میلیارد دلار روی دست شرکتها میگذارد؛ این در حالی است که بیش از نود درصد ترکیباتی که با تلاش فراوان وارد فازهای بالینی میشوند در نهایت شکست میخورند و راه به جایی نمیبرند. بیماریهای نادر هنوز هم اغلب بدون درمان مؤثر و قطعی ماندهاند، مقاومت دارویی در حوزه آنتیبیوتیکها، درمان سرطان و بیماریهای عفونی روزبهروز در حال افزایش است و فشار فزایندهای برای کاهش هزینههای نظام سلامت و دسترسی عادلانه به داروهای باکیفیت در تمامی کشورها حس میشود.
ضرورت گذر از روشهای سنتی کشف دارو
در چنین شرایط پیچیدهای روشهای سنتی کشف و توسعه دارو دیگر پاسخگوی نیازهای روز این صنعت نیستند و ناکارآمدی خود را نشان دادهاند. آزمایشهای تجربی، غربالگری فیزیکی کتابخانههای ترکیبات، آزمون و خطا در فرمولاسیون و آزمایشهای بالینی طولانیمدت دیگر نمیتوانند با سرعت سرسامآور رشد دانش زیستی و انتظارات فزاینده جامعه همگام شوند. اینجاست که هوش مصنوعی دقیقاً وارد میدان میشود و ضرورت استفاده از آن را برای نجات نظام سلامت و داروسازی غیرقابلانکار میکند.
تلفیق علوم با هوش مصنوعی و تحول داروسازی
تلفیق و ترکیب علوم گوناگون با هوش مصنوعی که آورده بزرگ و نوین بشر امروز است، موضوع تازهای محسوب نمیشود و تقریباً یک دهه میشود که رخنه هوش مصنوعی در علوم مختلف، از فنی و مهندسی گرفته تا علوم پایه، مولفهای شده است که توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. هدف اصلی این پژوهشگران توسعه و حل مشکلاتی است که شاید تا پیش از ظهور این فناوری پیشرفته امری محال و دستنیافتنی به نظر میرسید. داروسازی علمی است که هدف نهایی آن بهبود سلامت انسان از طریق کشف، توسعه، تولید و توزیع داروهای ایمن، مؤثر و در دسترس است و این علم طی قرنهای متمادی با روشهای تجربی، آزمون و خطا و دانش انباشتهشده شیمیدانان و داروسازان پیش رفته است؛ اما در دهه اخیر ورود قدرتمند هوش مصنوعی این رشته حیاتی را به طور اساسی دگرگون و متحول کرده است.
هوش مصنوعی؛ ستون اصلی داروسازی مدرن
به گفته بسیاری از کارشناسان و پژوهشگران برجسته، هوش مصنوعی دیگر یک ابزار کمکی ساده نیست، بلکه به یکی از ستونهای اصلی و فناورانه داروسازی مدرن تبدیل شده است. این فناوری پیشرفته با توانایی بینظیر در تحلیل دادههای بسیار بزرگ، شناسایی الگوهای پنهان، پیشبینی نتایج پیچیده و تولید ایدههای نو، تقریباً در هر مرحله از چرخه زندگی دارو از کشف مولکول جدید تا توزیع نهایی در داروخانه نقشی کلیدی و تعیینکننده ایفا میکند.

روایتی دیگر از تلفیق هوش مصنوعی در علوم دارویی
کتاب هوش مصنوعی در علوم دارویی نوشته نیما علیخانی روایتی جامع، عمیق و بهروز بر کاربردها، چالشها و آینده این حوزه است. نویسنده در این اثر تلاش میکند تصویری جامع، علمی و مدرن از کاربردهای هوش مصنوعی در علوم دارویی ارائه دهد تا خواننده، چه دانشجوی داروسازی باشد، چه پژوهشگر، چه داروساز بالینی و چه مدیر صنعت، به درک درستی برسد که هوش مصنوعی چگونه این رشته را بازتعریف کرده و چه فرصتها و چالشهای بزرگی در پیش روی ما قرار دارد.
مبانی علمی و مثالهای واقعی کتاب
گفتنی است کتاب حاضر بر پایه مطالعات علمی معتبر سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ تدوین شده و نویسنده در آن سعی کرده است بین عمق علمی و کاربرد عملی تعادلی دقیق برقرار کند. مثالهای واقعی و ملموسی از کشف داروهای ضدسرطان، درمانهای بیماری کووید نوزده، داروهای بیولوژیک، فرمولاسیونهای شخصیسازیشده و زنجیره تأمین هوشمند در کتاب آورده شده است تا خواننده بتواند تاثیر واقعی، عمیق و ملموس این فناوری را به چشم خود ببیند.
چالشها و موانع پیش روی فناوری
با توجه به آنچه که در مقدمه کتاب آمده است، نویسنده معتقد است با این حال این روند نوین بدون چالش نیز نیست و موانع بزرگی بر سر راه آن وجود دارد. سوگیری در دادهها، مسائل مربوط به حریم خصوصی، مسئولیتپذیری در خطاهای الگوریتمی، نابرابری در دسترسی به فناوریهای نوین و نیاز مبرم به چهارچوبهای نظارتی جدید از مهمترین موانع و دغدغههایی هستند که باید برای آنها چارهای اندیشید.
فصلهای مختلف کتاب به گونهای در کنار هم چیده و تنظیم شدهاند که به خوبی نشان میدهند هوش مصنوعی چگونه در بخشهای مختلفی همچون کشف دارو، فرمولاسیون، تولید، کنترل کیفیت، کاربرد بالینی، داروخانه و زنجیره تأمین نقشآفرینی میکند. این اثر همچنین به صراحت تبیین میکند که چالشهای مهمی مانند کیفیت دادهها، سوگیری، حریم خصوصی و مسئولیتپذیری چگونه مدیریت میشوند و آینده این صنعت حیاتی تا بازه زمانی سالهای ۲۰۳۵ تا ۲۰۴۰ چگونه شکل خواهد گرفت.
برگی از کتاب؛ معجزه کاهش زمان و هزینه
در بخشی از کتاب میخوانیم که هوش مصنوعی زمان کشف دارو را به سه تا هفت سال کاهش میدهد و همچنین هزینههای اولیه را تا پنجاه تا هفتاد درصد پایین میآورد و احتمال موفقیت در فاز بالینی را به شکل قابلتوجهی افزایش میدهد. این فناوری پیشرفته با تحلیل همزمان دادههای ژنومیک، پروتئومیک، متابولیک و بالینی، الگوهای پنهان را کشف میکند، اهداف زیستی جدید را شناسایی میکند و مولکولهای امیدوارکننده را با دقت بسیار بالا پیشنهاد میدهد. این فناوری در مرحله توسعه، آزمایشهای سعی و خطا را به شدت کم میکند و فرمولاسیونهای بهینه را پیشبینی میکند. در بخش تولید، کیفیت را در لحظه نظارت میکند و خطاها را پیش از وقوع جدی تشخیص میدهد و در داروخانه و زنجیره تأمین نیز موجودی را هوشمندانه مدیریت میکند، تقاضا را پیشبینی میکند و توصیههای شخصیسازیشده را به بیماران ارائه میدهد.
مخاطبان کتاب و آینده داروسازی
در نهایت باید گفت این کتاب ارزشمند برای دانشجویان رشته داروسازی، پژوهشگران، داروسازان بالینی، مدیران صنعت، سیاستگذاران حوزه سلامت و هر کسی که به آینده داروسازی و سلامت جامعه علاقهمند است به رشته تحریر درآمده است و میتواند راهنمایی جامع و راهگشا برای درک تحولات آینده باشد.
نظر شما