به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) در شیراز، سعید حسامپور، رئیس مرکز حافظ شناسی در ابتدای نشست که شامگاه چهارشنبه برگزار شد، گفت: پژوهشهای منصور پایمرد مستند است. در بُعد خلاقه هم تولید اثر ادبی هم فعال و در عین حال شاعر و داستاننویس است که جمع شدن این سه وجه ستودنی است.
وی با بیان اینکه کتاب «رند عافیتسوز» روایتی داستان گونه از زندگی حافظ است که بر اساس دادههای تاریخی و اشعار او شکل گرفته است، تصریح کرد: تلاش پایمرد در فضای شاعرانه غزلهای حافظ شکل گرفته است و از اشعار سعدی در بخشهای مختلف اثر بهره برده است.
در ادامه نشست با حضور فرزانه معینی، محمد کشاورز و منصور پایمرد، نشست نقد و بررسی کتاب «رند عافیتسوز» آغاز شد؛ محمد کشاورز، داستاننویس گفت: کتاب در واقع یک رمان تاریخی است. رمان تاریخی معمولا اثری است که در پشت یک کلان روایت است و کار را برای نویسنده سخت می کند. تصویری که طی قرنها از حافظ ساخته شده یک کلان روایت است که جرات میخواهد درباره حافظ و آن کلان روایت اظهار وجود کرد.
مولف کتاب تحسین شده «بلبل حلبی» افزود: در مورد حافظ به شیوه ادبیات معاصر چند اثر در سالهای اخیر منتشر شده است. «تن تنهایی» توسط شهریار مندنیپور نوشته شده است. در این رمان در واقع مولف به زبان و ذهن حافظ نزدیک شده است. نویسنده در آن داستان چندان به زمانه حافظ مقید نبوده اما اثر خواندنی خلق کرده است.
کشاورز از کتاب «سرو سفید و حافظ ناصر» نوشته ناصر قلمکاری نیز نام برد که مولف تلاش کرده داستانی خلق کند که حافظ یکی از شخصیتهای داستان است. رمان حافظخوانی خصوصی که علیرضا ایرانمهر نوشته نیز یک رمان معاصر است که مدام به شعرهای حافظ استناد میکند.
کشاورز با بیان اینکه در خواندن کتاب با حافظی روبهرو می شوید که میتوانید با آن زندگی کنید، عنوان کرد: به واسطه این اثر می توان در شیراز گام برداشت و حس و حال حافظ را درک کرد.
شخصیت های ادبی یکی از مشکلات ماست
وی سپس به تحلیل شخصیتهای درون متن پرداخت و گفت: حافظ برای مخاطب خیلی انتزاعی و آسمانی نیست و میتوانیم با او دیالوگ داشته باشیم. قدسیسازی شخصیتهای ادبی یکی از مشکلات ماست. این رمانها میتواند این روند را متوقف کند. حافظ در عینحال که شاعر بزرگی بوده، آدمی است که گاهی حب جاه پیدا و حسادت هم کند.
کشاورز با خواندن بخشهایی از کتاب رند عافیتسوز به تحلیل متن پرداخت و افزود: هر نسلی که بیاید، حافظ را روایت خواهد کرد و این کتاب آخرین رمان تاریخی درباره لسانالغیب نخواهد بود.
فرزانه معینی نیز در این نشست کتاب را اثری ارزشمند عنوان کرد و گفت: اگر ما امروز از خواندن کتاب رند عافیتسوز لذت میبریم، حاصل زحمت نویسنده است و در عرصه پژوهشی کاری کارستان است.
وی با بیان اینکه کتاب رند عافیتسوز در مورد حافظ پژوهی و حافظ شناسی میتواند بدرخشد، افزود: تدوین یک کتاب داستان درباره حافظ ضروری بود. چهل سال مولف حافظ شناسی و در مجاورت حافظ سپری کرده است و آنچه تألیف کتاب را قوت می بخشد تدریس شعر حافظ است، حتما ایشان شایستگی تألیف کتابی درباره حافظ داشته است. از سویی داشتن یک قلم توانا که باعث می شود توصیف های خواندنی داشته باشد توانایی نویسنده این کتاب است.
به گفته این حافظشناس، آنچه این کتاب را ارزشمند و خواندنی می کند این است که مولف با همت بلند و صرف وقت در نوشتن این اثر همت گذاشته است. حافظ یک شاعر استثنایی است و اشتیاقی که مردم برای داستان شخصیت و زندگی حافظ نشان می دهند، انگیزهای برای نوشتن چنین اثری است.
مولف، مهرههای پراکنده درباره حافظ را به رشته نظم در آورد
این حافظ شناس و استاد زبان و ادبیات فارسی خاطرنشان کرد: کاری که کتاب به خوبی انجام داد، مهرههای پراکنده درباره حافظ را به رشته نظم درآورد و انسجامی به نامها داد.
مولف کتاب فرهنگ مردم شیراز در دوره سعدی و حافظ ادامه داد: کتاب در پی این است که حافظ چگونه به چنین جایگاهی رسید و رابطه حافظ با ساختار قدرت را بیان کند. در عین حال فقط کتاب زندگی نامه حافظ نیست و یک بازسازی تاریخی اجتماعی از شیراز است. در این کتاب آمیختگی اطلاعات تاریخی و داده های و رشد شخصیت حافظ چنان به هم آمیخته که مخاطب با خواندن آن به شناخت شیراز و حافظ نایل میشود.
این حافظپژوه و استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به ظرفیتهای ادبی و داستانی این اثر، آن را فراتر از یک رمان تاریخی دانست و گفت: این کتاب علاوه بر معرفی شخصیت حافظ، تصویری زنده و ملموس از شیراز در قرن هشتم هجری، آداب و رسوم، معماری، محلهها و فضای فرهنگی آن روزگار ارائه میدهد و میتواند بهعنوان اثری کمکآموزشی در کنار دیوان حافظ مورد استفاده قرار گیرد.
معینی با اشاره به بازتاب تأثیرپذیری حافظ از سعدی در روایت این کتاب اظهار کرد: یکی از نکات جالب اثر، حضور پررنگ شعر سعدی در زبان و بیان شخصیت حافظ است؛ بهگونهای که ابیات سعدی در گفتوگوهای او روان و طبیعی جاری میشود و هرجا شخصیت داستان میخواهد مفهومی را بیان کند که سعدی پیشتر به زیباترین شکل گفته است، به شعر او رجوع میکند.
وی با تأکید بر اینکه بخش مهمی از گفتوگوها و احساسات روایتشده از حافظ حاصل تخیل و توانایی داستانپردازی نویسنده است، افزود: آشنایی نویسنده با شعر حافظ، روزگار او و فرهنگ زمانهاش، این امکان را فراهم کرده است که مخاطب روایت را باور کند و در مواجهه با گفتوگوها و احساسات شخصیت اصلی، درباره واقعی بودن یا نبودن آنها دچار تردید نشود.
شاعرانگی از ویژگیهای برجسته کتاب است
این استاد زبان و ادبیات فارسی، شاعرانگی را از ویژگیهای برجسته کتاب دانست و گفت: پیش از این بیشتر با نوشتههای پژوهشی و شعرهای استاد پایمرد آشنا بودم و از ایشان اثر داستانی گستردهای ندیده بودم. به نظرم وجه شاعرانگی شخصیت و قلم نویسنده بهخوبی در این کتاب بازتاب یافته است. در بخشهای مختلف اثر با شعر، توصیفهای زیبا و جزئینگاریهایی روبهرو هستیم که خواندن کتاب را به تجربهای لذتبخش تبدیل میکند.
معینی ادامه داد: توصیف چهرهها، پوشش شخصیتها، فضای صبحگاهی برخاستن حافظ برای عبادت، معماری، طبیعت، مسجدها و مدرسههایی که داستان در آنها جریان دارد، چنان دقیق و دلانگیز است که مخاطب هنگام خواندن، علاوه بر دنبال کردن روایت، از جنبه ادبی و خیالانگیز اثر نیز لذت میبرد. این توصیفها بهگونهای است که گویی روح خواننده را نوازش میکند.
وی با بیان اینکه «رند عافیتسوز» تنها به زندگی شخصی حافظ محدود نمیشود، اظهار کرد: مخاطب در این کتاب با شیراز روزگار حافظ نیز آشنا میشود. از آداب و رسوم و معماری شهر گرفته تا محلهها، مسجدها.
برای نوشتن درباره حافظ باید سالها با شعر او زندگی کرد
منصور پایمرد، نویسنده کتاب «رند عافیتسوز» نیز با اشاره به دشواریهای نگارش رمانی درباره زندگی حافظ گفت: نوشتن درباره زندگی خصوصی شاعری که در حافظه و تخیل ایرانیان جایگاهی ویژه دارد، جسارت و شناخت عمیقی میطلبد. نویسنده باید شخصیتی خلق کند که در عین برخورداری از ویژگیهای داستانی، برای مخاطبان و حافظپژوهان باورپذیر باشد.
پایمرد اظهار کرد: نگارش این کتاب نزدیک به پنج سال زمان برد و حاصل سالها تحقیق و زندگی با شعر حافظ است. به باور من، پژوهش درباره یک شاعر با زندگی کردن با شعر و جهان فکری او تفاوت دارد؛ کسی که میخواهد درباره زندگی حافظ بنویسد، باید سالها شعر او را خوانده، تدریس کرده و با اندیشه و جهان او مأنوس بوده باشد.
وی با اشاره به دشواری تلفیق واقعیتهای تاریخی و تخیل داستانی افزود: در رمان تاریخی، نویسنده با شخصیتهایی مانند شاه شجاع، امیر مبارزالدین و شیخ ابواسحاق روبهروست که سرانجام زندگیشان در تاریخ مشخص است. در کنار این شخصیتها باید چهرههای تازهای خلق کرد که ضمن باورپذیری، به پیشبرد داستان و شکلگیری فضای زندگی حافظ کمک کنند.
نویسنده «رند عافیتسوز» با تأکید بر تلاش خود برای ارائه تصویری چندوجهی از حافظ گفت: نمیخواستم حافظ را صرفاً بهعنوان یک قدیس یا عارف دستنیافتنی تصویر کنم؛ بلکه کوشیدم شخصیتی بسازم که هم ساحت عارفانه و معنوی او برای مخاطب پذیرفتنی باشد و هم ابعاد انسانیاش دیده شود. ویژگیهای این شخصیت را نیز از دل ابیات حافظ و نشانههای آشکار و پنهان شعر او استخراج کردهام.
تقابل حافظ با زهد ریایی
پایمرد یکی از محورهای کتاب را تقابل حافظ با زهد ریایی دانست و افزود: این تقابل از دوران حضور حافظ در مدرسه تا مواجهه او با شخصیتهای مختلف در داستان ادامه پیدا میکند و از وجوهی است که در شعر حافظ نیز بازتاب دارد.
وی همچنین درباره حضور روایتهای عامیانه در رمان گفت: نمیخواستم حافظی خلق کنم که فقط متعلق به کتابخانهها و محافل پژوهشی باشد؛ بلکه میخواستم مخاطب عمومی نیز بتواند با او ارتباط برقرار کند. به همین دلیل، برخی روایتها و باورهای عامیانه درباره حافظ، از جمله داستانهای مربوط به شاخه نبات، در ساختار داستان حضور یافتهاند. حتی مکانهایی مانند نانوایی به فضایی مهم برای شکلگیری ارتباط حافظ با مردم و شخصیتهای داستان تبدیل شدهاند.
این نویسنده با اشاره به نقش شناخت شیراز در نگارش کتاب اظهار کرد: کسی که میخواهد درباره زندگی حافظ بنویسد، باید با شیراز، محلهها، زبان و فرهنگ آن آشنا باشد. سالها زندگی در این شهر و شناخت فضای اجتماعی و فرهنگی آن، به من کمک کرد تا جهان داستانی حافظ را با جزئیات بیشتری بازآفرینی کنم.
پایمرد درباره زبان و نثر کتاب نیز گفت: تلاش کردم هر شخصیت متناسب با ویژگیهای فردی و اجتماعی خود، زبان و بیان ویژهای داشته باشد. پس از دریافت پیشنهادها و تذکرات برخی صاحبنظران، حدود شش تا هفت ماه نیز دوباره روی زبان کتاب کار کردم تا روایت و گفتوگوها به انسجام بیشتری برسند.
وی در پایان با اشاره به بازنویسیهای متعدد اثر گفت: نسخه اولیه کتاب تقریباً دو برابر حجم فعلی بود و در چند مرحله با شیوههای روایی متفاوت بازنویسی شد تا در کتاب «رند عافیتسوز؛ داستان زندگی خواجه شمسالدین محمد حافظ شیرازی» حاصل بیشاز چهار دهه همنشینی، مطالعه و پژوهش منصور پایمرد درباره شعر، زندگی و اندیشه حافظ است.
این اثر با رویکردی داستانی میکوشد تصویری از زندگی حافظ را در پیوند با روزگار، شعر، جهان عرفانی و ابعاد انسانی و اجتماعی شخصیت او پیش روی مخاطب قرار دهد. نویسنده در تدوین این اثر، چهار عرصه تاریخ، شعر، عرفان و زندگی انسانی و اجتماعی حافظ را مبنای روایت خود قرار داده و با بهرهگیری از منابعی همچون تذکرهها، تواریخ و اشعار دارای نشانههای تاریخی در دیوان حافظ، به بازآفرینی داستان زندگی این شاعر نامدار پرداخته است.
کتاب رند عافیتسوز در هشت بخش و ۴۵۴ صفحه، به همت نشر سیوند در سال ۱۴۰۵ منتشر شده و در مدت کوتاهی به چاپ دوم رسیده است.
نظر شما