سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا): کتاب پنجرهای رو به جهان دانایی و چراغی برای روشنتر دیدن مسیر زندگی است؛ همراهی خاموش اما اثرگذار که اندیشهها را بارور میکند و افقهای تازهای پیش روی انسان میگشاید. گسترش فرهنگ مطالعه تنها با دعوت به خواندن محقق نمیشود، بلکه نیازمند عزمی جمعی، برنامهریزی مستمر و همافزایی نهادهای فرهنگی و آموزشی است.
ترویج کتابخوانی زمانی به یک جریان ماندگار اجتماعی تبدیل میشود که کتاب از قفسه کتابخانهها فراتر رود و به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره خانوادهها و نسلهای آینده بدل شود؛ مسیری که از خانواده آغاز میشود، در مدرسه و کتابخانه جان میگیرد و با همراهی رسانهها و متولیان فرهنگ به بالندگی میرسد.
در همین راستا همزمان با هفته کتاب و کتابخوانی گفتوگویی با عاطفه زارعی استاد دانشگاه و کارشناس حوزه کتاب و کتابخوانی داشتیم.
با توجه به تکنولوژیهای روز و گسترش فضای مجازی چقدر مطالعه میتواند در شرایط کنونی اثرگذار باشد؟
با توجه به تکنولوژیهای روز و گسترش فضای مجازی که در شرایط کنونی تاثیرگذار است، باید گفت محملهای انتقال اطلاعات ما تغییر کرده، یعنی از گذشته تاکنون محمل انتقال اطلاعات ما فشرده میشود و حجم زیادی از اطلاعات جابه جا میشود بنابراین در فضای حاضر اطلاعات بسیار زیادی به شیوههای مختلف در جریان است و در این دوران بیشتر باید افراد مطالعه کنند تا اطلاعات درست را از اطلاعات نادرست تشخیص دهند.
وقتی فرد مطالعه نمیکند، در واقع اطلاعاتی هم کسب نمیکند پس جریان سازی اطلاعات اشتباه میتواند افکار او را جهت دهد که همچنان با این معضل در جامعهای که اهل مطالعه نیستند، مواجه هستیم.
جامعهای که اهل مطالعه نیست، جریانهای فکری خاص میتوانند بنیان فکری او را برهم بریزد و به شکل دیگری دادههای خام و پخته نشده و دادههایی که صحت ندارد افراد و گروه دیگری را از او بسازد؛ بنابراین با توجه به عصر فناوری، اطلاعاتی بیش از پیش نیاز داریم و باید منابع اطلاعاتی موثق را مطالعه کنیم.
من همیشه به دانشجویان نیز سفارش میکنم با توجه به عصر هوش مصنوعی این تکنولوژیها دستیار شما هستند، زمانی شما میتوانید درست استفاده کنید که مطالعه و تحلیل شما بالاتر از آن ابزار باشد و آن نرم افزار کمک فکری شما باشد؛ بنابراین نمیتوانیم بگوییم مطالعه کمرنگتر شده اتفاقا بشر باید آگاهتر باشد که خیلی فرصتها سر اطلاعات بیفایده صرف نشود و از این ابزارهایی که او را میتواند به عمق اطلاعاتی رهنمون سازد، استفاده کند؛ زیرا فضای مجازی فرصتی برای خواندن است.
فضای مجازی فرصتی برای خواندن عمیقتر است و نباید مطالعه را از دست دهیم، در حالی که متاسفانه در حال حاضر دچار چنین بحرانی هستیم ولی جامعه دارد به این شناخت میرسد که خیلی از اطلاعات با جستجو کردن و بررسی بدست میآید.
فردی که اهل مطالعه است یا قرار است مطالعه کند باید بهترین استفاده را از منابع اطلاعاتی موثق داشته و بهترین تحلیلها را انجام دهد و وقت خود را صرف منابع اطلاعاتی سطحی و کم عمق نکند.
چقدر هفته کتاب میتواند برای گفتوگو و بحث درباره ضرورت نوشتن و مطالعه در جامعه ایران موثر باشد؟
هفته کتاب فرصتی برای همه نهادهای فرهنگی، علمی، دانشگاهی و آموزشی است که جامعه نیازمند شناخت است و این شناخت هم با منابع درسی و تکنیکی حاصل نمیشود. اگر قرار ما کنشهای رفتاری انسانهاست و اینکه خیلی از اتفاقات را با نگاه در گذشته، امروز و آیندهنگر داشته باشیم، باید مطالعه را در کارهای روزانه خود داشته باشیم و همه سازمانها متولی آن هستند. باید باب جریان سازی مطالعه در همه اقشار جامعه راه بیفتد زیرا جامعه نیازمند آگاهیهای درست است پس ما احتیاج داریم که ارتباط بین کتاب خواننده، نویسنده کتاب و ناشر را بیش از پیش بیشتر کنیم.
وقتی در هفته کتاب رونماییها انجام شده و معرفیهای کتاب صورت میگیرد و خدمات اندیشیدن مانند سایر کالاها انجام میشود در واقع خود جامعه را به فکر وادار میکند. تلویزیون کالایی در حوزه تجاری است و در مصرف گرایی انواع تبلیغات را دارد، ما در هفته کتاب باید به این مسائل نیز توجه داشته باشیم و در این زمینه به طور مستمر همه دستگاهها آگاهی داشته باشند.
یکی از معضلات ما عدم آگاهی جامعه نسبت به هویت، تاریخ و فرهنگ در حوزههای مختلف و تصمیم گیری برای آینده است، اگر یک کودک یا نوجوان یا یک مرد و زن میخواهد آگاه باشد و تفکر راهبردی داشته باشد، باید از اندیشه دیگران البته با داشتن تفکر انتقادی و فلسفی و سازنده خود استفاده کند.
برخی مواقع با افرادی که فقط خواننده کتاب هستند، مواجه هستیم، خواننده کتاب باید در درک و شناخت بتواند تفاوت قائل باشد و اگر در خواندن خواننده کتاب تفاوت ایجاد نشود، خواندن بیاثر خواهد بود زیرا کتاب خواندنی خوب است که عمیق و اثرگذار باشد.
ما در مسیر خواندن با جریانی از اطلاعات مواجه هستیم بنابراین منابع اطلاعاتی بسیار اهمیت دارد و کتابی که به اشکال مختلف بتواند کمک کند زیرا کتابهایی که مطالعه میکنند، بسیار کمک کرده و آگاهی بخش است.
کتابها چقدر میتوانند در آرامش روانی جامعه تاثیرگذار باشند؟ و آیا کتابهای کنونی بازار از چنین ظرفیتی برخوردار هستند؟
کتابی که متناسب با سطح خواننده و مناسب گروه سنی باشد و از ابزارهای مولتی مدیا استفاده کند، میتواند در جامعه کمکرسان و تاثیرگذار باشد. وقتی ما در جریان انبوهی از اطلاعات قرار میگیریم دچار عدم اطمینان و نا آرامی خواهیم شد بنابراین با استفاده از کتابها و خواندن آنها میتوانیم به آرامش برسیم.
مثلا برای یک نوجوان وقتی در تلاطمهای عاطفی قرار میگیرد خواندن رمانی که غیرمستقیم است خیلی از مسائل را یادآوری میکند، موثر خواهد بود یا کسی که به دنبال آینده خود در کتاب میگردد، اتفاقات خوبی برایش رقم میخورد، در ایام مدیریت کتابخانه بارها دیدم یک زندانی نوجوان به کتابخانه مراجعه میکرد و میگفت میخواهم با استفاده از کتاب آرامش بدست بیاورم و زندگیام را تغییر دهم پس این نشان میدهد که کتاب یک ابزار بسیار ساده و آرام است که میتواند زندگی بدون تنش و آرامی را برای افراد جامعه ایجاد کند.
گاهی در فضای مجازی هستیم اما سایر منابع اطلاعاتی را نیز میبینیم و استفاده میکنیم پس باید شیوههای مختلف اطلاعاتی را مطالعه کنیم و این علاقمندی را برای نویسندگان، کتاب فروشان، ناشران، متولیان نشر و کتابخانهها نیز قائل شویم زیرا وقتی زیرساختهای مناسب طراحی میکنیم مردم علاقمند شده و فضای دلنشین ایجاد میشود.
کتابخانه جزو مراکز امن برای کاربران است اما در این مسیر هم کتب سطحی وجود دارد که وقتی آگاهی ایجاد شود که برخی کتب قابل مطالعه نیست، از رده خارج خواهد شد چون جامعه آگاه میشود برای چنین کتابهایی هزینه نکند و وقتی جامعه آگاه باشد که این کتب به صورت تجاری وارد عرصه نشر میشوند، از دور خارج خواهند شد.
بر این اساس راهکارهای ترویج فرهنگ مطالعه در استان همدان چیست؟ چگونه میشود فرهنگ کتابخوانی در استان را ترویج کرد؟
همدان با پشتوانه تاریخی و فرهنگی (ابنسینا، بوعلی، باباطاهر، دانشگاهها و مراکز علمی) ظرفیت ویژهای دارد. راهکارهای پیشنهادی برای ترویج امر مطالعه یکی کتابخوانی محلهمحور است، مانند ایجاد کتابخانههای کوچک محلی، کتابخانههای پارکی و «کتابخانههای آزاد» در ایستگاهها و فضاهای عمومی.
باشگاههای کتابخوانی نیز اقدامی موثر است؛ تشکیل باشگاههای نقد و گفتوگو درباره کتاب در مدارس، دانشگاهها، مساجد، فرهنگسراها و به ویژه برای بانوان می تواند جریان ساز باشد. همچنین محوریت خانواده را نیز نباید فرامخوش کرد چراکه برنامههای مادر و کودک، قصهگویی و «ساعت مطالعه خانوادگی» میتواند در ترویج فرهنگ کتاب کمک کند.
بهرهگیری از میراث بومی نیز یکی از این روش هاست که در این راستا؛ معرفی مشاهیر و آثار همدان، برگزاری تورهای ادبی و بازدید از آرامگاهها همراه با کتابخوانی را میتوان نام برد.
همچنین همکاری نهادها در این راستا ضروری است. هماهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، آموزش و پرورش، کتابخانههای عمومی، دانشگاهها، شهرداری، صداوسیما و ناشران برای تقویم مشترک فرهنگی میتواند اقدام موثری باشد.
حمایت از ناشران و نویسندگان بومی نیز به ترویج فرهنگ مطالعه کمک میکند که در این راستا اقداماتی نظیر تسهیل چاپ، برگزاری نمایشگاههای استانی و جشنوارههای نویسندگی را شامل میشود.
استفاده از فضای مجازی، حضور مدیران، چهرههای فرهنگی و ورزشی به عنوان الگوی کتابخوان و سنجش دورهای میزان مطالعه در استان و بازبینی برنامهها بر اساس نتایج و معرفی تالارهای رقومی و پایگاههای اطلاعاتی میتواند اثرگذار باشد.
نظر شما