سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- آناهید خزیر؛ کتاب «عشق مهم‌تر از نجات جهان است؛ واپسین کلمات دادستان دادگاه نورنبرگ» (Parting Words) نوشته بنجامین فرنتس با ترجمه بهراد رحمانی از سوی نشر ققنوس منتشر شد. این کتاب پس از مقدمه در ۹ بخش تنظیم شده است. در باب رویاها: مجبور نیستی همرنگ جماعت شوی؛ در باب آموزش و پرورش: هر کجا هستی بیاموز؛ در باب شرایط: روی پاهای خودت بایست؛ در باب زندگی: راه همواره ناهموار است و هیچ‌گاه مستقیم نیست؛ در باب اصول: خوب بودن را برگزین؛ در باب حقیقت: همیشه صادقانه حرفت را بزن، حتی اگر هیچ‌کس گوش ندهد؛ در باب عشق: چیزهایی مهم‌تر تز نجات جهان وجود دارند؛ در باب تاب و توان: سنگ را کمی بیشتر به سمت بالای تپه هل بده؛ در باب آینده: گوش به زنگ، سکان در دست بخش‌های نه‌گانه کتاب را تشکیل می‌دهند.

خاطره‌های شخصی کنار تأمل درباره‌ زندگی و عدالت

کتاب عشق مهم‌تر از نجات جهان است خاطرات یک حقوقدان را به پرسش‌هایی درباره‌ شادی، عدالت و مسئولیت انسان پیوند می‌زند. فرنتس که شاهد جنایت‌های جنگی نازی‌ها بوده است، از ضرورت مقابله با خشونت سخن می‌گوید، بی‌آنکه عدالت را با انتقام یکی بداند. تجربه‌ مهاجرت، فقر، تحصیل و حضور در جنگ، پشتوانه‌ توصیه‌های او درباره‌ زندگی است. می‌توان به گونه‌ای گفت که کتاب خاطرات یک دادستان، مسئله‌ پاسخگویی در برابر جنایت را به تجربه‌ شخصی پیوند می‌دهد. روایت تحصیل نویسنده، نقش فرصت‌های آموزشی و حمایت دیگران را روشن می‌کند. بحث درباره‌ ترس و اقتدار، زمینه‌ای برای تأمل در استقلال رأی فراهم می‌سازد. تأمل‌های نویسنده، شادی و قدرشناسی را در کنار مسئولیت اجتماعی قرار می‌دهند.

این کتاب حاصل گفت‌وگوهایی است که نادیا خمامی با بنجامین فرنتس داشته است؛ گفت‌وگوهایی که خاطره‌های شخصی را کنار تأمل درباره‌ زندگی و عدالت قرار می‌دهند. نویسنده از کودکی در خانواده‌ای مهاجر و تهیدست، زندگی در محله‌ای پرخشونت، ورود به دانشگاه و تجربه‌ سربازی سخن گفته است. فرنتس خاطراتش را صرفاً برای بازگویی اتفاق‌ها نقل نمی‌کند؛ هر موقعیت برای او فرصتی است تا درباره‌ انتخاب، یادگیری، ترس یا انصاف حرف بزند.

روایت اول‌شخص، جزئیات زندگی روزمره و شوخی‌هایی که گاه متوجه خود نویسنده‌اند، فاصله‌ میان چهره‌ رسمی یک دادستان و انسانی درگیر گرسنگی، تنهایی و نگرانی را کم می‌کنند. تجربه‌ خواندن، میان خاطرات شخصی و پرسش‌های اخلاقی حرکت می‌کند و موضوع‌های سنگین را از زندگی معمول جدا نمی‌سازد.

دعوتی سنجیده به بازنگری در شیوه زیستن

کتاب عشق مهم‌تر از نجات جهان است فصل‌هایی موضوعی دارد که عنوان‌هایشان موضوع بحث و توصیه‌ نویسنده را کنار هم می‌نشانند. شش عنوان آغازین، رؤیاها، آموزش و پرورش، شرایط، زندگی، اصول و حقیقت را در بر می‌گیرند. «در باب آموزش و پرورش: هر کجا هستی بیاموز» یادگیری را فراتر از کلاس درس می‌بیند و «در باب اصول: خوب بودن را برگزین» مسئله‌ انتخاب اخلاقی را در دل تجربه‌ خشونت مطرح کرده است.

موضوع محوری، نسبت میان اختیار انسان و شرایطی است که همیشه در کنترل او نیستند. بنجامین فرنتس از اراده و کوشش دفاع می‌کند اما نقش معلم، فرصت تحصیل، کمک دیگران و شانس را نیز به رسمیت می‌شناسد. توصیف اردوگاه‌های کار اجباری، بخش‌هایی تلخ و گاه آزاردهنده به متن می‌دهد. نویسنده در برابر این تجربه‌ها از ضرورت قانون سخن می‌گوید؛ قانونی که وظیفه‌اش حفاظت از همه است، نه‌فقط افراد هم‌عقیده یا هم‌گروه. همین پیوند میان رفتار روزمره و مسئولیت اجتماعی، محور تأمل‌های این کتاب است.

بنجامین فرنتس، دادستان ارشد محاکمات نورنبرگ و یکی از صداهای ماندگار عدالت‌خواهی در جهان، در واپسین سال‌های زندگی، تأملات خود را در قالب نه درس موجز و دقیق پیش می‌نهد. او از مسیر پرحادثه یک عمر فعالیت حقوقی و انسانی، چشم‌اندازی روشن از مسئولیت فردی، قدرت انتخاب‌های کوچک و معنای پایبندی به اصول اخلاقی ترسیم می‌کند. این کتاب نه وصیت‌نامه‌ای احساسی، بلکه دعوتی سنجیده به بازنگری در شیوه زیستن است؛ کتابی که خواننده را با پرسشی ساده اما بنیادین تنها می‌گذارد: در جهانی ناپایدار، چگونه می‌توان زندگی را آگاهانه و درخور زیست؟

تجربه‌ جنگ و جمع‌آوری مدارک جنایت‌های نازی‌ها

فرنتس زندگی خود را از مهاجرت خانواده‌اش و بزرگ‌شدن در محله‌ آشپزخانه‌ جهنم آغاز می‌کند؛ جایی که فقر و خلافکاری بخشی از محیط کودکی او بودند. فرصت تحصیل مسیر دیگری پیش پایش می‌گذارد و علاقه‌اش به فهم علت بزهکاری، او را به علوم اجتماعی و حقوق می‌رساند. تجربه‌ جنگ و جمع‌آوری مدارک جنایت‌های نازی‌ها، مسئله‌ عدالت را برای او به مسئولیتی ملموس تبدیل می‌کند.

کتاب عشق مهم‌تر از نجات جهان است از خلال این خاطره‌ها چند ایده را پیش می‌برد: محیط دشوار الزاماً سرنوشت انسان را تعیین نمی‌کند، یادگیری به مدرسه محدود نیست و مقام افراد تضمینی برای درستی حرف‌شان نیست. فرنتس همچنین شادی را صرفاً وابسته به دارایی نمی‌داند. حرف اصلی او، حفظ توان انتخاب و مهربانی در شرایط نامطلوب است؛ انتخابی که در عرصه‌ی عمومی به دفاع از قانون و مقاومت در برابر انتقام می‌رسد.

در باب رویاها: مجبور نیستی همرنگ جماعت شوی

در بخشی از کتاب می‌خوانیم: «خانه‌ای که در آن به دنیا آمدم در کشوری بود که دیگر وجود ندارد: ترانسیلوانی. من روی همان تختی به دنیا آمدم که خواهرم یک سال پیش‌تر به دنیا آمده بود. او مجارستانی بود و من، بنا بر پاسپورتم، رومانیایی. پس از جنگ جهانی اول، بخش‌هایی از ترانسیلوانی به رومانی واگذار شد، کشوری که به زادگاه دراکولا شهرت داشت. این‌که نام کشورها عوض شده بود اهمیت نداشت، آنچه اهمیت داشت این بود که با ساکنانشان چگونه رفتار می‌کردند. از آن‌جا که مجارستان و رومانی هر دو به یک اندازه یهودستیز بودند، عاقلانه این بود که پدر و مادرم اگر می‌توانستند کشور ــ یا هر دو کشور ــ را ترک کنند. ماجرای زندگی من به این شکل آغاز شد: در فقر مطلق بودیم. کلبه‌ای که در آن به دنیا آمدم آب لوله‌کشی، دستشویی یا برق نداشت. ساختمانی یک‌طبقه بود با یک اتاق زیرشیروانی. برای آوردن آب باید از چندین محله می‌گذشتیم تا به چاهی در مرکز شهر برسیم.

به محض این‌که امکان جابه‌جایی پیدا کردیم، با کشتی کوچکی عازم آمریکا شدیم. در میانه زمستان ۱۹۲۰ روی عرشه‌ای بدون سقف می‌خوابیدیم و تنها به این علت در قسمت درجه‌سه کشتی بودیم که درجه‌چهار وجود نداشت. پدرم که آشفته بود و کمبود خواب داشت وسوسه شده بود من را که از فرط گرسنگی جیغ می‌کشیدم به دریا بیندازد و فقط پادرمیانی یکی از عموهایم که با ما همسفر بود باعث نجاتم شد.»

در باب عشق: چیزهایی مهم‌تر از نجات جهان وجود دارند

در بخش دیگری از کتاب می‌خوانیم: «در نتیجه شروع کردیم با هم دست در دست هم، در مسیرهای طولانی قدم زدن و دوستانی صمیمی شدیم. بعد قرارهای عاشقانه می‌گذاشتیم. به یاد نمی‌آورم هرگز به او گفته باشم دوستت دارم. لازم نبود بگویم؛ این نوعی آگاه تدریجی و متقابل بود. یک روز اتفاق افتاد، همین.

از آن جا که هیچ کداممان پول نداشتیم، تفریح محبوبمان این بود که به کالج کوپر یونیون برویم و به سخنرانی‌ها گوش کنیم، فعالیتی که هم رایگان بود و هم آموزنده کرایه مترو پنج سنت بود و ما اغلب دنگی حساب می‌کردیم و هزینه‌ها را بین خودمان تقسیم می‌کردیم. گاهی او را به نوشیدن شکلات داغ در بستنی‌فروشی استابی مهمان می‌کردم یا به باغ‌وحش برانکس می‌بردم تا میمون‌ها را ببینیم و روی نیمکت بنشینیم و غروب آفتاب را تماشا کنیم. خواننده محبوب من در آن زمان بینگ کرازبی بود و برای گرترود آهنگ‌های عاشقانه او را می‌خواندم، به خصوص آهنگ «برای کریسمس به خانه خواهم آمد» صدای من بد نبود، اما صدای او برای خوانندگی خیلی بد بود.

گرتی تمام روز را در تولیدی پوشاک مشغول خیاطی بود و شب‌ها هم به مدرسه می‌رفت. دانش‌آموز تیزهوشی بود و مشتاق بود حرفه مددکاری اجتماعی را دنبال کند. دریافته بودیم مشترکات زیادی داریم. اما من به این نتیجه رسیده بودم که تا نتوانم از پس مخارج خانواده بربیایم ازدواج نکنم زیرا خانواده‌هایی را دیده بودم که به خاطر نداشتن پول از هم پاشیده بودند. من و گرترود از سن کم در این باره بحث کرده بودیم. به او گفته بودم به دانشکده حقوق خواهم رفت. نمی‌دانستم قرار است ناگهان جنگی آغاز شود و زمانی که جنگ شروع شد به او گفتم اگر فرد دیگری را پیدا کرد نباید خودش را به من متعهد بداند...»

کتاب «عشق مهم‌تر از نجات جهان است» نوشته بنجامین فرنتس با ترجمه بهراد رحمانی در ۱۰۲ صفحه و قیمت ۲۷۰ هزار تومان از سوی نشر ققنوس منتشر شد.