سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ ساره گودرزی: اواخر آبانماه است، هوا کمکم رو به سردی میرود و خیابان انقلاب، مثل همیشه، شلوغ است. از مقابل کتابفروشیها که عبور میکنیم، ویترینهای پُر از کتاب و رفتوآمد دانشجویان و علاقهمندان مطالعه بیشترین چیزی است که به چشم میآید، چند قدم آنطرفتر، کافهها هم مشتریان خودشان را دارند؛ جوانانی که گاهی ساعتها در این فضاها مینشینند، قهوه مینوشند، با دوستانشان گپ میزنند یا مشغول کار با لپتاپ هستند.
همجواری کتابفروشیها و کافهها اما بهانه خوبی است برای مقایسه دو نوع هزینهکرد که هر دو در همین محدوده بهوفور دیده میشوند؛ خرید کتاب و کافهگردی. مقایسهای که وقتی پای قیمتها به میان میآید، نکات قابل تأملی را آشکار میکند و ما را با این سوال مواجه میکند که کتاب واقعاً گرانتر از تفریحات روزمره است یا جایگاه آن در سبد هزینههای ما تغییر کرده است؟
از کتاب ۴۰۰ هزار تومانی تا مجموعه یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومانی
این روزها خرید کتاب برای بسیاری از علاقهمندان، به تصمیمی نیازمند حسابوکتاب تبدیل شده است؛ نگاهی به قیمت کتابهای موجود در بازار نشر و قیمتگذاری ناشران با توجه به گزینههای مختلف، نشان میدهد که در سال ۱۴۰۵ یک کتاب ۲۵۵ صفحهای حدود ۹۷۰ هزار تومان قیمت دارد، کتابهای ۱۵۰ صفحهای نیز در مواردی با بهای حدود ۴۰۰ هزار تومان عرضه میشون و این مبلغ به تناسب نوع مواد اولیه، نام ناشر و نویسنده و مترجم متغیر است.
البته در حوزه کودک هم شرایط چندان متفاوت نیست؛ کتابی با ۸۴ صفحه حدود ۴۸۰ هزار تومان قیمت دارد. برخی مجموعهها هم به حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان میرسند، در این میان اگر کتاب از نوع فانتزی، تعاملی و دارای آویز یا اقلام تزئینی باشد، باید انتظار قیمت بالاتری را هم داشت. کتابهای نوجوان نیز بسته به عنوان و مشخصات اثر، از ۳۵۰ تا ۹۵۰ هزار تومان قیمت دارند و آثار مجموعهای نیز قیمتهای میلیونی دارند.
با چنین قیمتهایی، طبیعی است که خانوادهها برای خرید کتاب بیشتر حسابوکتاب کنند، خرید چند جلد کتاب برای یک خانواده، بهویژه خانوادههایی که فرزند دانشآموز دارند و باید کتاب کمک آموزشی و کمک درسی هم تهیه کنند، میتواند بخش قابل توجهی از هزینههای ماهانه را به خود اختصاص دهد.
اما آیا تمام ماجرای گرانی کتاب به قیمت پشت جلد ختم میشود؟ برای پاسخ به این پرسش باید نگاهی هم به هزینههایی انداخت که پیش از رسیدن کتاب به کتابفروشی پرداخت میشوند.
کاغذ و چاپ؛ هزینههایی که به قیمت کتاب اضافه میشوند
بررسی قیمتهای بازار قیمت کتاب تنها به تعداد صفحات یا نام نویسنده و ناشر بستگی ندارد؛ عوامل پشت صحنه در این حوزه تاثیر زیادی دارند؛ کاغذ و مقوا، مرکب چاپ، زینک، ملزومات صحافی و بستهبندی، از جمله مواد اولیهای هستند که افزایش قیمت آنها مستقیماً بر هزینه تولید کتاب اثر گذار است.
ناشر علاوه بر این هزینهها، باید مخارج ویراستاری، صفحهآرایی، طراحی جلد، آمادهسازی اثر، چاپ، حملونقل و توزیع را هم بپردازد؛ هزینههایی که در کنار افزایش دستمزدها و مخارج جاری فعالیتهای نشر، به قیمت نهایی کتاب اضافه میشوند. به همین دلیل، وقتی مخاطب با قیمت نزدیک به یک میلیون تومان برای یک کتاب روبهرو میشود، نباید فراموش کند که این مبلغ صرفاً بهای کاغذ و چاپ چند صد صفحه نیست. پشت هر کتاب، مجموعهای از هزینهها و فعالیتهای حرفهای قرار دارد که افزایش قیمت مواد اولیه و خدمات، آنها را هم تحت تأثیر قرار میدهد.
در چنین شرایطی، اما نمیتوان از ناشر انتظار داشت در شرایط افزایش هزینههای تولید، کتاب را با قیمتی عرضه کند که با واقعیت هزینههایش فاصله دارد و مستمرا حاشیه سود خود را کاهش دهد.
کافهها هم ارزان نیستند!
حالا از کتابفروشیها چند قدم فاصله بگیریم و سری به کافههای همین محدوده بزنیم؛ منوی چهار کافه اطراف خیابان انقلاب و دانشگاه تهران را که مرور کنیم، متوجه میشویم کافهنشینی هم دیگر تفریح کمهزینهای نیست؛ قیمت یک فنجان اسپرسو در این کافهها از ۲۴۰ هزار تومان شروع میشود و تا ۳۶۵ هزار تومان میرسد. برای سفارش یک چای سیاه نیز باید بین ۱۸۵ تا ۲۲۵ هزار تومان هزینه کرد.
اگر مشتری به یک نوشیدنی اکتفا نکند و بخواهد برشی از کیک روز هم سفارش دهد، مبلغ پرداختی به ۲۸۰ تا ۶۰۰ هزار تومان میرسد؛ به عبارت دیگر، یک سفارش ساده چای یا قهوه و کیک میتواند با قیمت یک کتاب ۱۵۰ صفحهای برابری کند یا حتی از آن بیشتر شود.
قیمت غذا در کافهها هم کم نیست؛ سالادها با قیمتی بین ۶۹۰ تا ۹۷۵ هزار تومان عرضه میشوند. برای یک همبرگر باید بین ۷۹۰ هزار تومان تا یک میلیون و ۲۸۵ هزار تومان پرداخت کرد. قیمت پیتزا نیز معمولاً از یک میلیون تومان آغاز میشود و بسته به مواد اولیه و ترکیبات آن افزایش پیدا میکند.
به این ترتیب، گاهی هزینه یک وعده غذا در کافه از قیمت یک جلد کتاب بیشتر است و حتی میتواند با خرید دو کتاب برابری کند. با این حال، حضور مشتریان در این کافهها نشان میدهد که افزایش قیمتها هنوز نتوانسته از جذابیت کافهنشینی برای بخشی از جوانان کم کند.
وقتی پای کتاب به میان میآید، تخفیف هم میخواهیم!
نکته جالب ماجرا شاید نه قیمت اسپرسو باشد و نه بهای یک کتاب ۲۵۵ صفحهای؛ بلکه تفاوت رفتاری است که گاهی در مواجهه با این دو هزینه دیده میشود؛ کم نیستند افرادی که هنگام ورود به کتابفروشی، پس از انتخاب کتاب، نخستین سؤالشان درباره میزان تخفیف است. برخی هم وقتی قیمت پشت جلد را میبینند، از گرانی کتاب گلایه میکنند یا خرید را به زمان دیگری موکول میکنند، برخی هم که سراغ دستفروشان میروند. این در حالی است که همان افراد ممکن است برای یک دورهمی در کافه، بدون پرسوجوی چندانی درباره تخفیف، چند صد هزار تومان هزینه کنند.
البته نمیتوان این رفتار را به همه مشتریان تعمیم داد و از تفاوت شرایط اقتصادی افراد هم چشمپوشی کرد. کافه برای برخی فقط محل نوشیدن قهوه نیست؛ پاتوقی برای دیدار دوستان، کار، مطالعه و گذراندن اوقات فراغت است. از طرف دیگر، خرید کتاب نیز برای بسیاری از خانوادهها در اولویت هزینههای ضروری قرار ندارد.
با این حال، این پرسش همچنان باقی است که چرا گاهی پرداخت ۵۰۰ هزار تومان برای یک سفارش در کافه چندان دشوار به نظر نمیرسد، اما پرداخت همین مبلغ برای خرید یک کتاب با چانهزنی و درخواست تخفیف همراه میشود، آیا کتاب در ذهن ما به کالایی تبدیل شده که باید حتماً ارزانتر از قیمت پشت جلد به دستمان برسد؟ چرا هنگام خرید کتاب تا این اندازه به دنبال تخفیف هستیم، اما در بسیاری از هزینههای تفریحی چنین حساسیتی نداریم؟
بسیاری از کارشناسان بازار بر این باورند که تخفیفهای ۱۰ و ۲۰ درصدی در قالب نمایشگاهها و طرحهای مختلف، سلیقه مخاطب را تغییر داده و او همیشه خواهان تخفیف است، حتی در کتابفروشی، در حالی که تخفیفخواهی از کتابفروشی همیشه بیهزینه نیست. کتابفروش با اجاره محل، حقوق کارکنان و هزینه تأمین و نگهداری کتاب روبهروست و ناشر هم هزینههای تولید را پرداخت کرده است. تخفیفهای بیحسابوکتاب میتوانند فشار بیشتری به حلقههای مختلف زنجیره نشر وارد کنند؛ زنجیرهای که در شرایط فعلی با افزایش هزینههای متعدد دستوپنجه نرم میکند.
مسئله فقط گرانی نیست
و اما مقایسه قیمت کافهگردی و خرید کتاب در خیابان انقلاب قرار نیست ثابت کند کتاب گران نیست یا مردم نباید از افزایش قیمت آن انتقاد کنند، واقعیت این است که با کاهش قدرت خرید خانوار، کتاب هم مانند بسیاری از کالاهای فرهنگی ممکن است از فهرست خریدهای ضروری کنار گذاشته شود. وقتی هزینههای زندگی افزایش پیدا میکند، طبیعی است که خانوادهها ابتدا به سراغ مخارج ضروریتر بروند و خرید کتاب را به تعویق بیندازند.
اما در کنار این واقعیت اقتصادی، نمیتوان از تغییر اولویتهای مصرفی هم غافل شد؛ کافهنشینی برای بسیاری از جوانان به بخشی از سبک زندگی تبدیل شده و هزینه آن، حتی با وجود قیمتهای بالا، در برنامه روزانه یا هفتگیشان جا دارد. در مقابل، خرید کتاب گاهی به مناسبتی خاص یا زمانی موکول میشود که تخفیف مناسبی پیدا شود.
خیابان انقلاب این تفاوت را بهخوبی نشان میدهد؛ جایی که در چند قدمی کتابفروشیها، کافههایی قرار دارند که مشتریانشان برای یک فنجان قهوه و یک برش کیک، مبلغی معادل قیمت یک کتاب پرداخت میکنند.
شاید پرسش اصلی این نباشد که قهوه گرانتر است یا کتاب؛ هر دو در سالهای اخیر با افزایش هزینهها روبهرو بودهاند، پرسش مهمتر این است که کتاب در سبد هزینههای روزمره ما چه جایگاهی دارد و چرا گاهی برای خرید آن بیشتر از بسیاری از هزینههای دیگر چانه میزنیم؟
در خیابان انقلاب، فاصله میان یک کتابفروشی و یک کافه شاید فقط چند قدم باشد؛ اما فاصلهای که میان تصمیم برای خرید کتاب و پرداخت هزینه یک دورهمی در کافه وجود دارد، گاهی بسیار بیشتر از همین چند قدم است.
نظر شما