به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ حمید قزوینی؛ تاریخ‌نگار و پژوهشگر عرصه تاریخ شفاهی در گفت‌وگو با ستاد خبری سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران بر اهمیت ثبت روایت‌های انسانی در شرایط بحران تاکید کرد و ادامه داد: تاریخ شفاهی می‌تواند میان نیاز افراد به بیان تجربه‌های خود و نیاز جامعه به ثبت و حفظ رویدادها پیوند برقرار کند و زمینه شناخت بهتر تجربه‌های زیسته و تقویت گفت‌وگو میان نسل‌ها و گروه‌های اجتماعی را فراهم آورد.
وی با اشاره به نیاز انسان‌ها به بیان تجربه‌هایشان در شرایط بحرانی گفت: انسان‌ها در موقعیت‌های بحرانی تمایل دارند آنچه را که تجربه کرده‌اند، برای دیگران تعریف کنند و از این طریق نیاز خود به سخن گفتن، شنیده شدن و دیده شدن را برآورده سازند. ثبت مشاهدات و رویدادها نیز با این نیاز انسانی هم‌راستاست. از این منظر تاریخ شفاهی می‌تواند نیاز روحی و روانی افراد درگیر بحران را با نیاز جامعه و تاریخ به ثبت و نگهداری روایت‌ها پیوند دهد.
مورخ کتاب «من و آقا موسی؛ خاطرات آیت‌الله عبدالجلیل جلیلی» با اشاره به ضرورت توجه به شرایط روحی راویان در هنگام ثبت روایت‌ها افزود: روایت‌هایی که در وضعیت بحرانی بیان می‌شوند، ممکن است تحت تاثیر هیجان‌ها و شرایط روحی و روانی افراد قرار داشته باشند و به همین دلیل، همیشه از دقت و قابلیت اتکای کافی برخوردار نباشند. با این حال چنین روایت‌هایی می‌توانند به‌عنوان روایت‌های اولیه، اطلاعات کلی و ارزشمندی در اختیار پژوهشگران قرار دهند و مبنایی برای تامل بیشتر، بررسی‌های بعدی و انجام مصاحبه‌های تکمیلی باشند.
این پژوهشگر با اشاره به نقش ثبت و انتشار تجربه‌های زیسته در شناخت گروه‌های مختلف جامعه و تقویت گفت‌وگوی بین‌نسلی گفت: تجربه‌های زیسته افراد می‌توانند به نوعی سرمایه اجتماعی تبدیل شوند. جوامع برای حرکت در مسیر توسعه و پیشرفت، به تجربه‌هایی متکی هستند که در گذشته شکل گرفته‌اند و در حافظه جمعی آنها باقی مانده‌اند.
قزوینی اضافه کرد: ثبت و انتشار خاطرات و تجربه‌های افراد در گروه‌های اجتماعی مختلف و میان نسل‌ها، این امکان را فراهم می‌کند که دیگران نیز از این تجربه‌ها بهره بگیرند و در پیشبرد مسیر جامعه از آنها استفاده کنند. تاریخ شفاهی از این طریق می‌تواند به انتقال تجربه‌ها و تقویت سرمایه اجتماعی کمک کند.
نویسنده کتاب «یاران موافق؛ خاطرات آیت‌الله سیدمرتضی مستجابی» با اشاره به نقش روایت‌های متفاوت و گاه متعارض در ایجاد گفت‌وگو، همدلی و فهم متقابل بیان کرد: تفاوت و تعارض میان روایت‌ها می‌تواند نشانه پویایی جامعه و بیانگر تنوع دیدگاه‌ها و باورهای موجود در آن باشد. نمی‌توان انتظار داشت که یک رویداد اجتماعی همواره با یک روایت یا مجموعه‌ای از روایت‌های کاملاً مشابه بازنمایی شود؛ زیرا انسان‌ها نگاه‌ها، باورها و تجربه‌های یکسانی ندارند.
قزوینی ادامه داد: تفاوت روایت‌ها لزوما امر نامطلوبی نیست و حتی می‌تواند به افزایش شناخت کمک کند. هنگامی که روایت‌های گوناگون در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، امکان شناخت ابعاد مختلف یک رویداد و درک بهتر دیدگاه‌های متفاوت فراهم می‌شود.
این نویسنده با اشاره به تجربه دفاع از کشور به‌عنوان نمونه‌ای از هم‌گرایی در عین تفاوت دیدگاه‌ها گفت: افراد ممکن است درباره یک موضوع ملی از جمله دفاع از کشور، روایت‌ها و برداشت‌های متفاوتی داشته باشند. همین تفاوت‌ها نشان می‌دهد که افراد با سلیقه‌ها و دیدگاه‌های گوناگون به یک مسئله نگاه می‌کنند؛ با این حال، ممکن است در موضوعی مشترک به هم‌گرایی برسند و در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
نویسنده کتاب «حدیث روزگار؛ خاطرات استاد سیدهادی خسروشاهی» همچنین به ظرفیت کتاب‌های تاریخ‌نگاری و مجموعه‌های تاریخ شفاهی در شرایط بحرانی اشاره کرد و گفت: آثار تاریخ شفاهی، اگر بتوانند تنوع و تکثر موجود در جامعه را به‌درستی بازنمایی کنند، می‌توانند به تقویت همزیستی میان گروه‌ها و طیف‌های مختلف اجتماعی کمک کنند. انتشار روایت‌های متنوع این امکان را فراهم می‌کند که افراد با دیدگاه‌ها و تجربه‌های یکدیگر آشنا شوند، حتی اگر در موقعیت‌های دیگر، گفت‌وگو میان آنها ممکن بود به تنش منجر شود. آشنایی با آثار و روایت‌های متفاوت به افراد فرصت می‌دهد تا با دیدگاه‌های یکدیگر مواجه شوند و هر روایت بتواند مخاطبان خود را در جامعه پیدا کند.
حمید قزوینی در پایان بیان کرد: چنین رویکردی می‌تواند فرهنگ بردباری، هم‌گرایی و همزیستی را در جامعه تقویت کند و زمینه کاهش تنش‌های اجتماعی را فراهم آورد. تاریخ شفاهی از این منظر، تنها ابزاری برای ثبت و نگهداری خاطرات و رویدادها نیست، بلکه ظرفیتی برای شناخت متقابل، پذیرش تفاوت‌ها و گسترش گفت‌وگو در جامعه است.
سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از بیست‌وسوم تا سی‌ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می‌شود.
نظر شما