به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در شیراز، انتشار مجموعه ۹ جلدی «دانشنامه شیراز» به سرپرستی مصطفی ندیم، با مشارکت معاونت فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز و نشر سیوند، با واکنش‌ها و انتقادهایی از سوی برخی پژوهشگران و فعالان فرهنگی همراه بوده است. در همین زمینه، کتاب «شیراز در آینه‌ای مخدوش» به قلم نایب شیرازی، با هدف بررسی انتقادی ساختار و شیوه دانشنامه‌نگاری این مجموعه منتشر شده است.
نویسنده در مقدمه کتاب، با تأکید بر مسئولیت علمی و فرهنگی آثار مرجع، معتقد است عنوان «دانشنامه» صرفاً یک نام یا امتیاز انتشاراتی نیست، بلکه تعهدی در قبال حافظه تاریخی و علمی یک شهر و انتقال دانش به نسل‌های آینده محسوب می‌شود.
در بخشی از مقدمه این کتاب آمده است: «هر کتابی حق دارد خطا کند، اما هر کتابی حق ندارد با عنوان «دانشنامه» خطاهای خود را به حافظه یک شهر و یک ملت بسپارد. دانشنامه، صرفاً کتابی قطور با انبوهی از مدخل‌ها و اطلاعات نیست، دانشنامه حافظه علمی یک سرزمین و یکی از معتبرترین ابزارهای انتقال دانش به نسل‌های آینده است.»
نایب شیرازی در ادامه، معیارهایی همچون مدخل‌گزینی روشمند، پژوهش مستقل، صحت‌سنجی اطلاعات، ارزیابی منابع، ارجاع دقیق، ویراستاری علمی و نظارت تخصصی را از الزامات تدوین یک اثر دانشنامه‌ای برمی‌شمارد و هدف نقد خود را بررسی میزان انطباق مجموعه «دانشنامه شیراز» با این اصول معرفی می‌کند.
یکی از محورهای اصلی انتقاد نویسنده، به‌کارگیری خاطرات، دیده‌ها، شنیده‌ها و تجربه‌های شخصی پدیدآورنده در شماری از مدخل‌های دانشنامه است؛ موضوعی که به اعتقاد او، در مواردی مرز میان خاطره شخصی و داده مستند دانشنامه‌ای را مخدوش کرده است.
در بخشی از کتاب در این‌باره می‌خوانیم: «خاطره و تجربه زیسته بی‌تردید می‌تواند خود موضوع پژوهش باشد، اما در یک اثر مرجع، نمی‌تواند بدون تعیین جایگاه معرفتی، ارزیابی و تطبیق با اسناد و منابع معتبر، در مقام سند تاریخی یا داده علمی قرار گیرد. دانشنامه جایگزین کردن حافظه شخصی به‌جای حافظه مستند یک جامعه نیست.»
نویسنده همچنین در این اثر، مدعی است که در بخش‌هایی از مجموعه، اصول علمی دانشنامه‌نویسی رعایت نشده و مواردی از استفاده از آثار دیگران بدون ذکر مأخذ و نیز درج اطلاعاتی که به‌زعم او ارتباط مستقیمی با شیراز ندارند، دیده می‌شود.
نایب شیرازی در پایان کتاب تصریح می‌کند که اثر حاضر عمدتاً بر نقد ساختار و روش‌شناسی دانشنامه شیراز متمرکز است و بررسی تفصیلی محتوای آن را به فرصتی دیگر موکول کرده است. او در جمع‌بندی خود، نقد علمی را ضرورتی برای صیانت از اعتبار شیراز و جایگاه این شهر در تاریخ و فرهنگ ایران می‌داند.
کتاب «شیراز در آینه‌ای مخدوش؛ خوانشی انتقادی بر دانشنامه شیراز» در ۳۰۰ صفحه، با شمارگان ۳۰۰ نسخه و در چاپ نخست سال ۱۴۰۵ از سوی انتشارات بین‌المللی نوید شیراز منتشر شده است. صفحه‌آرایی آن را ندا گزینی و طراحی جلد را رعنا عبداللهی بر عهده داشته‌اند.
نظر شما