سرویس میهن و مقاومت خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)_ حنان سالمی: غرب همیشه برای ما یک تصور است؛ تصوری از دنیایی دور؛ گاهی تکنولوژیک و مدرن و گاهی آغشته به گناه! اما اینکه کتابی بتواند دستمان را بگیرد و ما را بدون بلیط و پاسپورت به کوچه پسکوچههایش ببرد، در این وضعیت نابهسامان اقتصادی، خیلی هم بد نیست. «محمد دلاوری» خبرنگار و مستندساز صداوسیما این کار را در کتاب «۹۷۶ روز در پسکوچههای اروپا» برایمان انجام داده و میگوید «من عازم این سفر نشدم که فقط از اروپا خبر و گزارش بدهم، بلکه با کولهباری از پرسش رهسپار شدم تا با کمک تمام حواس پنجگانهام، غرب را لمس کنم و دریابم این سرزمین که نزد برخی لانه فساد و نزد برخی دیگر سرزمین رویاهاست بهراستی چگونه جایی است.»
کتاب با عکس دلاوری روی جلدش شروع میشود؛ نگاهی خیره اما مطمئن از مردی گذشته از دهههای بیست و سی زندگیاش که با کتوشلوار به دیواری نقاشی شده تکیه زده. مردی که با عنوان «خبرنگار و مدیر دفتر صداوسیما» به بلژیک میرود، اما دنیایی را در برابرش میبیند که شاید کمتر به آن میاندیشیده؛ دنیایی که نه در فیلمها و کتابها و رسالهها و مقالهها و حتی خبرها، بلکه تنها و تنها، در ۹۷۶ روز سکونت در پسکوچههای اروپا میتوان به آن رسید.
او در بخشی از روایت بلند این سکنی گزیدنش مینویسد «در محوطه کمیسیون اروپا بودم که رئیس اتحادیه با جمع اصحاب وارد محوطه شد، هیچیک از کسانی که مشغول کارشان بودند از جایشان تکان نخوردند. ده متر آنطرفتر نظافتچی داشت زمین را تمیز میکرد، حتی برنگشت به رئیس کمیسیون بگوید حالت چطوره؟» او هرآنچه را که میبیند بدون سانسور مینویسد، در واقع دلاوری سعی میکند حجمِ بالاتر قضاوت را به عهده مخاطبی بگذارد که سفرنامهاش را در دست دارد. او صرفا نمایشدهنده قسمت سفید اروپاییها نیست، بلکه لابهلای کتابش تلاش میکند تا مواجهه یک شرقی با غرب را از دریچهای که سزاوار هر دو قطب جهان است به تصویر بکشد.
دلاوری اما در کتابش فقط در جستوجوی معانی سیاسی از میان روزمرههای زندگی نیست؛ او نمیخواهد مخاطب عاماش را دلزده کند و در جای جای کتاب، درونیات و احساسات و خاطراتش را با اتفاقات روزِ پسکوچههای بروکسل تلفیق میکند تا ما را در برابر مردی قرار دهد که جدای از خبرنگاری و سیاستخواندگی، «انسان» است. برای مثال در بخشی از سفرنامهاش مروری میکند بر علاقه نداشتنش به روز سیزدهبدر و شلوغی آن و اینکه وقتی در اوایل به آرامش قدم زدن در پارکهای جنگلی و خلوت بروکسل رسید چقدر خوشحال بود، اما در نهایت مینویسد: «درست که من از شلوغی فراری بودم، اما نه تا آن حد. انگار هیچ بنیبشری آنجا زندگی نمیکرد. انگار داخل خانهها هیچکس نبود، انگار متروکه بود همهجا. گاهی هنگام عبور دلم میخواست درِ خانهای را بزنم و بپرسم شما زندهاید؟ آیا کسی اینجا هست!؟»
«۹۷۶ روز در پسکوچههای اروپا» البته قرار نیست یک راهنمای گردشگری باشد یا فهرستی از بایدها و نبایدهای زندگی در قاره سبز پیش روی مخاطب بگذارد. حتی قرار نیست در پایان، حکم قطعی و نهایی درباره خوب یا بد بودن غرب صادر کند. شاید اساسا یکی از امتیازهای کتاب همین باشد که نویسنده به جای آنکه از ابتدا پاسخ پرسشهایش را بداند و در طول سفر به دنبال تایید آنها بگردد، اجازه میدهد تجربههای تازه، ذهنش را به چالش بکشند. از همین روست که کتاب را میتوان بیش از آنکه سفرنامهای درباره اروپا دانست، روایت سفری طولانی برای شناختن دیگری و شاید حتی شناختن خویشتن دانست.
در روزگاری که بخش بزرگی از شناخت ما از جهان بیرون، از دریچه رسانهها و روایتهای یکطرفه شکل میگیرد، خواندن چنین تجربهای میتواند غنیمت باشد؛ نه به این معنا که هرآنچه دلاوری دیده و نوشته، لزوما تمام حقیقت اروپاست، بلکه از این جهت که به ما یادآوری میکند هیچ جغرافیایی را نمیتوان با چند تصویر، چند خبر یا چند گزاره سیاسی شناخت. گاهی برای فهمیدن یک سرزمین باید در آن زندگی کرد، با مردمش همکلام شد، از خیابانهایش گذشت و حتی از تنهاییهایش سهمی برداشت. شاید ۹۷۶ روز برای شناختن اروپا کافی نباشد، اما برای فهمیدن اینکه تصورات ما از جهان چقدر میتوانند ناقص باشند، زمان کمی نیست.
نظر شما