به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، فرارسیدن مهرماه و آغاز سال تحصیلی جدید۱۴۰۶-۱۴۰۵، فرصتی مناسب برای توجه دوباره خانوادهها، معلمان و مدیران مراکز آموزشی به موضوع ایمنی دانشآموزان است. کتاب «نگهبانان آتش؛ ورود دُرسام و اولین مأموریت» نیز با استفاده از داستان و تصویر، مفاهیم مرتبط با پیشگیری از حریق و رفتار صحیح هنگام آتشسوزی را با زبانی متناسب با دنیای کودکان ارائه میکند.
این کتاب را علی طهرانچی، مؤلف، پژوهشگر و متخصص حوزه ایمنی شهری نوشته است.
طهرانچی دارای مدرک دکتری شهرسازی و مدرس دانشگاه سوره است و در کنار فعالیتهای علمی و تخصصی خود، در حوزه هنر تئاتر و بهویژه طراحی صحنه نیز تجربه و تخصص دارد. این پیشینه هنری را میتوان بهصورت ظریفی در ساختار نمایشی روایت، شخصیتپردازی تجهیزات ایمنی و شکلگیری فضای داستانی شهر و مدرسه «ایمنستان» مشاهده کرد.
تصویرگری این اثر را سیحان صالحپور و عرشیا روحبخش بر عهده داشتهاند و انتشارات نسل روشن آن را به چاپ رسانده است.
روایتی از شهر ایمنستان
داستان کتاب در شهری شاد و رنگارنگ به نام «ایمنستان» و عمدتاً در محیط مدرسه این شهر اتفاق میافتد؛ گروهی از شخصیتهای دوستداشتنی با عنوان «نگهبانان آتش» وظیفه دارند از مردم، ساختمانها و بهویژه کودکان مدرسه شهر در برابر خطر آتش و دود محافظت کنند.
انتخاب مدرسه بهعنوان فضای اصلی داستان، پیوندی معنادار میان محتوای کتاب و آغاز سال تحصیلی ایجاد کرده است.
در روزهایی که دانشآموزان پس از تعطیلات تابستانی دوباره وارد کلاسهای درس میشوند، آموزش موضوعاتی مانند شناخت مسیرهای خروج اضطراری، توجه به علائم ایمنی، آگاهی از خطر دود، حفظ آرامش و پیروی از راهنمایی معلمان میتواند بخشی از برنامههای فرهنگی مدارس باشد.
در این داستان، تجهیزات پیشگیری و اطفای حریق به شخصیتهایی زنده، رنگی و قابلدرک برای کودکان تبدیل شدهاند؛ درب مقاوم در برابر آتش، پرده مقاوم در برابر دود و حریق، پتوی خاموشکننده، جعبه شیلنگ آتشنشانی، سطل شن و کپسول آتشنشانی، هرکدام دارای هویت و توانایی مشخصی هستند و نقش خود را در پیشگیری یا کنترل آتش انجام میدهند.
دُرسام و نخستین مأموریت
شخصیت محوری کتاب «دُرسام» نام دارد؛ دربی نقرهای و مقاوم در برابر آتش که بهتازگی وارد ایمنستان شده و به گروه نگهبانان آتش میپیوندد. دُرسام در نخستین مأموریت خود، هنگام هجوم شعلههای سرکش به مدرسه، مسیر خروج ایمنی برای کودکان ایجاد و با ایستادگی در برابر آتش و دود، به نجات دانشآموزان کمک میکند.
این بخش از داستان، اهمیت دربهای مقاوم در برابر حریق، جداسازی فضاهای خطرناک و حفاظت از مسیرهای خروج اضطراری را با بیانی ساده به کودکان نشان میدهد؛ کودک در جریان داستان درمییابد هنگام بروز حادثه باید آرامش خود را حفظ کند، از مسیرهای تعیینشده خارج شود و به راهنمایی معلمان و مسئولان مدرسه توجه داشته باشد.
در ادامه داستان، هرکدام از نگهبانان آتش وظیفهای مشخص بر عهده میگیرند؛ پرده مقاوم به محدودکردن دود و آتش کمک ، پتوی خاموشکننده شعلههای کوچک را مهار میکند، شیلنگ آتشنشانی در خنککردن و کنترل آتش نقش دارد، سطل شن به محدودکردن شعلهها کمک میکند و دُرسام مسیر خروج کودکان را ایمن نگه میدارد.
آموزش ایمنی با زبان قصه و تصویر
یکی از نقاط قوت «نگهبانان آتش»، تبدیل مفاهیم تخصصی و تجهیزات ایمنی به شخصیتهای داستانی است که این شیوه سبب میشود کودکان بدون مواجهه با آموزشهای خشک و پیچیده، نام، ظاهر و کارکرد برخی تجهیزات پیشگیری و مقابله با حریق را بشناسند و اطلاعات ارائهشده را آسانتر به خاطر بسپارند.
تصاویر تمامرنگی کتاب نیز نقش مؤثری در انتقال مفاهیم دارند. تصویرگران اثر، تجهیزات ایمنی را به شخصیتهایی دارای چهره، هویت و توانایی مشخص تبدیل کردهاند؛ صحنههای حضور نگهبانان در مدرسه، هجوم شعلههای سرکش، هدایت کودکان به مسیر خروج و همکاری شخصیتها برای مهار آتش، مفاهیم آموزشی را برای مخاطب کودک ملموستر کرده است.
در تصویرسازیهای کتاب، خطر آتش جدی نشان داده میشود، اما فضای بصری بهگونهای طراحی شده است که ضمن انتقال هشدارهای ایمنی، موجب ایجاد ترس شدید و ماندگار در کودک نشود؛ استفاده از رنگهای شاد، شخصیتهای صمیمی و فضای فانتزی، میان هشداردهندگی و جذابیت کودکانه تعادل برقرار کرده است.
آموزش کار گروهی و آمادگی پیش از حادثه
تأکید بر کار گروهی، یکی دیگر از ویژگیهای این کتاب است و در جریان داستان، هیچیک از تجهیزات بهتنهایی قادر به کنترل کامل حادثه نیست و ایمنی با همکاری شخصیتها، آمادگی قبلی و انجام درست وظایف شکل میگیرد.
این ساختار روایی به کودکان میآموزد که ایمنی نتیجه عملکرد یک فرد یا یک وسیله نیست؛ بلکه از همکاری تجهیزات، آموزش، مسئولیتپذیری و رفتار صحیح افراد حاصل میشود؛ این پیام میتواند در نخستین روزها و هفتههای سال تحصیلی، مبنایی برای گفتوگوی معلمان با دانشآموزان درباره ایمنی کلاس و مدرسه قرار گیرد.
در بخش پایانی کتاب نیز نویسنده مستقیماً با والدین سخن میگوید و از آنان میخواهد درباره موضوعاتی مانند بستن درب ها هنگام آتشسوزی، شناخت مسیرهای خروج ایمن، آشنایی با تجهیزات ایمنی و خطرهای ناشی از دود با فرزندان خود گفتوگو کنند که این بخش، کتاب را از یک داستان کودکانه صرف فراتر برده و آن را به ابزاری برای آموزش مشترک کودک، خانواده و مدرسه تبدیل کرده است.
پیوند دانش ایمنی با نگاه هنری
علی طهرانچی در این اثر کوشیده است دانش و تجربه خود در حوزههای ایمنی شهری، شهرسازی و آموزش دانشگاهی را با نگاه هنری برآمده از فعالیت در تئاتر و طراحی صحنه پیوند دهد و حاصل این رویکرد، داستانی است که مفاهیم تخصصی ایمنی را در قالب شخصیتها، موقعیتهای نمایشی و فضایی قابلدرک برای کودکان بازآفرینی میکند.
رویکرد اصلی کتاب بر این باور استوار است که آموزش فرهنگ ایمنی باید از سالهای کودکی و از محیطهایی مانند خانه و مدرسه آغاز شود؛ بر همین اساس، «نگهبانان آتش» تلاش دارد کودکان را پیش از وقوع حادثه با خطر آتش، نقش تجهیزات ایمنی و اهمیت واکنش صحیح آشنا کند.
با توجه به قرارگرفتن بخش اصلی داستان در محیط مدرسه، این کتاب میتواند همزمان با آغاز سال تحصیلی در برنامههای فرهنگی مهرماه، زنگ ایمنی، مانورهای تخلیه اضطراری، نشستهای آموزشی والدین و مربیان و دورههای آشنایی دانشآموزان با آتشنشانی مورد استفاده قرار گیرد.
کتاب «نگهبانان آتش؛ ورود دُرسام و اولین مأموریت» توسط انتشارات نسل روشن در ۲۲ صفحه مصور و رنگی و برای مخاطبان بالای ۷ سال منتشر شده است.
نظر شما