به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ جهان کتاب عرب در روزهای اخیر شاهد انتشار آثاری در حوزههای ادبیات، تاریخ، نقد ادبی و علوم انسانی بوده است؛ از رمان و مجموعهداستان تا پژوهشهایی دربارهی جنبش زنان تونس، حافظهی سوریه و ساختارهای خویشاوندی. «العربی الجدید» در تازهترین شمارهی ستون «آخر ما صدر» (آخرین نسخه) چند عنوان از انتشارهای جدید ناشران و مراکز پژوهشی را معرفی کرده است؛ انتخابهایی که تصویری از موضوعات مورد توجه کتابهای تازه در جهان عرب به دست میدهند.
«روزنوشتهای بهجه»؛ بازگشت به گذشته
رمان «یومیات بهجه» (روزنوشتهای بهجه) نوشتهی حبیب السائح، نویسندهی الجزایری، از سوی «انتشارات ضمّه» منتشر شده است. رمان داستان زنی را روایت میکند که به درخواست دخترش به جزئیات سالهای جوانی خود بازمیگردد. مسیر روایت از خانهی خانوادگی در الجزایر به دانشکدهی پزشکی و سالن تشریح میرسد و بعد راهی صحرای تاغیت میشود؛ جایی که بهجه میآموزد به بیماران گوش دهد و آنچه را در بدنها از ترس، میل و شرم پنهان مانده، بخواند. بازگشت به گذشته در این رمان به بازخوانی نقاط درد زندگی تبدیل میشود؛ دردهایی که عادتها و سکوت بر بدن باقی گذاشتهاند. بهجه در جریان این مرور گذشته تلاش میکند پس از آشکارشدن بخشهایی از تاریخ شخصیاش، تصویری از زندگی باقیماندهی خود پیدا کند.
«حیاط غریبهها»؛ شهر بهعنوان حافظه
«حوش الغرباء» (
) عنوان مجموعهداستان عایشه سلطان، نویسندهی اماراتی، است که از سوی «انتشارات المتوسط» منتشر شده است. این مجموعه ۱۳ داستان دارد و در همهی آنها «مکان» نقشی محوری پیدا میکند. حیاطی که نام کتاب از آن گرفته شده، به حافظهای موازی و تاریخی دیگر از شهر تبدیل میشود؛ فضایی که جزئیات و اتفاقات در آن به هم میپیوندند و گذشتهی شهر را زنده نگه میدارند. حکایت شخصیتها در این فضا با یکدیگر تلاقی میکند و سرنوشتهایشان در «حیاط» به هم گره میخورد. داستانها از خلال موقعیتهای انسانی و شخصیتهایی مانند «نگهبان حقیقت» و «دختر مطوّع»، تصویری از شهری میسازند که مکانهایش حافظهای مستقل دارند.
«فواز حداد؛ رماننویس حافظهی سوریه»
کتاب «فواز حدّاد: روائی الذاکرة السوریة – قراءة نقدیة فی سردیات الاستبداد والمنفی والمقاومة» (فواز حداد: رماننویس حافظهی سوریه؛ خوانشی انتقادی در روایتهای استبداد، تبعید و مقاومت) نوشتهی صبحی دقّوری، پژوهشگر و منتقد سوری، از سوی «انتشارات کنعان» منتشر شده است. دقّوری در این کتاب به تجربهی رماننویسی فواز حداد میپردازد و آثار او را از منظر بازنمایی استبداد، شکافهای اجتماعی، وضعیت روشنفکر و مواجههی انسان با ترس بررسی میکند. در این خوانش، رمانهای حداد به ابزاری برای تبدیل تراژدی سوریه به حافظهای روایی تبدیل شدهاند. پژوهش کتاب سیر تحول آثار حداد را از «موزاییک دمشق ۳۹» و «المترجم الخائن» (مترجم خائن) تا «جنود الله» (سربازان خدا)، «السوریون الأعداء» (سوریهای دشمن)، «جمهوریة الظلام» (جمهوری تاریکی) و «الروائی المریب» (رماننویس مشکوک) دنبال میکند.
«پنجرههایی که بسته نمیشوند»؛ شعر عدنان الصائغ در تبعید
«نوافذ لا تغلق» (پنجرههایی که بسته نمیشوند) نوشتهی سعد التمیمی، منتقد عراقی، از سوی «الآن ناشرون وموزعون» منتشر شده و به تجربهی شعری عدنان الصائغ اختصاص دارد. التمیمی در این کتاب تحولهای زیباییشناختی، فکری و هنری شعر الصائغ را بررسی میکند؛ شعری که در آن موضوعاتی مانند تبعید، غربت، جنگ، عشق و تجربهگرایی حضور پررنگ دارند. کتاب در دو بخش تنظیم شده است. بخش نخست شامل پنج پژوهش دربارهی «فراشعر»، غربت، شعر حماسی، شعر بلند و شعر کوتاه است و بخش دوم گزیدهای از شعرهای الصائغ را دربرمیگیرد. آثاری چون «تأبّط منفی» (تأبّط تبعید)، «نشید أوروک» (سرود اوروک)، «نرد النص» (نرد متن) و «ومضاتک» (جرقههای تو) نیز در این مجموعه مورد توجه قرار گرفتهاند.
«بشیره بن مراد»؛ زنی در آغاز جنبش زنان تونس
«بشیرة بن مراد: رائدة الحرکة النسویة بتونس» (بشیره بن مراد: پیشگام جنبش زنان در تونس) کتابی گروهی است که از سوی «انتشارات کلمات» منتشر شده و زندگی و فعالیتهای این چهرهی پیشگام جنبش زنان تونس را بررسی میکند. این کتاب مجموعهی مقالات و سخنرانیهایی است که در نشستی در کتابخانهی منطقهای صفاقس در سال ۲۰۲۰ ارائه شدهاند. پژوهشگران در این آثار فعالیت اجتماعی و سیاسی بن مراد از دههی ۱۹۳۰ و تلاشهای او برای دفاع از حقوق زنان را بررسی کردهاند. کتاب با استفاده از شهادتها و اسناد خانوادگی و تاریخی، به سراغ تجربهای میرود که برای چند دهه در حاشیهی روایتهای مربوط به جنبش زنان تونس قرار داشته است.
«عراقی و سگ»؛ وقتی یک حیوان به نشانهای ادبی تبدیل میشود
کتاب «العراقی والکلب: تمثلات ورمزیة الکلب فی الروایة العراقیة» (عراقی و سگ: بازنمایی و نمادپردازی سگ در رمان عراقی) نوشتهی حسین اسکاف، منتقد عراقی، از سوی «انتشارات کلمات» منتشر شده است. اسکاف در این پژوهش تصویر سگ را در ادبیات روایی عراق دنبال میکند و تغییر معنای آن را از فرهنگهای باستانی میانرودان تا رمان عراقی معاصر بررسی میکند. سگ در فرهنگهای میانرودان با مفاهیمی مانند الفت، نگهبانی و دور کردن ارواح خبیث پیوند داشته است؛ اما در برخی روایتهای معاصر عراقی، تصویر آن به حوزههایی چون ترس، مرگ و خشونت کشیده شده است. نویسنده از خلال بررسی این تصویر میکوشد تغییرات آگاهی اجتماعی و فرهنگی در جامعهی عراق را نیز بخواند.
کتابهایی با دغدغههای مشترک
مرور این انتشارها نشان میدهد که کتاب تازه در جهان عرب از مسیرهای متفاوتی به مسئلهی انسان و جامعه نزدیک میشود. «روزنوشتهای بهجه» سراغ حافظهی فردی و بدن میرود؛ «حیاط غریبهها» مکان را به حافظهی شهر تبدیل میکند؛ و «فواز حداد؛ رماننویس حافظهی سوریه» ادبیات را از زاویهی ثبت تجربهی استبداد، تبعید و جنگ میخواند.
در حوزهی تاریخ و علوم انسانی نیز موضوعاتی چون حضور تاریخ جنبش زنان تونس و ساختارهای خویشاوندی مورد توجه قرار گرفتهاند. حتی پژوهشی دربارهی تصویر «سگ» در رمان عراقی نیز در نهایت به مسئلهای بزرگتر میرسد: اینکه تغییر یک نماد ادبی چگونه میتواند تغییرات اجتماعی و فرهنگی یک جامعه را آشکار کند.
این مجموعه نشان میدهد که تازههای کتاب عرب را میتوان در رفتوآمد میان حافظه، جنگ، بدن، شهر، زنان، تبعید و دگرگونیهای اجتماعی خواند؛ موضوعاتی که هم در آثار ادبی و هم در پژوهشهای تازهی جهان عرب حضوری پررنگ دارند.
نظر شما