به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، مهدیس میرزائی اعتمادی: کتاب «پنج سِفر» روایت بدرقه شهیدان سید حسن نصرالله و سید هاشم صفیالدین در لبنان، نوشته حسین شرفخانلو است؛ روایتی که در آن شهر بیروت تنها یک مقصد جغرافیایی نیست، بلکه سفرنامهای است که نویسنده در آن تلاش کرده در کنار ثبت مراسم بدرقه و تشییع این دو چهره مقاومت جزئیات مسیر، مشاهدات شهری، تجربههای شخصی و تاملات خود را در باره ی تحولات منطقه نیز روایت کند.
قبل از هر چیز«پنج سِفر» عنوان کتاب مخاطب را درگیر می کند. عنوانی که نویسنده برای فصلبندی گزارشش به لبنان از آن استفاده کرده و در توضیح این عنوان در پاورقی مینویسد: «سفر به معنی کتاب و نوشته که در ادبیات فارسی با کاربردی ویژهتر، برای بخشبندی فصول پنجگانه تورات موسی(ع) استعمال شده است: سِفر پیدایش، سِفر خروج، سِفر لاویان، سِفر اعداد و سِفر تنثیه.»
روایت کتاب از خود مراسم آغاز نمیشود؛ نویسنده از پیش از سفر، از چگونگی آماده شدن برای حرکت و اتفاقاتی که در مسیر با آن روبرو می شود شروع می کند. حتی در مرز و فرودگاه نیز سفر برای او بیحاشیه نیست و همین جزئیات از همان ابتدا فضای خاص و متفاوت این سفر را ترسیم میکند.
بخشی از روایت نیز به توقفش در استانبول اختصاص دارد. شهری که او از خلال جزئیات روزمره و معماری آن میبیند؛ شهری با خیابانها و پیادهروهای پلکانی، تپهها و درهها، گرافیتیها، آگهیهای کاغذی قدیمی که نشان دهنده علاقه مردم به اطلاعیههای چاپی در شمارگان بالا است. او همچنین در کتاب به نماد حنظله در ترکیه اشاره می کند، نمادی که آنچنان تاثیر گذار بود که ناجیعلی خالق این اثر نمادین ترور شد. او همچنین آگهی را در استانبول میبیند که از مردم میخواهد با اشغالگران خرید و فروش نداشته باشند و در عین حال به تناقض سیاستهای رسمی ترکیه اشاره می کند. از یک سو نشانههایی مانند آن اگهی دیده می شود و از سوی دیگر روابط تجاری و انرژی ترکیه با اسرائیل.
یکی دیگر از نکاتی که شرفخانلو در این سفرنامه به آن توجه دارد تاثیر امپراتوری رسانه و ساخت تصور فرهنگی برای مخاطبان از فرهنگهای منطقه است و اینکه چطور در این بین ایران تحریم فرهنگی شده است. در این قسمت میخوانیم:«روی مانیتوری که به طور مجزا برای هر مسافر تعبیه شده، مسیر پرواز در لحظه نشان داده می شود و مسیر ارتفاع و سرعت و شهرهایی که از بالایشان عبور می کنیم و شهرها و کشورهای اطراف مسیر. جالب است که در شهرها و کشورهای مسیر، شعاع تا کراچی پاکستان در شرق مسیر و بوداپست ریودوژانیرو در غرب می رسد؛ اما اسمی از شهرهای ایران نیست. یاد حرف دوست دنیا دیدهام افتادم که می گفت: «بدتر از تحریم اقتصادی، تحریم فرهنگی و جغرافیایی است که مار ا دچارش کرده اند، طوری که اهالی کشورهای مسلمان همسایه اسمی از ایران نشوند. این یکی از آن نشانههای تحریم است.»
همچنین نویسنده به بازدیدش از محل دفن سیدحسن نصرالله به همراه دوستش محسن میپردازد و فضای مقاومسازی شده آن را توصیف میکند؛ از پلههایی که به فضایی پایینتر از سطح زمین منتهی میشود تا سقف بتنی و تیرآهنهای متراکم که برای مقابله با بمباران و تخریب ساخته شدهاند.
ملاحظات امنیتی از دیگر مواردی است که در شرفخانلو به آن توجه داشته است. او به لحظهای اشاره می کند که هنگام عکاسی در محل دفن شهید سید نصرالله با نهایت احترام از او خواسته میشود تصاویر را پاک کند و حتی به پاک شدن عکس از حافظه موقت گوشی توجه نشان میدهند. این ماجرا را به افزایش حساسیتهای امنیتی در لبنان پس از انفجار پیجرها، پیوند میزند و آن را نشانهای از تغییر سطح مراقبت و کنترل در فضای عمومی می داند.
انتخاب شعار "انا علی العهد"، سبک و چیدمان و اسباب و اثاث خانه، پذیرایی از مهمان، فرهنگ ماه رمضان، اهمیت سوخت و .... از دیگر مواردی است که شرفخانلو در کتاب به آنها اشاره داشته است.
یکی از زیباییهای این کتاب، استفاده از تصاویری است که نویسنده بادوربین تلفن همراه خود به ثبت رسانده است و خواندن کتاب در کنار این تصاویر خواننده را با او در این سفر همراه میکند. گرچه کیفیت این تصاویر در سطح پایینی قرار دارد اما همچنان در کنارمتن، سفرنامه را خواندنیتر میکند.
از دیگر جذابیتهای این سفر اشاره به سنگ مزار شهید سید نصرالله است که هنر دست استاد مسعود نجابتی است."سنگی یکدست سفیدکه برای منزل ابدی سید به طرز هنرمندانهای خطاطی شده است".
«ساعت آخر» عنوانی است که شرفخانلو برای آخرین بخش از کتاب استفاده کرده است و استفاده از مشروبات الکلی در فرودگاه، غرفه کتابفروشی بیروت، آخرین شماره مجلهتایم و سوال و جوابهای تکراری متصدی صدور کارت پرواز از دیگر حواشی این سفرنامه خواندنی است.
این کتاب در 241 صفحه برای علاقهمندان به ادبیات مقاومت، روایتهای میدانی و تاریخ شفاهی میتواند تصویری از لایههای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی منطقه ارائه کند و نشان دهد چگونه یک سفر میتواند به روایت معنادار از یک دوره تاریخی بدل شود.
نظر شما