سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ ساره گودرزی: افزایش ۱۸۶ درصدی هزینه انبارداری کاغذ از سال ۱۴۰۴، موضوعی جدی است که پس از بخشنامه جدید هزینه انبارداری و بارگیری در بنگاه‌ها با واکنش‌های مختلف، ازسوی اصناف روبه‌رو شده است. اتحادیه فروشندگان کاغذ و مقوا در نامه‌ای خطاب به معاونت نظارت بر بازرسی سازمان صنعت، معدن و تجارت استان تهران، نسبت به افزایش قابل توجه هزینه انبارداری این کالا اعتراض کرده و خواستار بررسی موضوع ازسوی دستگاه‌های نظارتی شده است.

این موضوع درحالی رخ داده است که هر بند کاغذ تحریر ۷۰ گرمی که بیشترین استفاده را در میان فعالان حوزه چاپ و نشر دارد، هفته جاری به بندی ۹ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده که در برخی مواقع به تناسب شرایط خرید، تا بندی ۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان هم رسیده است و افزایش هزینه‌های جانبی شرایط را برای تولیدکننده و مصرف‌کننده سخت می‌کند.

براساس اطلاعات مندرج در این نامه، هزینه انبارداری هر تُن کاغذ که سال ۱۴۰۴ حدود ۸۵۰ هزار تومان اعلام شده، سال ۱۴۰۵ به یک‌میلیون و ۸۵۰ هزار تومان رسیده و سپس در شهریورماه نیز افزایش دیگری برای آن اعلام شده است؛ روندی که بنا بر محاسبات و ادعای مطرح‌شده در نامه، رشد حدود ۱۸۶ درصدی هزینه انبارداری را رقم زده است.

افزایش هزینه انبارداری در شرایطی مورد اعتراض فعالان صنفی قرار گرفته که کاغذ یکی از نهاده‌های اصلی در زنجیره چاپ و نشر محسوب می‌شود و تغییر در هزینه‌های مرتبط با آن می‌تواند آثار خود در بخش‌های مختلف این زنجیره را نشان دهد. در نامه مذکور، از دستگاه‌های نظارتی درخواست شده است مبنای افزایش هزینه‌ها بررسی و نتیجه اقدامات انجام‌شده به تشکل صنفی اعلام شود؛ همچنین فعالان و فروشندگان کاغذ اعلام کرده‌اند که مستندات و استشهادیه‌های مربوط به این موضوع را ارائه خواهند کرد.

آسیب به زنجیره تولید چاپ و نشر

اهمیت موضوع از آنجا بیشتر می‌شود که هزینه انبارداری به‌تنهایی تعیین‌کننده قیمت نهایی کاغذ نیست، اما این افزایش قیمت، در کنار هزینه‌هایی مانند خرید، حمل‌ونقل، بسته‌بندی، بارگیری، نگهداری و سایر هزینه‌های عملیاتی قرار می‌گیرد و در چنین شرایطی، افزایش هر یک از این مؤلفه‌ها می‌تواند حاشیه هزینه‌ای فعالان بازار را افزایش داده و در نهایت بخشی از این فشار، به قیمت فروش منتقل شود.

افزایش قیمت تمام‌شده کاغذ برای مصرف‌کنندگان و فعالان زنجیره چاپ را می‌توان نخستین پیامد احتمالی دانست، زیرا زمانی که هزینه نگهداری کالا رشد قابل توجهی پیدا می‌کند، واردکننده، توزیع‌کننده یا فروشنده برای حفظ حاشیه فعالیت خود ناگزیر است این هزینه را در محاسبات قیمت تمام‌شده لحاظ کند؛ بنابراین حتی اگر قیمت پایه کاغذ ثابت بماند، افزایش هزینه‌های جانبی می‌تواند قیمت نهایی عرضه را تحت تأثیر قرار دهد.

بازار نشر نیز یکی از بخش‌هایی است که از این روند آسیب می‌بیند؛ افزایش هزینه کاغذ، در کنار سایر هزینه‌های چاپ و تولید کتاب، می‌تواند قیمت تمام‌شده انتشار کتاب را افزایش دهد. در این وضعیت، ناشر برای جبران افزایش هزینه‌ها با چند انتخاب دشوار روبه‌رو خواهد بود و یا باید قیمت کتاب را افزایش دهد یا اینکه مجبور به کاهش شمارگان یا کاهش هزینه‌های تولید خواهد شد و هر یک از این گزینه‌ها می‌تواند پیامدهای مستقیمی برای بازار کتاب داشته باشد و دسترسی مخاطبان به محصولات فرهنگی را دشوارتر کند.

البته باید گفت، بخش آموزش نیز از این افزایش هزینه‌ها مصون نیست؛ کتاب‌های درسی و کمک‌آموزشی، جزوه‌ها، دفتر و اقلام چاپی آموزشی همگی به کاغذ وابسته‌اند. افزایش هزینه نهاده‌های مرتبط با تولید این محصولات می‌تواند در نهایت هزینه تهیه اقلام آموزشی برای خانواده‌ها، دانش‌آموزان و مراکز آموزشی را افزایش دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که خانوارها هم‌زمان با رشد هزینه‌های مختلف مواجه هستند.

و البته باید گفت که صنعت بسته‌بندی نیز یکی دیگر از حلقه‌های تحت تأثیر در این زنجیره است؛ کاغذ و محصولات کاغذی در بخش قابل توجهی از بسته‌بندی کالاها مورد استفاده قرار می‌گیرند و افزایش هزینه این نهاده می‌تواند هزینه تولید بسته‌بندی را بالا برده و در زنجیره‌ای از افزایش هزینه، بر قیمت برخی کالاهای مصرفی نیز اثرگذار شود.

جای خالی دستگاه‌های نظارتی

می‌توان گفت که افزایش هزینه انبارداری می‌تواند رفتار فعالان بازار را نیز تغییر دهد، اگر نگهداری موجودی کاغذ پرهزینه‌تر شود، ممکن است برخی فعالان برای کاهش هزینه‌های انبار، حجم موجودی خود را کاهش دهند. این وضعیت در صورت بروز اختلال در تأمین یا افزایش ناگهانی تقاضا می‌تواند انعطاف بازار را کاهش داده و احتمال نوسان قیمت یا کمبود مقطعی برخی انواع کاغذ را افزایش دهد.

در چنین شرایطی، بررسی دقیق مبنای افزایش هزینه انبارداری اهمیت ویژه‌ای دارد؛ مطالبه اصلی مطرح‌شده در این نامه صنفی نیز همین است که دستگاه‌های نظارتی مشخص کنند افزایش هزینه‌ها بر چه اساسی انجام شده و آیا میزان افزایش با هزینه‌های واقعی ارائه خدمات انبارداری تناسب دارد یا خیر.

با توجه به نقش کاغذ در حوزه‌های فرهنگی، آموزشی، چاپ و بسته‌بندی، افزایش قابل توجه هزینه‌های جانبی آن را نمی‌توان صرفاً یک مسئله صنفی تلقی کرد و در صورت تداوم این روند، آثار آن می‌تواند از حلقه تأمین کاغذ عبور کرده و به قیمت محصولات نهایی برسد به همین دلیل بررسی موضوع از سوی نهادهای نظارتی و شفاف شدن مبنای تعیین هزینه انبارداری می‌تواند از انتقال هزینه‌های غیرضروری به مصرف‌کننده جلوگیری کند.

این افزایش هزینه در شرایطی رخ داده که کشور با شرایط دشوار ناشی از جنگ تحمیلی و فشارهای مضاعف در جبهه اقتصادی مواجه است؛ شرایطی که انتظار می‌رود دستگاه‌ها و مجموعه‌های اقتصادی، به‌ویژه، کالاهای راهبردی و نهاده‌های مورد نیاز بخش‌های تولیدی، فرهنگی و آموزشی، رویکردی همراه با ملاحظه و حمایت در پیش بگیرند. در چنین فضایی، افزایش قابل توجه هزینه انبارداری کاغذ می‌تواند برخلاف ضرورت کاهش هزینه‌های زنجیره تأمین، فشار بیشتری بر فعالان اقتصادی و در نهایت مصرف‌کنندگان وارد کند.

کاغذ صرفاً یک کالای تجاری معمولی نیست؛ این محصول مستقیماً با آموزش، تولید کتاب، چاپ، نشر، بسته‌بندی و گردش اطلاعات ارتباط دارد؛ بنابراین افزایش هزینه‌های آن در شرایط دشوار اقتصادی می‌تواند آثار فراتر از یک صنف داشته باشد.