سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، برنامههای خانه کتاب و ادبیات ایران در ۱۹ ماه گذشته را میتوان بخشی از مسیر کلان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت امور فرهنگی برای بازتعریف سیاستهای حوزه نشر دانست؛ مسیری که در آن «عدالت فرهنگی»، مدیریت اقتصادی و بهرهگیری از فناوریهای نوین، به محورهای اصلی تبدیل شدهاند. در این چارچوب، خانه کتاب و ادبیات ایران، تلاش کرده است از یک مجری رویدادهای فرهنگی به نهادی تسهیلگر میان دولت، ناشران، کتابفروشان و شرکتهای فناور تبدیل شود. این تغییر رویکرد در مدیریت نمایشگاهها، توسعه سامانههای دیجیتال، تقویت حضور بخش خصوصی و بازتعریف رویدادهای استانی نیز قابل مشاهده است.
کاهش هزینههای اجرایی نمایشگاه کتاب و انتقال منابع آزادشده به بخش یارانه، در کنار توسعه زیرساختهای فروش و توزیع کتاب، نمونهای از تلاش برای پیوند دادن مدیریت اقتصادی با عدالت فرهنگی است. از سوی دیگر، ایجاد پردیس نشر و مرکز نوآوری و کارآفرینی، طراحی سامانههای تخصصی و حرکت به سمت هوشمندسازی فرآیندهای نشر، نشان میدهد فناوری در سیاستهای جدید خانه کتاب جایگاهی فراتر از یک ابزار اجرایی پیدا کرده است.
در حوزه ادبیات نیز برنامههایی مانند «اقلیم قلم» و «اقلیم شعر»، حمایت از استعدادهای جوان و معرفی آثار ایرانی در عرصه بینالمللی، همین رویکرد را دنبال میکنند. ۱۹ ماه از آغاز مدیریت جدید خانه کتاب و ادبیات ایران گذشته است؛ دورهای که همزمان با مسائل اقتصادی، جنگ و البته تحولات فناوری در صنعت نشر همراه بوده است. در این شرایط، خانه کتاب و ادبیات ایران، تلاش کرده، همراه با تحول، مأموریتهای موسسه را به نوعی بازتعریف و در سیاستگذاری فرهنگی، اقتصاد نشر و فناوریهای نوین اثرگذارتر پیش برود. رویکردی که در تدوین برنامه پنجساله، خانه کتاب و ادبیات ایران، با دو محور «مدیریت اقتصادی» و «مدیریت فناورانه» دنبال شده است.
شاید تحولات و تغییرات و اتفاقات دو سال گذشته، نیاز به بازتعریف مجدد برنامهها را ضروری کرده است و باید تلاش کنیم متناسب با این اتفاقات، شرایط و تنگناهای کشور، برنامههایی طراحی کنیم که چراغ صنعت نشر خاموش نشود و اهالی صنعت نشر بتوانند، پویایی خود را حفظ کنند و ادبیات ایران، متناسب با ذائقههای نسل جدید به جامعه عرضه شود. قطعا در دنیا، برنامهها و سیاستگذاری، سرعت تغییر و تحولات و فنآوریها و تغییر ذائقهها، اینقدر بالا رفته است که در بعضی کشورها حتی برنامههای درازمدت حذف، و برنامههای کوتاهمدت طراحی و اجرا میشود.
پس باید دقت شود که در برنامهریزی و سیاستگذاری نسخه واحدی برای جمعیت، قومیت و اقلیم متنوع در ایران پهناور ننوشت و تلاش شود برنامهها با سرعت و با تغییرات بازنگری شود و اصراری برای برنامههای کهنه و از مُد افتاده نباشد وگرنه از تغییرات عقب خواهیم افتاد. یکی از مهمترین برنامههای پیشروی خانه کتاب و ادبیات ایران، برگزاری سیوهفتمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران است؛ رویدادی که بهدلیل شرایط جنگی برگزار نشد و بخش مجازی آن امکان برگزاری پیدا کرد. با این حال، مدیرعامل خانه کتاب از آمادگی این مجموعه برای برگزاری نمایشگاه سیوهفتم در مهر یا آبان خبر میدهد؛ مشروط به اینکه نهادهای بالادستی مجوز برگزاری را صادر کنند.
حیدری تاکید دارد، نگاه به آینده نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، صرفاً تکرار الگوی سالهای گذشته نیست و بازطراحی ساختار آن متناسب با شرایط روز مورد توجه قرار گرفته است. در حوزه بینالملل نیز سیاست موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، بر کاهش تصدیگری و افزایش نقش بخش خصوصی استوار شده است. حضور ایران در ۱۶ نمایشگاه خارجی در سال گذشته، اعزام نویسندگان به چند رویداد بینالمللی و تأکید بر مشارکت ناشران، بخشی از این رویکرد است. با توجه به محدودیت منابع و هزینههای حضور در نمایشگاههای جهانی، خانه کتاب و ادبیات ایران، تلاش دارد از یکسو زیرساخت و زمینه رایزنی را فراهم و از سوی دیگر، حضور واقعی فعالان صنعت نشر را پُررنگتر کند.
حیدری، از تغییر فرآیند اجرای نمایشگاههای استانی، به ایبنا گفت؛ چون معتقد است هدف، عبور از نمایشگاه صرفاً فروشمحور و حرکت به سمت جشنوارههایی فرهنگی با محوریت کتابخوانی، چهرههای فرهنگی و ظرفیتهای بومی استانهاست؛ ضمن اینکه کتابفروشیها نیز قرار است در کنار ناشران از حمایتهای این رویدادها بهرهمند شوند. فناوری، ضلع دیگر تغییر رویکرد خانه کتاب و ادبیات ایران است. ایجاد «پردیس نشر و مرکز نوآوری و کارآفرینی» قرار است فاصله میان شرکتهای فناور، فعالان صنعت نشر و نهادهای سیاستگذار را کاهش دهد و نقش تسهیلگر داشته باشد.
در حوزه ادبیات، سیاست خانه کتاب و ادبیات ایران، از کشف استعداد تا آموزش، تولید، حمایت و معرفی بینالمللی دنبال میشود. چهار دوره «اقلیم قلم»، آغاز «اقلیم شعر»، تداوم جایزه جلال و جشنواره شعر فجر، حمایت از ترجمه آثار ایرانی و معرفی آنها به رویدادهای بینالمللی، بخشی از این مسیر است. همزمان، مسابقه داستان ششکلمهای «مدرسه میناب» نیز با مشارکت نویسندگان داخلی و خارجی، تلاشی برای ثبت ادبی یک رویداد تلخ و جلوگیری از فراموشی آن دانست.
تأمین کاغذ نیز همچنان یکی از مسائل راهبردی صنعت نشر است. بازدید از کارخانه کاغذ زاگرس و پیگیری وضعیت تولید داخلی، در کنار تلاش برای تأمین کاغذ از مسیر واردات، نشان میدهد سیاستگذاری این حوزه همچنان میان دو ضرورت تولید داخلی و مدیریت اقتصادی واردات در حال حرکت است. هدفگذاری برای افتتاح کارخانه زاگرس در نوروز ۱۴۰۶، یکی از مهمترین برنامههای مطرحشده در حوزه کاغذ است. مجموع این اقدامات نشان میدهد خانه کتاب و ادبیات ایران درحال عبور از نقش صرفاً برگزارکننده رویدادهای فرهنگی و حرکت به سمت نقش تسهیلگر و پیونددهنده دولت و بخش خصوصی است.
ـ یکسال و نیم از انتصاب شما بهعنوان مدیرعامل مجموعه خانه کتاب و ادبیات ایران، میگذرد؛ ۱۹ماه گذشته چطور گذشت؟
برنامه پنجساله مدیریت خانه کتاب و ادبیات ایران، براساس دو رویکرد تدوین شده، رویکرد نخست؛ مدیریت اقتصادی و رویکرد دوم؛ مبتنی بر مدیریت فناورانه است. بهعبارت دیگر مؤسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، با تمرکز بر عدالت فرهنگی، توسعه فناوری و مدیریت اقتصادی درونزا، میکوشد با بهرهگیری از ظرفیتهای انسانی، زیرساختهای نوین و سامانههای هوشمند، دسترسی عادلانه به کتاب و خدمات فرهنگی را گسترش داده و فاصلههای جغرافیایی و اجتماعی را کاهش دهد.
این مؤسسه، با ارزیابی نظاممند حوزههای مالی، اداری و پشتیبانی، مدیریت بهینه منابع را در اولویت قرار داده است. این رویکرد با کنترل هزینهها، افزایش بهرهوری، شفافیت مالی، درآمدزایی و مشارکت بخش خصوصی، پایداری مالی و چابکسازی سازمانی را دنبال میکند.
تلاش شد با توجه به شرایط کشور و خواست جامعه مخاطب کتاب و مبتنی بر سرعت ظهور فناوریهای نوین و حساسیت تامین، انتقال و امنیت اطلاعات، اقدامات متناسب برای پاسخگویی به نیاز مخاطبان، اقداماتی انجام شود. ساماندهی، نظم و نسخ امور و ایجاد تحول در موسسه، با توجه به کلانبرنامههای دولت، وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی، همچنین معاون امور فرهنگی و برنامه پنجساله هفتم آغاز شد. خانه کتاب و ادبیات ایران، بهعنوان مجری نهایی سیاستها، برنامههای کلان حاکمیتی، دولت و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، و با توجه به شرایط کشور در حد توان تلاش دارد، به نیاز مخاطبان بهویژه نسل «زد» پاسخ دهد.
ـ با مصداق بفرمایید که در این مدت، چقدر از اهداف محقق شده و تا پایان دولت چهاردهم، اولویتها چیست؟
نخستین رویداد فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران، برگزار شد، نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران ۱۴۰۴ بود. موفق شدیم با وجود تورم ۴۰ درصدی، هزینه اجرایی نمایشگاه را ۲۲ درصد کاهش دهیم؛ با احتساب تورم، رقم صرفهجویی به حدود ۵۰ درصد میرسد. در بخش مجازی نمایشگاه کتاب ۱۴۰۴ یکمیلیون و ۸۰۰ هزار نسخه کتاب به فروش رسید؛ این آمار در مجموع، قروش حضوری و مجازی، از افزایش ۷۵ درصدی نسبت به نمایشگاه کتاب سیوپنجم، حکایت دارد؛ بهعبارت دیگر، هزینههای اجرایی را کاهش دادیم و به بخش یارانهها منتقل کردیم، بهطوری که یارانهها ۲ برابر شد. این اقدام، منطبق بر کلانبرنامه وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بهویژه «عدالت فرهنگی» عملیاتی شد؛ بنابراین با تاکید بر حفظ نظم برگزاری نمایشگاه، هزینههای اجرایی را مدیریت کردیم.
با وجود تورم ۴۰ درصدی و اضافهشدن دو بخش جدید، با کاهش ۲۰۰ نیروی انسانی، الکترونیکیکردن فعالیتها، حذف هزینههای غیرضروری، کاهش نشستها و ساماندهی سالنها، هزینههای اجرایی کنترل شد. همچنین یارانه خرید کتاب با هدف توزیع عادلانه، نسبت به سال گذشته دو برابر افزایش یافت.اقدام دیگر، برپایی بخش جدید فناوریهای نشر در نمایشگاه بینالمللی کتاب ۱۴۰۴ بود. نخستینبار، فراخوان حضور در بخش «فناوریهای نشر» در سیوششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران، منتشر و نزدیک به ۴۰ ایده از سوی ۱۴ شرکت ارائه شد.
تشکیل «پردیس نشر و مرکز نوآوری و کارآفرینی» از نتایج دریافت و خروجی این ایدهها است. اقدام دیگر، ساماندهی و بهبود بسیاری از امور خانه کتاب و ادبیات ایران، ازجمله بخش فناوری و سرورها است. رویداد «ایدههای برتر صنعت نشر» با همکاری پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی، در سیوششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران رونمایی شد. هدف آن شناسایی، حمایت و توسعه ایدههای نوآورانه و فناورانه برای حل چالشهای صنعت نشر و چاپ است.
این رویداد با تمرکز بر ظرفیتهای هوش مصنوعی، چاپ هوشمند، فناوریهای نوین چاپ، ترویج کتابخوانی، تحلیل بازار کتاب و اخلاق هوش مصنوعی برگزار و در هفته کتاب در دانشگاه علم و فرهنگ برپا شد.
طراحی سامانه الکترونیکی «کارنامه نشر»
در سیوششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، «سامانه الکترونیکی کارنامه نشر» نخستینبار طراحی شد و اطلاعات کتابشناختی و تصویر جلد نزدیک به ۵۰ هزار عنوان کتاب چاپ اول سال ۱۴۰۳ را در اختیار بازدیدکنندگان قرار داد. این سامانه با امکان جستوجوی موضوعی براساس ردهبندی دیویی، دسترسی سریعتر به اطلاعات کتابها را فراهم کرد و پس از نمایشگاه نیز در وبسایت «واکا» فعال ماند.
با وجود تورم ۴۰ درصدی و اضافهشدن دو بخش جدید، با کاهش ۲۰۰ نیروی انسانی، الکترونیکیکردن فعالیتها، حذف هزینههای غیرضروری، کاهش نشستها و ساماندهی سالنها، هزینههای اجرایی کنترل شد. همچنین یارانه خرید کتاب با هدف توزیع عادلانه، نسبت به سال گذشته دوبرابر افزایش یافت. با وجود اقدامات انجام شده، چند اقدام دیگر نیز ضروری بهنظر میرسد؛ ازجمله تعیین تکلیف مکان برگزاری نمایشگاه، بودجه نمایشگاه (اختصاص ردیف مستقل بودجه برای نمایشگاه)، اصلاح نحوه و شکل اجرای نمایشگاه، ناشران نهادها و سازمانهای دولتی و نهادهای همکار.
تأسیس، توسعه و ارتقای سامانهها/ تحول دیجیتال و هوشمندسازی صنعت نشر
مجموعهای از سامانهها و خدمات جدید طراحی درحال اجراست؛ ازجمله ارتقای سامانه نمایشگاه، سامانه باشگاههای ادبی، پروژه اعلام وصول، ساماندهی بازار کتاب، ارائه API، اصلاح فرایند خرید و توزیع. مرکز کارآفرینی و نوآوری نشر و چاپ (پردیس) و پلتفرم رتبهبندی ناشران، همچنین پروژه مشابهتیابی «همانندجو»، تعیین نرخ مرجع کتاب، اتصال شابک به پنجره واحد دولت، پلتفرم خرید اقساطی کتاب، سرویس جستوجوی داخلی، توسعه نشر الکترونیک و تولید پادکست و معرفی کتابهای ایرانی به زبانهای خارجی در دستور کار قرار گرفته است.
ارتقا و بهروزرسانی سامانه نمایشگاه
با هدف کاهش هزینه و زمان توسعه و سادهسازی مدیریت فروش و یارانهها، مقرر شد ثبت فاکتور و مدیریت فروش ناشران در نمایشگاه حضوری و همچنین مدیریت اعتبار و یارانه کاربران، در همان پنل ناشران سامانه نمایشگاه مجازی یکپارچه شود و در این مرحله سامانه یا کیف پول مستقلی ایجاد نشود. اقدامات اصلی، شامل توسعه سامانه فروش و ارائه یارانه خرید حضوری کتاب، بهبود ثبتنام ناشران خارجی و ارتقای سامانه فروش مجازی و ثبتنام ناشران داخلی است.
باشگاه مشتریان و ارتقای سامانه نمایشگاه
یکپارچهسازی ثبت فاکتور، مدیریت فروش ناشران و مدیریت اعتبار و یارانه کاربران در پنل ناشران سامانه نمایشگاه مجازی، با هدف کاهش هزینه و زمان توسعه و حذف نیاز به سامانه یا کیف پول مستقل انجام میشود. این اقدام، استفاده ناشران را سادهتر کرده و مدیریت اعتبار و یارانهها را تسهیل میکند. بنابراین اقدامات زیر انجام شده است:
توسعه سامانه فروش نمایشگاه وارایه یارانه خرید حضوری کتاب، بهبود فرآیند ثبتنام ناشران خارجی، ارتقاء سامانههای فروش مجازی و ثبتنام ناشران داخلی، راهاندازی انجمنها و سامانه باشگاههای ادبی کشور، راهاندازی انجمنها و باشگاههای ادبی، راهاندازی باشگاههای ادبی کشور و احیای سامانه انجمنهای ادبی با هدف شناسایی، سازماندهی و آموزش ظرفیتهای ادبی پراکنده در کشور، تقویت زبان و ادبیات فارسی و حمایت از فرهنگهای بومی و محلی در قالب شبکهای گسترده و الکترونیکی در دستور کار خانه کتاب و ادبیات ایران قرار دارد.
پروژه اعلام وصول
با همکاری اداره کتاب و کتابخوانی وزارتخانه نشر و مرکز نوآوری و هوشمندسازی، وبسرویس متمرکز اعلام وصول برای شفافسازی، رهگیری و یکپارچهسازی فرایند ثبت کتاب طراحی میشود. مسیر کتاب از تحویل ناشر و اعلام وصول در وزارت فرهنگ تا ثبت نهایی در خانه کتاب و ادبیات ایران، انبار و چرخه اهدای کتاب، سیستمی و مرحلهبهمرحله قابل مشاهده و گزارشگیری خواهد بود. این طرح با حذف ثبتهای دستی، کاهش خطا و هزینه و تسریع فرآیند نشر، قابلیت اتصال به سامانههای دیگر را نیز دارد.
ساماندهی و ارتقای سامانه بازار کتاب
این سامانه که از اوایل دهه ۱۳۹۰ برای توزیع هدفمند و عادلانه کتاب از طریق کتابفروشان طراحی شده، زیرساخت فروش کتابفروشیهای سراسر کشور را فراهم میکند. خریداران از هر نقطه کشور میتوانند کتاب را با پست ارزان دریافت کنند و سامانه، زمینه رونق کسبوکار فعالان زنجیره نشر و توزیع مستقیم یارانه به مصرفکنندگان کتاب فراهم کرده است.
در رویکرد جدید، سامانه «بازار کتاب» با هدف کاهش وابستگی به یارانه و حرکت به سمت استقلال مالی بهروزرسانی شده است. ارائه خدمات پشتیبانی و مدیریت پست، توسعه بازارهای جدید و تعامل با پلتفرمها، ایجاد باشگاه مشتریان برای افزایش خریداران، تقویت اقتصادی و فرهنگی زنجیره نشر و فراهمکردن امکان خرید اقساطی کتاب از محورهای اصلی این طرح است.
سرویس API اطلاعات کتاب، ناشران و پدیدآورندگان
با هدف ایجاد زیرساخت یکپارچه و مرجع دادههای صنعت نشر طراحی میشود. این سرویس دسترسی پلتفرمها، فروشگاههای برخط، سامانههای فرهنگی و کسبوکارهای نشر را به اطلاعات ساختاریافته و بهروز کتابها، ناشران و نویسندگان فراهم میکند و با کاهش نیاز به ایجاد بانکهای اطلاعاتی مستقل، موازیکاری را کاهش میدهد. این زیرساخت میتواند به توسعه فروشگاهها، اپلیکیشنها، سامانههای جستوجو و معرفی کتاب و سایر خدمات دیجیتال فرهنگی کمک کند. هماکنون در مرحله آخر فرآیند قرار دارد.
ـ شرایط جنگی کشور موجب شد، سیوهفتمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، لغو و فقط هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب، برگزار شود. با توجه به تداوم وضعیت جنگی و اعلام دستگاههای امنیتی ذیربط، آیا میتوان با صراحت، درباره برگزاری یا سالی بدون نمایشگاه بینالمللی کتاب، صحبت کرد؟
نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، یک کلان پروژه فرهنگی است و مجموعهای از نهادهای فرهنگی، نهادهای خدماتی و... در برگزاری آن دخالت دارند. علاوه براین نمایشگاه کتاب، گردش مالی درخورتوجهی در صنعت نشر ایجاد میکند و طی حدود ۱۰ روز، حداقل ۶ میلیون بازدید کننده دارد. در این رویداد از مهمانان داخلی و خارجی، میزبانی میکنیم؛ بنابراین تراکم جمعیتی در خورتوجهی در یک نقطه از شهر شکل میگیرد که خدماتدهی و حمل و نقل و تامین امنیت آن اقتضائاتی دارد.
از نظر محتوایی و شکل اجرا، خانه کتاب و ادبیات ایران، آمادگی خود را برای برگزاری سیوهفتمین دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، اعلام کرده است؛ بنابراین برپایی این رویداد، دو بخش دارد؛ نخست هماهنگی دستگاهها و دیگری تامین منابع که از مسیر مشارکت امکانپذیر است اما اگر نهادهای بالادستی، اجازه برگزاری نمایشگاه کتاب را صادر کنند که امیدواریم، محقق شود، خانه کتاب و ادبیات ایران، آمادگی دارد، مهر یا آبانماه، بزرگترین رویداد فرهنگی کشور را برگزار کند. خانه کتاب و ادبیات ایران، برای این هدف، بسیار جدی است.رایزنی و مذاکرات اولیه نیز انجام شده و در حال مهیا کردن مقدمات اولیه هستیم. نباید فراموش کنیم که بسیاری از برنامههای از پیش تعیین شده، مانند انتخابات شورای اسلامی شهر تهران، هم به دلیل شرایط خاص برگزار نشد.
ـ آیا حذف بُعد بینالمللی نمایشگاه، ازجمله حذف بخش «کشور مهمان ویژه» و برگزاری نمایشگاه کتاب در الگوی «ملی» مطرح شده است؟
هر نمایشگاه باید با توجه به اقتضائات زمان، بازطراحی خود را داشته باشد. در جریان هستید، در نمایشگاه کتاب ۱۴۰۴، بخش فلوشیپ و فناوریهای نشر به نمایشگاه اضافه شد؛ بنابراین چه تاکیدی وجود دارد، نمایشگاه، حتما مشابه سال گذشته برگزار شود؟ خیر این طور نیست؛ تغییر و تحولات، ذائقهها، خواستهها و فناوری و اقتضائات وجود دارد و کارکرد شورای سیاستگذاری براساس شرایط روز جامعه تعریف میشود؛ بهعنوان مثال شرایط ایجاب کرد، نمایشگاه با الگوی مجازی برگزار شود.
البته میدانیم هفتمین دوره نمایشگاه مجازی هم در شرایط دشواری از نظر پایداری اینترنت، حملات هوایی و حفاظت از زیرساختها برنامهریزی و برگزار شد اما معاونت امور فرهنگی و خانه کتاب و ادبیات ایران، با هدف ایجاد نشاط اجتماعی، تزریق امید و حمایت از ناشران و مردم فرهنگدوست ایران، عزم جزم کرد تا هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب را برگزار کند. در این دوره از نمایشگاه، درمجموع ۸۰۴ هزار نسخه کتاب فروخته شد که با توجه به یارانه ۲۰ میلیاردی و تخفیف ۱۰ درصدی، یک فروش واقعی به ثبت رسید. این آمار نشان میدهد، مردم کتابخوانی داریم. در مجموع باید بگویم، بخش بینالملل نمایشگاه سیوهفتم را قطعا خواهیم داشت؛ هرچند شاید مشابه دیگر نمایشگاههای کتاب در دنیا، ساختار کمی متفاوت شود.
ـ ناشران ایرانی و آژانسهای ادبی، تجربه حضور در نمایشگاههای خارجی، بهویژه نمایشگاه کتاب فرانکفورت را در قالب غرفه ملی به یاد دارند؛ تکرار این تجربه چقدر محتمل است؟
نباید شرایط کشور و سرعت تغییر و تحولات را فراموش کنیم، علاوه براین تاکید دارم که مسائل سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در هم تنیده است. تا دوسال پیش کشور درگیر جنگ نبود و شدت تحریمها، مشابه وضعیت فعلی به کشور تحمیل نشده بود؛ بنابراین باید متناسب با وضعیت کشور، برنامهریزی دقیق داشته باشیم. براساس سرعت تغییر و تحولات، بسیاری از کشورها در نحوه برنامهریزیهای کلان، تجدید نظر کردهاند و برنامه بلندمدت پنجساله، تدوین نمیکنند.
مدیریت امور در شرایط جنگی، ازجمله برنامهریزی فرهنگی و حضور در نمایشگاههای بینالمللی، خاص و حساس است. با وجود این، عزم جدی برای حضور درخورتوجه در رویدادهای بینالمللی وجود دارد. یادآور میشوم، سال گذشته چند نویسنده ایرانی را به نمایشگاه بینالمللی کتاب روسیه، ارمنستان و هند اعزام کردیم. قطعا زمینه حضور چهرههای ادبی و ناشران را فراهم میکنیم و بر حضور پُررنگتر بخش خصوصی تاکید داریم. این رویکرد را سال جاری نیز تکرار و دنبال میکنیم؛ به این معنا که یک یا دو نفر برای انجام گفتوگوها، رایزنیها، پیگیری تفاهمنامهها را خواهیم داشت و تاکید بیشتر، بر حضور بخش خصوصی است.
در مجموع، تلاش میکنیم، مبادله پایاپای داشته باشیم. هزینه برپایی غرفه در نمایشگاه کتاب فرانکفورت، تقریبا هزینه غرفه بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ یورو، میشود؛ درحالی که بودجه فعالیتهای بینالمللی، نصف هزینههای حضور در نمایشگاه فرانکفورت هم نمیشود. با وجود این باید آمادگی داشته باشیم با مشارکت بخش خصوصی، در رویدادهای بینالمللی حاضر شویم.
معتقدم معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و خانه کتاب و ادبیات ایران، باید زمینه و زیرساختهای لازم، برای حضور بخش خصوصی در رویدادهای بینالمللی را فراهم کند. بهعبارت دیگر ضمن اینکه بهعنوان نهاد برنامهریز و برای رایزنی و تفاهم حضور داریم، بخش خصوصی نیز برای نمایش داشتههای فرهنگی و ادبی کشور در این رویدادها حاضر شود. حضور در نمایشگاههای بینالمللی، یکی از بهترین راههای توسعه دیپلماسی فرهنگی و توسعه اقتصاد نشر و معرفی تاریخ و ادبیات ایران به جهان است که با وجود، تنگناهای سیاسی و مالی توانستیم در ۱۶ کشور حضور پیدا کنیم. بعضی از آنها منجر به انعقاد تفاهمنامههای همکاری نیز شده است.
۱- حضور مستقیم: مانند روسیه و هند
۲- حضور غیرمستقیم: مانند کنیا،الجزایر با اخذ غرفه و اجرای برنامه
۳- مشارکتی با همکاری رایزنی های فرهنگی: مانند عراق و ارمنستان
۴- حضور در نمایشگاه دو کشور آفریقایی کنیا و الجزایر برای اولینبار
ـ سال گذشته در چند نمایشگاه بینالمللی حاضر بودیم؟
با وجود سختی و دشواریها، موسسه سال ۱۴۰۴ در ۱۷ نمایشگاه کتاب خارجی شرکت کرد که تعداد ۱۱ غرفه بهطور مستقیم و ۶ غرفه در قالب مشارکت با رایزنیهای فرهنگی و ناشران بخش خصوصی برپا شد. برخی از این نمایشگاهها عبارتند از نمایشگاه کتاب بولونیا، نمایشگاه کتاب فرانکفورت، نمایشگاه کتاب مسقط، نمایشگاه کتاب بلگراد، نمایشگاه کتاب الجزایر، نمایشگاه کتاب استانبول، نمایشگاه کتاب دهلی نو/ چنای، نمایشگاه کتاب مسکو، نمایشگاه کتاب ایروان، نمایشگاه کتاب بغداد، نمایشگاه کتاب نایروبی، نمایشگاه کتاب باکو، نمایشگاه کتاب سلیمانیه، نمایشگاه کتاب دوشنبه و نمایشگاه کتاب مسقط.
یکی از مزیتهای نمایشگاه مجازی کتاب تهران، ثبت آمار دقیق رفتار کاربران و عملکرد ناشران است که بهعنوان اطلاعات قابل اتکا برای برنامهریزی و سیاستگذاری، در اختیار مدیران قرار دارد؛ بعد از برگزاری ۷ دوره نمایشگاه مجازی کتاب، آمارها چقدر و در تدوین کدام سیاستگذاریها تاثیرگذار بوده است؟ و اینکه آمارهای به ثبت رسیده از نمایشگاه مجازی هفتم، با پیشبینیهای شما منطبق بود؟
اطلاعات خریداران و فروشندگان نمایشگاه مجازی، خطومشی مدیران فرهنگی را در تصمیمگیریها ازجمله نحوه برگزاری نمایشگاه بعد، تعیین میکند. نکته درخور توجه اینکه تخصیص یارانه، آنطور که به نظر میرسد، برفروش تاثیرگذار نیست.
با توجه به مسائل کشور و دشواریهای تامین زیرساختها، هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، بهخوبی و بدون هیچ مشکلی برگزار شد که دور از انتظار بود. در چنین شرایطی، در مجموع ۸۰۴ هزار و ۴۲۱ نسخه کتاب فروخته شود. باید توجه داشته باشیم، خریداران از نمایشگاه مجازی کتاب، مشتریان واقعی کتاب هستند و یارانه خرید درحالی تخصیص پیدا کرد که ما یارانههای دانشگاهی و نهادی نداشتیم. بهعبارت دیگر افراد با نیاز واقعی و شرایط اقتصادی خود، به خرید از نمایشگاه اقدام کردند.
ـ درباره نتیجهگیری از اطلاعات، مصداقی میفرمایید؟
آمارها نشان میدهد، آنطور که تصور میشود، یارانه بر فروش تاثیرگذار نیست. براساس آمار، برای بخش مجازی سیوششمین دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، در مجموع، ۸۵۰ .۲۲۶ .۵۰۰. ۲۱۰ ریال یارانه در بخش خرید و ۰۱۸ .۳۲۳ .۷۱۹ .۱۹۲ ریال یارانه برای پست تخصیص داده شد. فروش در این دوره یکمیلیون و ۸۰۱ هزار و ۵۵۳ نسخه کتاب به ارزش ۷۷۶ میلیارد و ۷۴۱ میلیون و ۴۷۶ هزار و ۹۲۲ تومان فقط در بخش مجازی بود. در دوره هفتم، مجموع یارانه خرید و یارانه پست، ۴۱۰.۶۵۶.۵۸۱.۳۹۶ ریال بود و ۸۰۴ هزار و ۴۲۱ نسخه کتاب، به ارزش ۳.۱۸۹.۸۴۱.۱۴۹.۵۰۲ ریال به فروش رسید. بنابراین یارانه آنطور که تصور میکردیم، بر فروش تاثیرگذار نیست؛ ازسوی دیگر یارانه پست، نیز آثار روانی مثبت، تاثیرگذاری غیرمستقیم و ارزش افزوده ایجاد میکند. میدانیم واژههایی مثل تخفیف و یارانه، همیشه در جذب مشتری موثر بوده است.
ـ تابستان از نیمه گذشت، اما با وجود اعلام زمان برگزاری طرح بازار کتاب، این طرح برگزار نشد. تاریخ اجرای طرح نهایی نشده است؟
خانه کتاب و ادبیات ایران، برای برگزاری طرح «بازار کتاب» آمادگی خود را به معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرده است؛ بنابراین امیدواریم شهریورماه، طرح را برگزار کنیم.
ـ از پرداخت معوقات نمایشگاه مجازی کتاب چه خبر؟
اصل مطالبات ناشران ازجمله ناشران خُرد پرداخت شده است؛ مطالبات تعدادی از ناشران بزرگ که نسبت به تکمیل فرم مالیاتی خود اقدام نکردهاند، باقی مانده که مربوط به یارانههای سهم دولت است که پیگیر آن هستیم تا از طریق معاونت امورفرهنگی واریز شود.
ـ برگزاری نمایشگاههای استانی، ازجمله رویدادهای منظم فرهنگی شناخته میشود. جدیدترین برنامه خانه کتاب و ادبیات ایران، در این زمینه چیست؟
با توجه به رویکرد دکتر صالحی، وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی در بحث توجه به عدالت فرهنگی، همچنین مطالبه فرهنگی مردم و ناشران و مدیران استانی، سال ۱۴۰۴ برگزاری نمایشگاههای استانی را شروع کردیم. این رویداد نیز با توجه به اصل بازتعریف رویدادهای فرهنگی متناسب با اقتضائات زمان، بهویژه مسئله هزینههای سنگین ازجمله حملونقل و اسکان، در نحوه برگزاری این رویداد، تغییراتی ایجاد شد. برهمین اساس فراخوان نمایشگاههای استانی، منتشر و اعلام شد که ناشران میتوانند به عرضه کتاب اقدام کنند اما آن دسته از ناشران که امکان حضور و عرضه کتابهایشان را ندارند؛ خانه کتاب و ادبیات ایران، به نمایندگی، کتاب این ناشران را دریافت و به شیوه متمرکز در نمایشگاه استانی عرضه میکند؛ بنابراین سه بخش ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، بخش خصوصی استان و معاونت امور فرهنگی و خانه کتاب و ادبیات ایران در برگزاری نمایشگاههای استانی دخیل هستند.
هزینههای اجرایی نمایشگاههای استانی، ازسوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تامین و به حساب ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و یارانه به حساب خانه کتاب و ادبیات ایران واریز میشود. برنامهریزی بخش جنبی و فرهنگی نمایشگاه نیز به ادارات کل محول شده تا براساس اقتضائات مکانی و زمانی، اقدام کنند. رویکرد دیگر در برگزاری نمایشگاههای استانی، توجه به کتابفروشیها است؛ تلاش شد، با قرار دادن کتابفروشان کنار ناشران، آنها نیز از نگاه حمایتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، برخوردار شوند.
سال ۱۴۰۴ درمجموع از ۱۲ نمایشگاه، ۷ نمایشگاه برگزار و مابقی به دلیل جنگ و ناآرامیها، لغو شد. سال ۱۴۰۵، برگزاری ۱۶ نمایشگاه استانی را پیشبینی کردیم. با توجه به آسیبشناسی انجام شده، رویکرد اصلی، تبدیل نمایشگاههای استانی، به جشنوارههای فرهنگی و هنری، ترویج کتابخوانی و توجه به چهرههای فرهنگی استان است؛ بهعبارت دیگر تلاش شده تا نمایشگاه کتاب استانی، فقط فرصت خرید و فروش کتاب نباشد. جدول زمانبندی برگزاری نمایشگاههای استانی تنظیم شده و شهریورماه دو نمایشگاه کتاب استانی خواهیم داشت.
برگزاری نمایشگاههای استانی با هدف تحقق عدالت فرهنگی و کاهش هزینههای اجرایی مؤسسه بازطراحی شد و با مشارکت ادارات کل استانها و بخش خصوصی، بهصورت متمرکز توسط خانه کتاب و ادبیات ایران اجرا شد. این طرح در ۶ استان خراسان شمالی، کرمان، آذربایجان غربی، یزد، کرمانشاه و کیش برگزار شد؛ اما برگزاری آن در سیستانوبلوچستان و فارس به دلیل شرایط کشور امکانپذیر نشد.
ـ مرکز نوآوری خانه کتاب و ادبیات ایران، چگونه بین ناشران و شرکتهای فنآور ارتباط برقرار خواهد کرد؟
نشر مکتوب و نشر الکترونیک، طی چند سال اخیر بهدلایل مختلف ازجمله شیوع ویروس کرونا، فرازوفرودها زیادی را تجربه کرد؛ براساس گزارشهای بینالمللی، بازار نشر الکترونیک، رشد درخورتوجهی را به ثبت رساند؛ فرازوفرودهایی که ناشی از اقتضائات زمان است. تاکید میکنم، فرآیند صنعت نشر، با توجه به افزایش هزینهها، ظهور ایدههای جدید، دقت در گردآوری و سرعت دسترسی به اطلاعات، ایجاب کرد تا به بازتعریف فرآیند صنعت نشر توجه کنیم؛ بهویژه که بخش خصوصی در این حوزه از نهادهای دولتی سرعت بیشتری دارد.
چند مسئله و چالش در زمینه بهرهمندی از فناوریهای نوین نشر وجود دارد، نخست؛ کمبود قوانین در اسناد بالادستی؛ قطعا نهادهای متولی و سیاستگذار برای جبران این نقطه ضعف نقش دارند و دولت باید زیرساخت و قوانین مربوطه را تامین و بهاصطلاح از حریم شرکتهای فنآور محافظت کند. تاکید میکنم، منظورم ایجاد مرکز مستقل فناوری نشر نیست، بلکه هر نهاد باید از درون، به مقوله فناوریهای نوین توجه داشته باشد.
خانه کتاب و ادبیات ایران، به ایجاد پردیس نشر و مرکز نوآوری و کارآفرینی اقدام کرد. توجه به فناوریهای نوین در برنامه پنجساله خانه کتاب و ادبیات ایران، که مصوبه هیئت امنای خانه کتاب و ادبیات ایران را دارد، به همراهی و همکاری بخش خصوصی و دولتی نیاز دارد. علاوهبراین میدانیم استفاده از فناوریهای نوین نشر در ایران، نوپا است؛ بنابراین شرکتهای فعال باید کنار یکدیگر، جدیدترین محصولات، شیوه و امکانات گردآوری تولید، عرضه و حتی آیندهپژوهی صنعت نشر را بررسی کنند.
تاسیس این پردیس، از سال ۱۴۰۳ در دستور کار قرار گرفت؛ بنابراین پیگیریهای زیر انجام شد؛
۱- انعقاد تفاهمنامه با پارک ملی علوم و فناوری های نرم و صنایع فرهنگی
۲- برگزاری رویداد ایدههای برتر صنعت نشر در راستای توسعه تعاملات تخصصی
۳- حمایت از ایدههای نوآورانه و تقویت زیستبوم فناوری و صنایع فرهنگی کشور
۴- عملیات بازسازی و آمادهسازی فضای اختصاص یافته به مرکز کارآفرینی و نوآوری نشر و چاپ در طبقه همکف مؤسسه
۵- فضای مرکز شامل ۱۱ اتاق با متراژ کلی ۱۹۵ متر مربع جهت استقرار شرکتها و مجموعههای فناور
۶- تجهیز و تکمیل زیرساختها و اقدامات مربوط به تجهیز اتاقها، ساماندهی امکانات اداری و فنی، دریافت کدپستی مستقل
۷- صدور احکام شورای پذیرش مرکز
۸- فراخوان جذب و استقرار شرکتها و مجموعههای واجد شرایط
۹- اعلام نیاز و تکمیل فرم پذیرش ۱۶ تیم
۱۰- فرآیند بررسی و هماهنگی جهت پذیرش و استقرار متقاضیان
ـ نوزایی.
بله؛ باید توجه داشته باشیم، کسبوکارها، بدون نگاه اقتصادی، امکان ادامه فعالیت نخواهند داشت. دولت نباید خود را به فعالان نشر دیکته کند، بلکه حلقههای مختلف نشر، خودشان باید در این پهنه حرکت کنند. قوانین باید طوری تدوین شود تا از شرکتهای فعال عرصه فناوریهای نشر، محافظت کند.
درمجموع خانه کتاب و ادبیات ایران، بستری را با شرایط مناسب، تهیه و فراهم و اعلام کرده است، این موقعیت، برای صاحبان ایده ایجاد شده که بتوانند با تعاملات بین بخشی و دولت و بخش خصوصی، در پیشرفت صنعت نشر از طریق فناوریهای نوین، گام موثر بردارند. معتقدم، تاسیس مرکز نوآوری خانه کتاب و ادبیات ایران، شروع کار محسوب میشود و نگاهش، وضعیت فعلی، آینده و پیوند بین بخش خصوصی و نهادهای بالادستی است.
بهعبارت دیگر در پردیس نشر و مرکز نوآوری و کارآفرینی، درخواستهای متقابل حاکمیت و بخش خصوصی تبادل نظر، بررسی و در قالب بسته، تدوین و برای سیاستگذاری آماده میشود. در نتیجه تقسیمکار بین وظایف دولت و بخش خصوصی مشخص میشود با تاکید براینکه میدانیم، دولت بهطور طبیعی، توان ورود به همه حوزهها را ندارد؛ البته دولت قصد دخالت در فعالیت شرکتها را ندارد بلکه زمینهای فراهم شده تا شرکتها در پردیس نشر و مرکز نوآوری و کارآفرینی به فعالیت خود ادامه دهند و خانه کتاب و ادبیات ایران، بهعنوان تسهیلگر، با توجه به خواستههای بخش خصوصی، حلقه واسطی باشد بین نهاد سیاستگذار و کف بازار، بهعنوان بخش خصوصی. موضوع دیگر اینکه ساختار نشر در حوزه نشر الکترونیک، بهم خورده و تولیدکننده، عرضهکننده و توزیعکننده همه در یک فضا پلتفرمی، درحال فعالیت هستند.
- درباره دیگر برنامههای فناورانه خانه کتاب و ادبیات ایران بفرمایید.
پروژه همانندجو (مشابهتیابی) سامانه همانندجو
برای پیشبررسی محتوای کتابها پیش از ارسال به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طراحی شده است تا با شناسایی تشابهات متنی، از کتابسازی، ایرادات محتوایی و تأخیر در صدور مجوز جلوگیری و از حقوق مؤلفان و کیفیت آثار صیانت کند. این سامانه امکان اصلاح محتوا پیش از بررسی رسمی و ایجاد فرایندی سریع، مستند و قابل پیگیری را فراهم میکند. نرمافزار توسط کادر فنی خانه کتاب نهایی و تست اولیه آن با موفقیت انجام شده و در انتظار آغاز فاز عملیاتی است.
تعیین نرخ مرجع کتاب: با توجه به تورم و تغییرات قیمت در بازار نشر، ساختار قیمت مرجع کتاب در سامانه شابک ایجاد شده تا ناشران بتوانند قیمت روز آثار را ثبت کنند و کتابفروشان، پخشیها و خریداران نیز امکان استعلام قیمت بهروز کتاب را داشته باشند؛ اقدامی برای کاهش زیان ناشران و ایجاد انسجام در قیمتگذاری کتاب.
شابک و اتصال به پنجره واحد دولت
برای یکپارچهسازی فرایند قانونی پیش از انتشار کتاب، اتصال سامانههای شابک، فیپا و مجوز محتوایی در پنجره واحد وزارت فرهنگ درحال اجراست. این طرح با حذف ورود اطلاعات تکراری، تسهیل امور ناشران و امکان پیگیری یکپارچه مراحل صدور مجوز، همچنین افزودن آثار الکترونیک به این فرایند را دنبال میکند. مذاکرات و اقدامات فنی با همکاری وزارت فرهنگ انجام شده و پیشنهاد دریافت هزینه شابک از ناشران، با توجه به پرداخت سالانه آن به سازمان جهانی ISBN، به معاونت فرهنگی ارائه شده است.
برای کاهش وابستگی به سرویسهای جستوجوی خارجی و هزینههای ارزی، موتور جستوجوی داخلی و بومی طراحی و پیادهسازی شد. این زیرساخت قابلیت استفاده در سامانههای مختلف برای جستوجوی کتاب، ناشران، نویسندگان، محتوا و اسناد را دارد و امکان سفارشیسازی و بهینهسازی نتایج را فراهم میکند. هدف آن کاهش هزینه، افزایش سرعت و کیفیت جستوجو، استقلال فناورانه و ایجاد زیرساخت جستوجوی مشترک برای مجموعه است.
خانه کتاب و ادبیات ایران با هدف گسترش عدالت دسترسی به کتاب، فروش آثار انتشارات خود را به شیوه POD (چاپ بر اساس تقاضا) آغاز کرده است و امکان توسعه همکاری با سایر ناشران نیز پیشبینی شده است. همچنین با بهرهگیری از ظرفیت انتشارات خانه کتاب و همکاری «تلویزیون کتاب»، تولید پادکستهای کتاب در دستور کار قرار گرفته است.
پلتفرم «پایگاه کتاب ایران» (Iran Book Hub)
با هدف معرفی و عرضه بینالمللی آثار شاخص ادبی، فکری و فرهنگی ایران و تقویت جایگاه زبان فارسی در بازار جهانی کتاب در حال طراحی و توسعه است و افتتاح آن برای نیمه دوم سال ۱۴۰۵ پیشبینی شده است. این طرح با ایجاد بانک اطلاعات آثار، ناشران، نویسندگان، مترجمان، تصویرگران و آژانسهای ادبی، معرفی آثار به زبانهای انگلیسی، عربی و سایر زبانهای هدف و امکان ثبت درخواست خرید حق نشر و ترجمه، زمینه تعامل مستقیم با ناشران و مؤسسات فرهنگی خارجی را فراهم میکند. همچنین میتواند به ایجاد درآمد پایدار در نشر بینالملل، حمایت از نویسندگان و مترجمان و افزایش سهم آثار ایرانی در بازار جهانی کتاب کمک کند.
باشگاه مشتریان
با هدف ایجاد برنامه وفاداری و افزایش مشارکت کاربران طراحی شده است. کاربران با عضویت در سامانههای خانه کتاب و بر اساس فعالیتها و خریدهای خود امتیاز کسب میکنند، امکان ارتقای سطح دارند و متناسب با سطح، به جوایز و مزایایی مانند کد تخفیف، هدیه، خرید بلیت و شارژ دسترسی خواهند داشت. این طرح با تبدیل امتیاز کاربران به پاداش، تعامل و خرید در سامانههای خانه کتاب را تقویت میکند.
ایجاد شبکه جامع نشر
با توجه به رشد و توسعه فناوری در حوزههای مختلف و لزوم بهرهگیری از آن در تولید، توزیع و ترویج کتاب و کتابخوانی، و با در نظر گرفتن جایگاه خانه کتاب و ادبیات ایران بهعنوان مرجع و متولی اصلی این حوزه، ایجاد یک پلتفرم جامع دیجیتال ضروری است.این پلتفرم با هدف ارائه خدمات یکپارچه به تمامی فعالان حوزه کتاب شامل ناشران، کتابفروشیها، چاپخانهها، پلتفرمهای برخط فروش کتاب و سایر ذینفعان طراحی خواهد شد.لازم به ذکر است این شبکه پس از اجرای کلیه طرح های قبلی قابلیت اجرا دارد.
طراحی این سامانهها با افزایش بهرهوری، شفافیت و چابکی فرآیندهای نشر و توزیع، جایگاه خانه کتاب و ادبیات ایران را بهعنوان مرجع و پشتیبان فعالان حوزه کتاب تقویت میکند. همچنین با فراهمکردن خدمات بهروز و دسترسی به آمار و اطلاعات معتبر نشر کشور، زیرساختی برای ارائه خدمات بهتر و پشتیبانی از سیاستگذاری، برنامهریزی و تصمیمگیریهای کلان در حوزه نشر ایجاد خواهد کرد.
پروژههای پیش رو واحد زیرساخت شبکه و سختافزار
راهاندازی و استقرار فایروال سخت افزاری - ۶۶/۶ درصد
راهاندازی کامل سیستم بکاپ گیری دیتاهای موسسه - ۱۰۰ درصد
راهاندازی سرور Splunk ( سرور کنترل و رصد شبکه ، لاگ گیری و هشدار ) – ۵۰ درصد
یکسانسازی و ارتباط یکپارچه شبکه Tv کتاب با موسسه خانه کتاب – ۱۰۰ درصد
اهم فعالیتها در جنگ تحمیلی
بیانیه خانه کتاب و ادبیات ایران، تولید محتوای رسانهای در حوزه بینالملل، برپایی موکب، بازنشر بیانیههای مرتبط با تشکلها در شبکههای اجتماعی، ارتباط با اهالی قلم و صنعت نشر و تولید ماهنامه تحلیلی راویان
آخرین فعالیتهای معاونت شعر و ادبیات داستانی
نخست؛ کشف استعدادهای ادبی تا حمایت از جریان شعر و داستان کشور. بخش مهمی از این فعالیتها به ایجاد فرصتهای برابر برای علاقهمندان ادبیات در نقاط مختلف کشور اختصاص دارد. برگزاری دورههای آموزشی، حمایت از جشنوارهها و جوایز ادبی، اجرای پویشهای ادبی و تلاش برای معرفی ادبیات معاصر ایران در خارج از کشور، ازجمله برنامههایی است که در این مجموعه دنبال میشود. حمایت از گسترش زبان و ادبیات فارسی، حمایت از اهالی قلم و فرهنگ، توجه به گویشها و اقلیمهای ایران زمین و تنوع فرهنگی آنها.
چهار دوره «اقلیم قلم» در حوزه داستان و آغاز «اقلیم شعر»
یکی از برنامههای اصلی، دورههای آموزشی است. «اقلیم قلم» با هدف شناسایی نویسندگان جوان و مستعد، آموزش تخصصی داستاننویسی و فراهم کردن امکان استفاده از تجربه استادان در نقاط مختلف کشور برگزار میشود. تا امروز چهار دوره «اقلیم قلم» در حوزه داستان برگزار شده و تلاش بر این است که ارتباط با شرکتکنندگان و استعدادهای شناساییشده پس از پایان دوره نیز ادامه پیدا کند.
در حوزه شعر نیز نخستین دوره آموزشی «اقلیم شعر» به میزبانی زنجان و با حضور شاعران از ۱۶ استان برگزار شد. این دوره با حداقل هزینه و مشارکت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، خروجی درخورتوجهی داشت. دومین دوره منطقهای شعر نیز بهزودی برگزار خواهد شد. این دورهها با توجه به ظرفیتهای ادبی هر منطقه طراحی شدهاند و هدف اصلی آنها شناسایی شاعران جوان، آموزش تخصصی و فراهم کردن زمینهای برای حضور جدیتر استعدادهای جدید در فضای شعر کشور است.
ادامه مسیر جایزه جلال و جشنواره شعر فجر
جایزه ادبی جلال آلاحمد یکی از مهمترین رویدادهای ادبی کشور است که پس از برگزاری ۱۸ دوره، اکنون نوزدهمین دوره آن در حال برنامهریزی و اجراست و فراخوان این دوره منتشر شده است. فراخوان بیستویکمین جشنواره بینالمللی شعر فجر در ماههای پیشرو برگزار خواهد شد. این رویدادها فرصتی برای دیدهشدن شاعران و جریانهای مختلف شعر معاصر و معرفی آثار برتر هستند.
برنامهریزی بهمناسبت ۱۵۰۰امین سال پیامبر اکرم(ص)
بهمناسبت ۱۵۰۰مین سال ولادت پیامبر اعظم(ص)، خانه کتاب و ادبیات ایران مجموعهای از برنامههای فرهنگی را با هدف تبیین ابعاد اخلاقی، فرهنگی و تمدنی سیره نبوی برگزار کرد؛ ازجمله اختصاص بخش ویژه پیامبر اعظم(ص) در جشنوارهها، نشستهای اهل قلم با عنوان «شنبههای حضرت رسول»، اجرای طرح بازار کتاب ویژه کتابفروشیها در میلاد پیامبر(ص) و برپایی موکب ویژه جنگ تحمیلی و مراسم تشییع شهدا.
هفته کتاب و پایتختی «اِوز»
هفته کتاب امسال با رویکردی مشارکتی و با حضور بیش از ۷۰ نهاد و مشارکت جدی استانها، به دبیری خانه کتاب و ادبیات ایران در شهر اوز، پایتخت کتاب ایران، برگزار شد. بیش از ۷۰ درصد بودجه به دبیرخانههای استانی اختصاص یافت و خانه کتاب علاوه بر دبیری، اجرای مستقیم بیش از ۲۰ برنامه ازجمله «پیادهراه کتاب» و «رویداد ایدههای برتر صنعت نشر» را برعهده داشت.
برنامههای معاونت شعر و ادبیات داستانی
برگزاری محفل شعرخوانی «ایرانِ حسین(ع)»
انتشار فراخوان مسابقه روایتنویسی «به نام وطن»
برگزاری مسابقه شعر «به نام ایران»
برگزاری نشست «مروری بر مفهوم وطن در شعر فارسی»
تلاش برای معرفی ادبیات ایران در خارج از کشور و ثبت جنایت میناب
یکی از برنامههای پیش رو، حمایت از ترجمه آثار ادبی و فراهم کردن زمینه حضور ادبیات معاصر ایران در عرصه بینالمللی است. کتاب «بعد از دوازده روز» (خودنوشتههای مردم درباره جنگ) پس از رونمایی، تدوین، ترجمه به زبانهای عربی و انگلیسی منتشر شده و در مسیر معرفی جهانی قرار گرفته است. هدف از این اقدام، رساندن روایت ادبی نویسندگان ایرانی از رویدادهای معاصر به مخاطبان خارج از کشور است.
یکی دیگر از برنامههای مهم، شناسایی و معرفی کتابهای برگزیده و شایسته ادبیات ایران به رویدادها و جوایز معتبر بینالمللی است؛ بنابراین مجموعهای از آثار برتر ادبیات معاصر ایران را به جایزه ادبی بریکس معرفی میکند. جایزه بینالمللی داستان ششکلمهای «مدرسه میناب: ۱۶۸ داستان کوتاه ناتمام» با استقبال گستردهای روبهرو شده و نزدیک به ۱۶ هزار اثر از ۳ هزار و ۳۵۴ نویسنده از ۳۸ کشور به دبیرخانه ارسال شده است. آثار در مرحله پالایش و داوری قرار دارند و پیشبینی میشود مراسم اختتامیه آن اواخر شهریورماه برگزار شود.
جنایت در مدرسه شجرهطیبه؛ روایتی که نباید به فراموشی سپرده شود
جنایت هولناکِ دشمن در دبستان «شجرهطیبه» میناب نباید در حد یک خبر کوتاه بماند و بهتدریج به فراموشی سپرده شود. عمق این فاجعه ایجاب میکند که رسانهها با جدیت بیشتری به آن بپردازند؛ بنابراین با توجه به استقبال نویسندگان از این مسابقه، برگزاری اختتامیهای شایسته در خانه کتاب و ادبیات ایران ضروری است؛ علاوه براین باید برنامهای جدی برای ترجمه، انتشار و ماندگار کردن این داستانها طراحی شود تا این جنایت برای آیندگان ثبت شود و حافظه تاریخی جامعه از آن خالی نماند.
بخش دیگری از برنامهها به پویشهای ادبی و فرهنگی اختصاص دارد. پویش «شهید روز دهم» مراسم اختتامیه خود را ۱۳ اردیبهشتماه با حضور برگزیدگان برگزار کرد. پویش «حماسه جاری» با محوریت شاهنامهخوانی و توجه به فرهنگ حماسی و هویتی ادبیات فارسی در حال اجراست. پویش «ایران پیروز» نیز با تمرکز بر نوجوانان و موضوع ایران، هویت ملی و حضور نسل نوجوان در فعالیتهای ادبی طراحی شده است.
مجموعه این برنامهها نشان میدهد که این ایدهها تنها به برگزاری رویدادهای ادبی محدود نمیشود؛ بلکه تلاش شده مسیری از کشف استعداد و آموزش تا نقد، حمایت از تولید اثر، معرفی و انتشار شکل بگیرد. هدف نهایی این مسیر، کمک به رشد شاعران و نویسندگان جوان و تقویت جریان شعر و داستان در سراسر کشور است.
ـ درباره جایزه کتاب سال و برنامههای سرای اهل قلم بفرمایید. تغییری در برگزاری این رویداد، ایجاد شده است؟
ساماندهی و ارزیابی جوایز و جشنوارههای ادبی با هدف کاهش همپوشانی و افزایش اثربخشی، در دستور کار خانه کتاب قرار گرفت؛ برخی جشنوارهها ادغام، دوسالانه یا حذف شدند. همچنین بخشهای ویژه متناسب با مناسبتهای ملی و فرهنگی به جشنوارهها افزوده شد. جوایز مانند کتاب سال/جهانی/جلال/شعرفجرکه طبق سالهای گذشته پس از بررسی و ارزیابی بخشهایی از آنها با توجه به مقتضیات زمانی حذف یا اضافه شد. از اقدامات جدید خانه کتاب و ادبیات ایران، تعریفِ «جایزه جهانی کتاب سال» در قالب یک رویدادِ دوسالانه است. علاوه بر این، در «سرای اهل قلم» نیز با بازتعریفِ فعالیتها، برپاییِ نشستهای تخصصی و جلساتِ نقدِ محتوامحور را در اولویت قرار دادهایم.
برگزاری دورههای ادبی آموزش منطقهای
- کلکخیال؛ ویژه آموزش مستعدان حوزه شعر،
در مجموع ۵ دوره از دورههای منطقهای تاکنون برگزار شده و این رویداد نیز اولینبار در دولت چهاردهم طراحی شد.
- برگزاری کارگاههای تخصصی آموزش ادبی در استانها در حوزه ادبیات داستانی و شعر کودک و نوجوان
- حمایت ازآثار بومی و منطقهای استانهای مختلف کشور
- توجه به فرهنگ بومی و نویسندگان و آثار ادبی و حمایت از آنها درتولید یک اثر اقلیمی و بومی
- برگزاری میزگردها و نشستهای مختلف استانی
- طراحی سامانه باشگاههای ادبی (در حال انجام)
- بهروزرسانی سامانههای انجمن ادبی و ساماندهی آنها نیز در حال انجام است. فعالیت این سامانه سال ۹۶ آغازشد اما با شیوع ویروس کرونا، متوقف شد و در دولت سیزدهم نیز متوقف مانده بود. مجددا سامانه بهروزرسانی شده و در حال ساماندهی است.
- برگزاری پویشهای «بهنام وطن»، پویش «شاهنامهخوانی و نقالی حماسه جاری»، «پویش شهید صبح دهم»، «پویش ایران امروز».
- طراحی پایگاههای نقد شعر و داستان و دانشنامه برخط ویکیادبیات
ـ اواسط خردادماه سال جاری از کارخانه کاغذسازی زاگرس استان فارس، دیدن کردید. با توجه به مسئله ریشهدار تامین کاغذ و وابستگی کشور به واردات، ظرفیت تولید کارخانه زاگرس چقدر پاسخگوی نیاز نشر است؟
درباره بحث کاغذ، دو دیدگاه وجود دارد؛ عدهای به تولید داخل و عدهای برمدیریت هزینهها و سود و زیان اقتصادی تولید کاغذ در داخل تاکید دارند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، همچنین معاونت امور فرهنگی، از آغاز دولت چهاردهم به مسئله تامین کاغذ از دو مسیر داخلی و خارجی توجه داشته و پیگیر مسئله هستند و معتقدم هرکدام، مشکلات خاص خودش را دارد. تامین کاغذ از مسیر واردات، با مشکلات جنگ، تحریمها و تامین ارز روبهرو است و خوشبختانه با رایزنیهای انجام شده و با دستور معاون اول رئیس جمهور، اعتباری برای واردات تخصیص پیدا کرد که بهدلیل مسئله تحریمهای دریایی، هنوز همه سفارشها به کشور نرسیده است. با وجود همه چالشها، آنچه وظیفه معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده، انجام شده و پیگیریها همچنان ادامه دارد.
خانه کتاب و ادبیات ایران، بهعنوان نماینده معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، علاوه بر بررسیهای اسنادی، با بررسیهای میدانی، مسئله تامین کاغذ را رصد میکند؛ بنابراین نخستین مقصد را استان فارس و دیدن کارخانه کاغذسازی زاگرس، کارخانهای که خدمات آن از اوایل دهه ۹۰ آغاز شده است، قرار دادیم. این کارخانه در موقعیت بسیار استراتژیک، دسترسی مطلوب در استان فارس، با پیشینه فرهنگی درخشان و در فضای ۱۶ هزار متری با آب، برق و گاز مستقل و سرمایه ۳۰ میلیون یورویی سرمایهگذار، برپا شده است. موقعیت مکانی کارخانه تا کشورهای عربی، مزیت صادراتی ایجاد کرده است.
میدانیم عمده مواد اولیه تولید کاغذ را درخت، الیاف یا مواد بازیافتی تشکیل میدهد، اما کارخانه زاگرس، یک مجتمع تولیدی سبز و دوستدار محیط زیست است. همه قطعات این کارخانه آلمانی و تحت لیسانس یکی از شرکتهای معتبر این کشور قرار دارد.
ـ ظرفیت این کارخانه چقدر است؟
کارخانه زاگرس از دو بخش تولیدی شامل کاغذ تحریر ومقوا تشکیل شده است. ظرفیت یک ریل کاغذ تحریر این کارخانه، ۱۰۰ هزار تن اعلام شده و در نخستین سال آغاز فعالیت، توان تولید ۵۰ هزار تن را دارد. در دیدار با مدیریت کارخانه، آخرین وضعیت آن بررسی شد. در جریان سفر به استان فارس، علاوه بر معاونان استاندار، مدیران شرکتها، صنایع مرتبط و بانکها حضور داشتند. برای افتتاح کارخانه عزم جدی در وزارتخانه و استان وجود دارد.
ـ درباره افتتاح کارخانه زمان تعیین شده است؟
به دلیل تاخیر بانکها در پرداخت وام که با توجه به تورم، در پوشش هزینهها کماثر شده بود، مدیریت کارخانه، متقاضی افزایش مبلغ وام شد؛ این درخواست در مکاتبه با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و اعلام به بانک، درحال پیگیری است. آخرین خبر اینکه جدیدترین دستگاه کارخانه هفته گذشته وارد شد. امیدواریم، نوروز سال ۱۴۰۶ کارخانه کاغذ زاگرس افتتاح شود. یکی از مسائل مهم، تاثیرات جنگ در تجهیز کارخانه است؛ بهعنوان مثال دستگاه جدید کارخانه، به دلیل محدودیتهای جنگ، بعد از نزدیک به چهار ماه و تغییر مسیرهای متعدد و عبور از چند کشور، به ایران رسید. همین جابهجاییها، چند میلیارد تومان، هزینه به بار آورد.
ـ با وجود همه مزیتهای کارخانه زاگرس، نمیتوان از ظرفیت تولید کارخانه چوب و کاغذ مازندران چشمپوشی کرد. برای این کارخانه چه برنامههای حمایتی تصمیمگیری شده است؟
یک بررسی اولیه و کلی از وضعیت این کارخانه انجام شده و بازدید از این مجموعه هم در برنامه است.
ـ با توجه به اعلام تغییر رویکردهای شبکه کتاب، خانه کتاب و ادبیات ایران، برای تولید محتوای کتابمحور این شبکه، چه برنامههایی را پیشبینی کرده است؟
شبکه کتاب، بهعنوان بازوی رسانهای خانه کتاب و ادبیات ایران، در جریان جنگ ۱۲روزه با تولید محتوای فرهنگی و ایرانمحور در کنار مردم قرار گرفت. در این مدت ۴۰ آیتم «برای ایران» با اجرای چهرههای شناختهشده و با محوریت کتاب، شعر و دلنوشتههای مرتبط با وطن تولید شد. خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) نیز ایام جنگ در مجموع، ۳۳۵ محتوای متنی و تصویری تولید کرد.
شبکه کتاب، به مدت دو هفته ساختمان، استودیوها، تجهیزات تولید و انتشار محتوا و یکی از نیروهای اصلی خود را در اختیار کمپین «به نام ایران» قرار داد. این مجموعه همچنین امکانات مکان، لجستیکی، تلویزیونی و رسانهای خود را برای حمایت از سایر نهادهای فرهنگی و سازمانهای درگیر در این شرایط به کار گرفت. برنامههایی در زمینه تولید انیمیشن کتاب، pod، برنامههای تخصصی و نشستهای ویژهای در حوزه نشر با حضور چهرهها و شخصیتها و تشکلهای صنعت نشر در نظر گرفته شده است. تلاش داریم، محتوای تولیدی علاوه بر پوشش برنامههای خانه کتاب و ادبیات ایران، مکمل خبرگزاری تخصصی کتاب باشد.
نظر شما