سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ ساره گودرزی: افتتاح «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» را میتوان یکی از تلاشهای تازه برای پیوند دادن صنعت چاپ و نشر با اقتصاد دانشبنیان و فناوریهای نوین دانست؛ مرکزی که قرار است با فراهم کردن فضا برای شرکتهای خلاق و دانشبنیان، زمینه شکلگیری کسبوکارهای جدید و توسعه راهکارهای فناورانه در زنجیره تولید، توزیع و فروش کتاب را فراهم کند.
صنعت چاپ و نشر در سالهای اخیر با مجموعهای از چالشهای اقتصادی و ساختاری مواجه بوده است؛ افزایش هزینههای تولید، قیمت مواد اولیه، محدودیتهای بازار، تغییر رفتار مخاطبان، توسعه کتابهای الکترونیک و صوتی و همچنین تغییر شیوههای خرید و مصرف محتوا، بخشی از واقعیتهای جدید این صنعت هستند. در چنین شرایطی، ادامه فعالیت با الگوهای سنتی نمیتواند پاسخگوی تمام نیازهای بازار باشد و ضرورت استفاده از فناوری و مدلهای نوین کسبوکار بیش از گذشته احساس میشود.
از این منظر، تاسیس مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر میتواند اهمیت قابل توجهی داشته باشد. یکی از نقاط قوت این مرکز، تلاش برای ایجاد حلقه ارتباطی میان دولت، دانشگاه، شرکتهای فناور و فعالان صنعت چاپ و نشر است؛ حلقهای که در صورت شکلگیری واقعی میتواند فاصله میان ایدههای دانشگاهی و فناورانه و نیازهای عملی صنعت را کاهش دهد.
هوش مصنوعی و آینده نشر
یکی از حوزههایی که حضور آن در این مرکز میتواند آینده صنعت نشر را تحت تأثیر قرار دهد، هوش مصنوعی است. استفاده از هوش مصنوعی در تولید و ویرایش محتوا، ترجمه، تحلیل بازار، شناخت سلیقه مخاطبان، بازاریابی، دستهبندی آثار، جستوجوی هوشمند و حتی مدیریت زنجیره تولید و توزیع کتاب، ظرفیت آن را دارد که بخشی از هزینهها را کاهش و بهرهوری را افزایش دهد.
البته ورود فناوری به صنعت نشر نباید صرفاً به معنای استفاده از ابزارهای جدید باشد؛ مسئله اصلی، ایجاد مدلهایی است که بتوانند یک مشکل واقعی ناشر، کتابفروش، نویسنده یا مخاطب را حل کنند. بنابراین، موفقیت مرکز زمانی قابل ارزیابی خواهد بود که ایدههای مستقر در آن از مرحله نمونه اولیه عبور کرده و به محصولات و خدمات قابل استفاده در بازار تبدیل شوند.
پیشبینی امکاناتی مانند فضای کاری، زیرساختهای اداری، محیط تخصصی، شبکهسازی و بهرهمندی از ظرفیتهای قانونی و مالیاتی در این مرکز میتواند برای شرکتهای نوپا جذاب باشد؛ اما تجربه مراکز نوآوری نشان میدهد که فضا به تنهایی برای ایجاد نوآوری کافی نیست.
این مرکز برای تبدیل شدن به یک بازیگر مؤثر در صنعت نشر، به سازوکارهای مکملی مانند شتابدهی تخصصی، دسترسی به سرمایهگذاران، مشاوره کسبوکار، آموزش نیروی انسانی، ارتباط مستمر با ناشران و کتابفروشان و ایجاد امکان آزمون محصولات در بازار نیاز دارد. در واقع، ارزش اصلی مرکز نه در تعداد شرکتهای مستقر، بلکه در تعداد کسبوکارهایی سنجیده خواهد شد که از این مجموعه به بازار میرسند و برای صنعت نشر ارزش اقتصادی و فناورانه ایجاد میکنند.
فرصتی برای بازتعریف زنجیره نشر
یکی دیگر از ظرفیتهای مهم این مرکز، توجه به پلتفرمهای فروش و توزیع و همچنین تولید محتوای مرتبط با کتاب و نشر است. صنعت نشر امروز دیگر صرفاً به چاپ فیزیکی کتاب محدود نیست و زنجیرهای از تولید محتوا، ویرایش، طراحی، چاپ، توزیع، بازاریابی، فروش و مصرف دیجیتال را دربرمیگیرد.
اگر مرکز بتواند شرکتهایی را گرد هم آورد که هر یک بخشی از این زنجیره را هوشمند کنند، امکان شکلگیری یک اکوسیستم یکپارچهتر وجود خواهد داشت. چنین رویکردی میتواند به کاهش هزینههای واسطهای، شناخت دقیقتر بازار، بهبود دسترسی مخاطب به کتاب و افزایش قدرت رقابت ناشران کمک کند.
«دالان کتاب»؛ ظرفیتی فرهنگی و بینالمللی
پیشبینی «دالان کتاب جمهوری اسلامی ایران» یا همان نمایشگاه دائمی کتابهای برگزیده جمهوری اسلامی ایران نیز از جنبه دیگر این مرکز است، اما در صورتی که معرفی آثار صرفاً به نمایش کتاب محدود نشود و اطلاعات چندزبانه، معرفی نویسندگان، ناشران، ظرفیتهای ترجمه نیز در این فضا ارائه شود، این بخش میتواند از یک نمایشگاه دائمی فراتر رفته و به بستری برای ارتباط میان صنعت نشر ایران و فعالان نشر سایر کشورها تبدیل شود.
در این بخش، ارائه خلاصه کتابهای برگزیده به زبانهای انگلیسی و عربی میتواند گام اولیهای برای معرفی بهتر ظرفیتهای ادبی و علمی ایران باشد؛ هرچند برای دستیابی به نتیجه اقتصادی و بینالمللی در حوزه کتاب، ایجاد سازوکار حرفهای برای فروش و واگذاری حق ترجمه و نشر آثار نیز ضروری است.
چرخهای برای چاپ و نشر
و اما میتوان گفت مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر را میتوان تلاشی برای تغییر نگاه به صنعت کتاب دانست؛ تغییری از یک صنعت عمدتاً متکی بر فرآیندهای سنتی به صنعتی که از فناوری، داده، هوش مصنوعی و مدلهای جدید کسبوکار بهره میگیرد. تأثیر واقعی این مرکز بر صنعت چاپ و نشر اما در بلندمدت و بر اساس خروجیهای آن مشخص خواهد شد. اگر این مجموعه بتواند به شکلگیری شرکتهای فناور، توسعه محصولات کاربردی، کاهش هزینههای تولید و توزیع، افزایش دسترسی به بازار، تربیت نیروی متخصص و جذب سرمایه برای صنعت نشر منجر شود، میتواند به یکی از زیرساختهای مهم نوسازی این صنعت تبدیل شود.
مهمترین شاخص موفقیت مرکز را میتوان تعداد ایدههایی دانست که به محصول و محصولاتی که به بازار و کسبوکارهایی که به ارزش اقتصادی پایدار برای صنعت چاپ و نشر تبدیل میشوند، کمک کند. اگر این چرخه شکل بگیرد، مرکز میتواند از یک مجموعه حمایتی فراتر رفته و به موتور محرک تحول فناورانه در صنعت چاپ و نشر ایران تبدیل شود.
نظر شما